Wyrok - I OSK 1485/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 15 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/GI 200/25 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/GI 200/25 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
nieustalone
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
15 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/GI 200/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K.K. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako "organ", "kolegium") z 16 grudnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2034/2024/19982/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.Skarżąca K.K. (dalej jako "skarżąca kasacyjnie") złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.07.2023 r, o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 7429 z poźn. zm., dalej "ustawa o świadczeniu wspierającym") w zw. z. art. 24 ust. 2a i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. (tj. Dz. U. z 2023 r, poz. 390 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że przepisy te nie umożliwiają prowadzenia postępowania w sprawach w których wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgłoszone zostały po 31.12.2023 r., podczas gdy z prawidłowej wykładni w/w przepisu wynika, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. możliwe jest w każdym przypadku, w którym możliwe jest utworzenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tych zasadach z mocą wsteczną, co najmniej od dnia 31.12.2023 r.W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi l instancji, każdorazowo o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Sądu I instancji, podtrzymując wywody poczynione w odpowiedzi na skargę.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.Analizując zarzut kasacyjny w powyżej określonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.Kwestią sporną jest ustalenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, złożony 11 grudnia [...] r., przy jednoczesnym wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności 11 stycznia [...] r., winien być procedowany w oparciu o przepisy u.ś.r. w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r., czy też z uwzględnieniem zmian przepisów ww. ustawy, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.Rozpoznając niniejszą sprawę, należy w pierwszej kolejności odnotować, że z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie regulacji dotyczącej przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, o których mowa w art. 17 u.ś.r. Wprowadzenie zmian legislacyjnych wiązało się jednocześnie z rozstrzygnięciem kwestii stosowania prawa właściwego z uwagi na moment wystąpienia zdarzenia prawnego istotnego z punktu widzenia zmienianych przepisów. Regulacja ta w istotnym dla sprawy zakresie nastąpiła w art. 63 ust.1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kluczowe zatem w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w przypadku skarżącej przed wejściem w życie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych.Odnotowania wymaga, że problem momentu powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonych chociażby w wyrokach z 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, z 19 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 132/25, czy z 5 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 457/25. W wyrokach tych składy orzekające wskazały, że treść normy prawnej dekodowana na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie może być ustalana wyłącznie w oparciu o wyniki wykładni językowej i pomijać kwestii systemowego powiązania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07). Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią bowiem integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia. W toku wykładni przepisów i ustalania daty powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można brać zatem pod uwagę wyłącznie daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, ale należy więc uwzględnić regulację art. 24 ust. 2a u.ś.r., w myśl której jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Stanowisko to skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne.Przenosząc treść powyższych wywodów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjmując, że o dacie powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje data wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dokonał błędnej interpretacji art. 24 ust. 2a u.ś.r., której wynikiem było nieprawidłowe zastosowanie normy art. 63 ust. 1 u.ś.w. skutkujące błędnym zastosowaniem do rozpoznawanej sprawy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., tj. zastosowania przepisów prawa materialnego, w brzmieniu, które w ustalonym i niespornym stanie faktycznym nie mogło mieć zastosowania do wniosku złożonego przez skarżącą. Zauważyć bowiem należy, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej znajdujące się w aktach sprawy wydano 11 stycznia 2024 r., po rozpoznaniu wniosku z 6 grudnia 2023 r. W sprawie tej stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 grudnia 2023 r. W wyniku powyższego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), co niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r. Tym samym w realiach sprawy uzasadniało zastosowanie do oceny prawnej sytuacji skarżącej i jej wniosku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed zmianą dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 r.W świetle powyższych wywodów za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 193 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznał skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji zobowiązane będą uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące daty powstania prawa do świadczenia oraz wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.). Na koszty sądowe składają się wynagrodzenie pełnomocnika za pierwszą instancję – 480 zł i za drugą instancję – 240 zł.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.). Na koszty sądowe składają się wynagrodzenie pełnomocnika za pierwszą instancję – 480 zł i za drugą instancję – 240 zł.