Postanowienie - II FZ 36/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 17 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Op 964/25 w sprawie ze skargi M. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 29 września 2023 r., nrUchylono zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego z dnia 11 marca 2026 r. sygn. akt I SA/Op 964/25 w sprawie ze skargi M. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 29 września 2023 r., nr
Data orzeczenia
17 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Maciej Jaśniewicz
Podstawa prawna
art. 125
ppsa
art. 7
ppsa
art. 269
ppsa
art. 197
ppsa
art. 232
ppsa
art. 240
ordynacja podatkowa
art. 184
k
art. 45
k
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 11 marca 2026 r., sygn. akt I SA/Op 964/25, w sprawie ze skargi M. Spółka z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka") na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. (dalej: "NUCS") z dnia 29 września 2023 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych za styczeń 2014 r. oraz orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej spółki jako płatnika, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 125 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zawiesił postępowanie sądowe. W uzasadnieniu Sąd meriti wskazał, że w odniesieniu do kwestii związania uchwałą II FPS 2/24 jak i prawomocnym wyrokiem NSA, ich dalsza moc wiążąca jest niewątpliwie związana z ewentualnym przyszłym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 11/26, gdyż w sytuacji podzielenia przez Trybunał zasadności zarzutów skargi konstytucyjnej, skład orzekający będzie zobligowany do uwzględnienia w pierwszej kolejności skutków prawnych wynikających z wyroku TK.2. Organ podatkowy wniósł zażalenie na powyższe postanowienie i zaskarżył je w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zawieszenie niniejszego postępowania, przejawiające się uznaniem, że rozstrzygnięcie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego zależne jest od prawomocnego zakończenia postępowania zawisłego przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt SK 11/26 i jest uzasadnione względami celowościowymi, sprawiedliwości, jak również ekonomiki procesowej, podczas gdy należało przyjąć, że na gruncie niniejszej sprawy nie ma podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. bowiem zawieszenie sprawy na podstawie tego przepisu jest fakultatywne, natomiast prawa strony do Sądu w razie uwzględnienia skargi konstytucyjnej jest zachowane, a przepisy, które zostały wskazane w skardze sygn. akt SK 11/26 jako niezgodne z Konstytucją nie w wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądowodaministracyjnym, co wynika z wyroków w sprawach o sygn. akt: II FSK 1522/22 i II FSK 1511/22 dot. Skarżącej. Ponadto WSA w Opolu jest związany, prawomocnym wyrokiem NSA z 2 września 2025 r. sygn. akt II FSK 871/24 uchylającym wyrok z 23 lutego 2024 r. o sygn. akt I SA/Op 340/23 i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania oraz uchwałą o sygn. akt II FPS 1/24 do momentu wydania wyroku przez TK uwzględniającego skargę konstytucyjną.W świetle przedstawianego zarzutu pełnomocnik organu podatkowego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do dalszego prowadzenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.3. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik Spółki wniósł o jego oddalenie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:4. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Podkreślenia wymaga, że fakultatywne zawieszenie postępowania na podstawie omawianego przepisu zależy od uznania sądu, który obowiązany jest rozważyć, czy w danym wypadku jest celowe i niezbędne wstrzymywanie biegu sprawy (por. np. postanowienia NSA: z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1888/14 oraz z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2487/16). Niezbędność i celowość zawieszenia postępowania, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez sąd administracyjny powinna być rozpatrywana w kontekście dwóch podstawowych zasad statuujących funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie rozpoznawania sporów pomiędzy obywatelami, a administracją publiczną. Niezbędność zawieszenia postępowania wynika bowiem z treści art. 184 Konstytucji RP określającego kompetencję sądów administracyjnych do rozpoznawania ww. sporów. Działanie sądu administracyjnego polega bowiem przede wszystkim na skontrolowaniu, z punktu widzenia praworządności, prawidłowości działania organu administracji publicznej. Niezbędność zawieszenia postępowania, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., występuje tylko wtedy, gdy wynik innego toczącego się postępowania przed organem administracji publicznej lub sądem będzie miał bezpośredni, ścisły i faktyczny wpływ na wynik zawieszonego postępowania, a sąd administracyjny nie posiada środków prawnych, które w skuteczny sposób pozwoliłyby wydać mu orzeczenie bez oczekiwania na wynik takiego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt I GSK 56/18, a także K. Celińska-Grzegorczyk, R. Hauser [w:] System Prawa Administracyjnego, tom 10 - Sądowa Kontrola Administracji Publicznej, red. R. Hasuer, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Legalis 2018, teza 37). Celowość zawieszenia postępowania powinna być brana pod uwagę z punktu widzenia treści art. 7 p.p.s.a., statuującego jedną z podstawowych zasad postępowania sądowoadministracyjnego - zasadę szybkości postępowania, która "ma związek z konstytucyjną (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) regułą rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ("w rozsądnym terminie" według art. 6 Konwencji) i ma służyć jej urzeczywistnieniu. Przewlekłe postępowanie sądowe godzi w dobro wymiaru sprawiedliwości, powoduje zwiększenie kosztów jego działania i podważa zaufanie obywateli do wymiaru sprawiedliwości" (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, LEX 2016, art. 7). Określona w art. 7 p.p.s.a. zasada oznacza, że sąd administracyjny, jeżeli posiada odpowiednie środki prawne powinien w możliwie jak najszybszym terminie rozpoznać sprawę i wydać stosowne orzeczenie. