Wyrok - I OSK 1502/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 15 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt II SA/GI 18/25 w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt II SA/GI 18/25 w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 listopada 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
15 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 maja 2025 r., sygn. akt II SA/GI 18/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę H.P. (dalej także: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako "organ", "kolegium") z 21 listopada 2024 r. SKO.PSŚ/41.5/1963/2024/19044 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.Skarżący H.P. (dalej jako "skarżący kasacyjnie") złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31.12.2023 r. (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.") przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, iż przepisy te nie umożliwiają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. W przypadku, gdy wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożone zostały po 31.12.2023 r., podczas gdy z prawidłowej wykładni w/w przepisu wynika, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r. możliwe jest w każdym przypadku, w którym możliwe jest utworzenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tych zasadach z mocą wsteczną, co najmniej od dnia 31.12.2023 r., w szczególności, gdy zachowany został termin, o którym mowa w art. 24 ust. 1a u.ś.r., nawet jeśli rozpoczął on swój bieg już po dniu 31.12.2023 r.W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, każdorazowo zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. według norm przepisanych.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Sądu I instancji, domagając się oddalenia skargi kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.W tak uregulowanym zakresie kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy że skarga kasacyjna okazała się zasadna.W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że z dniem 1 stycznia 2024 r. zmianie uległ stan prawny w zakresie regulacji dotyczącej przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, o których mowa w art. 25 ust. 2a u.ś.r. Wprowadzenie zmian legislacyjnych dotyczyło jednocześnie rozstrzygnięcia kwestii stosowania prawa właściwego z uwagi na moment wystąpienia zdarzenia prawnego istotnego z punktu widzenia zmienianych przepisów. Regulacja ta w istotnym dla sprawy zakresie nastąpiła w art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którego treścią w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kluczowe zatem w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w przypadku skarżącego przed wejściem w życie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych.Zagadnienie momentu powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonych chociażby w wyrokach z 8 października 2025 r., sygn. akt I OSK 202/25, z 19 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 132/25, czy z 5 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 457/25. W wyrokach tych skład orzekający wskazał, że treść normy prawnej dekodowana na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie może być ustalana wyłącznie w oparciu o wyniki wykładni językowej i pomijać kwestii systemowego powiązania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07).Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia. W toku wykładni przepisów i ustalania daty powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można brać zatem pod uwagę wyłącznie daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia, ale należy uwzględnić regulację art. 24 ust. 2a u.ś.r., w myśl której jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.Wykładnia systemowa i celowościowa art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. Stanowisko to skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne.Przenosząc treść powyższych wywodów na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjmując, że o dacie powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje data złożenia wniosku, dokonał błędnej interpretacji art. 24 ust. 2a u.ś.r., której wynikiem było nieprawidłowe zastosowanie normy art. 63 ust. 1 u.ś.w. skutkujące błędnym zastosowaniem do rozpoznawanej sprawy przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., tj. zastosowania przepisów prawa materialnego, w brzmieniu, które w ustalonym i niespornym stanie faktycznym nie mogło mieć zastosowania do wniosku złożonego przez skarżącego.W sprawie ustalono, że Powiatowy Zespół do Spraw orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z 28 października 2023 r. zaliczył matkę skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2025 r. Następnie Wojewódzki Zespół do Spraw orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z 21 lutego 2024 r. zmienił ww. orzeczenie w ten sposób, że orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zostało wydane na stałe. Z kolei Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z 11 lipca 2024, sygn. akt V U 51/24 zmienił powyższe orzeczenie w ten sposób, że zaliczył A.P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 31 maja 2026 r.Z powyższego niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że pierwsze orzeczenie zaliczające matkę skarżącego do osób niepełnosprawnych zapadło 28 października 2023 r., następne rozstrzygnięcia w tym przedmiocie stanowią ich modyfikacje w zakresie stopnia i okresu ustalonej niepełnosprawności. Wyrok ostatecznie ustalający zakres niepełnosprawności do 31 maja 2026 r. uprawomocnił się 27 lipca 2024 r. W wyroku tym orzeczono zarazem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 24 sierpnia 2023 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono 2 września 2024 r., tj. z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Dochowanie tego terminu powoduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zmaterializowało się z początkiem miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (a nie wniosek o przyznanie świadczenia), co niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r. i uzasadniało zastosowanie do oceny prawnej sytuacji skarżącego i jego wniosku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed zmianą dokonaną z dniem 1 stycznia 2024 r.W świetle powyższych wywodów za zasadne należało uznać zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.Analizując z kolei działalność organów administracji publicznej, należy wskazać, że uwagi dotyczące daty powstania prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i co za tym idzie do prawa właściwego w sprawie, które zostały sformułowane powyżej pod adresem rozważań Sądu pierwszej instancji, na skutek zbieżności stanowiska tego Sądu i stanowiska Kolegium, odnieść należy także do zaskarżonej decyzji.W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 193 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznał skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji zobowiązane będą uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące daty powstania prawa do świadczenia oraz wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej – 360 zł.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej – 360 zł.