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie podkreślono w zażaleniu, takie okoliczności nie zachodzą. Nie budzi bowiem wątpliwości, że oczekiwanie na orzeczenie wydane przez Trybunał Konstytucyjny będzie w istocie złamaniem zasady szybkości postępowania określonej w art. 7 p.p.s.a. Jest bowiem rzeczą powszechnie znaną, że po 2016 r. znacznie pogorszyła się sprawność orzecznicza sądu konstytucyjnego w Polsce. Z danych za 2019 r. przekazanych przez sam TK wynika bowiem, że od początku 2019 r. do 7 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny zbadał merytorycznie tylko 22 sprawy. Dla porównania, w 2018 r. rozpatrzono 81 spraw, w 2017 - 100 spraw, a w 2016 r. prawie 150. Średnio w latach 2016-2019 na rozpatrzenie sprawy trzeba czekać prawie dwa lata. Jeszcze w 2019 r. w Trybunale zalegały również dwie sprawy z 2014 r., a zatem nie rozpoznano ich mimo upływu pięciu lat. Średni czas rozpoznania sprawy zakończonej wyrokiem w 2019 r. (a więc jeszcze przed wybuchem pandemii, która w oczywisty sposób mogłaby się przyczynić do ograniczenia sprawności TK) - wyniósł ok. 22 miesięcy (patrz postanowienie III OZ 281/21 z 11 maja 2021 r.).Dodatkowo dla sądu kwestią wstępną jest wyłącznie takie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne do sformułowania wypowiedzi, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Nie ma zatem podstaw do zawieszenia postępowania, jeśli sąd samodzielnie jest w stanie dokonać ustaleń koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione również celowością, sprawiedliwością, jak i ekonomiką procesową. Fakultatywne zawieszenie postępowania na podstawie przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zależy od uznania sądu, który winien rozważyć, czy w danym wypadku jest celowe wstrzymywanie biegu sprawy z uwagi na opisane okoliczności i czy nie naruszy ono praw gwarantowanych w ustawie zasadniczej. Uznanie przewidziane w tym przepisie nie może mieć dowolnego charakteru. Sąd musi rozważyć przesłanki umożliwiające zawieszenie postępowania w świetle nakazu rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W rozpoznawanej sprawie Sąd meriti w swoich rozważaniach oparł się na wyroku NSA z 2 września 2025 r., sygn. akt II FSK 871/24 uchylającym wyrok z 23 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Op 340/23 i wywodząc, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma charakteru merytorycznego. Stwierdził także, że zapadła uchwała NSA w zależności od rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego będzie musiała ustąpić pierwszeństwa skutkom prawnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Na tle omawianego zagadnienia prawnego Sąd a quo pominął kwestię wynikającej z art. 269 § 1-3 p.p.s.a., czyli mocy ogólnie wiążącej zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Procedura z art. 269 § 1 p.p.s.a. nie została uruchomiona. Natomiast trzeba także zaznaczyć, że przyczyną uchylenia wyroku I SA/Op 340/23 przez wyrok II FSK 871/24 było wydanie uchwały II FPS 1/24 co wiązało się z koniecznością przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Trzeba także zauważyć, że zawieszenie postępowania powinno być uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności sąd podejmujący rozstrzygnięcie oparte o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 p.p.s.a.), a zastosowanie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. może mieć miejsce jedynie w sytuacjach, w których sąd administracyjny nie może samodzielnie rozpoznać sprawy i w tym zakresie dla wydania prawidłowego orzeczenia konieczne jest czekanie na wydanie orzeczenia przez inny podmiot. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że jego stanowisko co do wykładni i zastosowania przepisów będących podstawą zarzutów podniesionych w skardze konstytucyjnej jest ugruntowane, co znalazło wyraz w sprawach o sygn. akt: II FSK 871/24, II FSK 1522/22, II FSK 1511/22. Trzeba także mieć na uwadze, że Sądy administracyjne są związane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, nie są natomiast związane złożoną skargą konstytucyjną, a co należy podkreślić w sprawie sygn. akt SK 11/26 będącej podstawą do zawieszenia postępowania nie został nawet wyznaczony termin rozprawy. Mając zatem na względzie samą hipotetyczną możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu prawa, uprawdopodobnioną jedynie faktem złożenia do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności tego przepisu z Konstytucją, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest dostateczną podstawą do stwierdzenia, że powstało zagadnienie wstępne. Obowiązująca zasada szybkości i ekonomii postępowania oraz zasada domniemania konstytucyjności przepisu do czasu stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny jego niezgodności z ustawą zasadniczą (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, por. też M. Tulej, Orzecznictwo interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego a reguły wykładni prawa, Warszawa 2012, s.120), przemawia za nieuznaniem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym za zagadnienie wstępne w postępowaniu administracyjnym (podatkowym), w którym zakwestionowany przepis miałby być podstawą rozstrzygnięcia. Prawa strony są przy tym chronione poprzez możliwość wznowienia postępowania administracyjnego, gdyby przepis przestał obowiązywać w wyniku orzeczenia Trybunału (art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej - vide wyrok NSA z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2153/11) .Konkludując, w judykaturze (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2008 r., sygn. akt II FPS 4/08) podkreśla się, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być również uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności sąd podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. powinien oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Kierując się zasadą ekonomiki procesowej oraz koniecznością rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawieszenie postępowania sądowego byłoby sprzeczne z art. 7 p.p.s.a., natomiast skarga konstytucyjna nie została na obecną chwilę przyjęta do rozpoznania po wstępnej kontroli przez Trybunał Konstytucyjny, a więc nie wpłynęła do rozpoznania merytorycznego. Ponadto nie jest znane kiedy skardze konstytucyjnej, a także czy w ogóle zostanie nadany dalszy bieg.Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a..