Wyrok - II SA/Gd 199/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - z dnia 17 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję II i I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 grudnia 2025 r. nr 010070/680/37038/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZakładuUchylono decyzję II i I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 31 grudnia 2025 r. nr 010070/680/37038/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
świadek
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
17 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Przewodniczący
Dariusz Kurkiewicz
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję II i I instancji
UZASADNIENIE
M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie świadczenia wychowawczego.Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:Decyzją znak 010070/680/37038/2025 (postępowanie nr 516004699) z 14 maja 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) odmówił M. S. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko T. S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.W uzasadnieniu ZUS powołał się na art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.), dalej jako u.p.p.w.d., i wyjaśnił, że z treści wyroku Sądu Okręgowego w G. z 21 marca 2024 r. sygn. akt. [...] wynika, że miejsce pobytu dziecka jest ustalone przy matce.Decyzją znak 010070/680/37038/2025 (postępowanie nr 516004699) z 31 grudnia 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 14 maja 2025 r.W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał, iż z dokumentacji wynika, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko T. S. na okres świadczeniowy 2024/2025 złożyli oboje rodzice. Matka dziecka – A. T. swój wniosek złożyła w dniu 27 marca 2024 r. i po rozpatrzeniu wniosku, informacją z 11 kwietnia 2024 r. zostało jej przyznane świadczenie wychowawcze na ww. dziecko na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Natomiast Wnioskodawca złożył swój analogiczny wniosek w dniu 7 stycznia 2025 r.Dalej organ przywołał treść art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ust. 2a i art. 22 u.p.p.w.d. wskazując, że dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem jest m.in.: orzeczenie sądu w sprawie rozwodowej, w którym sąd rozstrzyga o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka; postanowienie zabezpieczające miejsce pobytu dziecka wydane przez sąd; ugoda zawarta przez rodziców przed mediatorem, a następnie zatwierdzona przez sąd w drodze postanowienia; plan wychowawczy, który stanowi część wyroku rozwodowego lub orzekającego separację. Z uwagi na powyższe należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w celu ustalenia, które z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.W dniu 8 sierpnia 2024 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (CSR) wezwał A. T. o dostarczenie dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. W przypadku ich braku do złożenia pisemnego oświadczenia, wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. W dniu 26 lutego 2025 r. oraz 4 marca 2025 r. ZUS CSR wezwał Wnioskodawcę o dostarczenie dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. W przypadku ich braku do złożenia pisemnego oświadczenia, wskazującego jak sprawowana jest opieka nad dzieckiem. W odpowiedzi na swoje wezwanie w dniu 12 sierpnia 2024 r. A. T. dołączyła wyrok Sądu Okręgowego w G. z 21 marca 2024 r. sygn. akt. [...] o rozwód, w którym sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej pozostawia obojgu rodzicom ustalając miejsce pobytu ww. dziecka przy matce.Z kolei w odpowiedzi na swoje wezwania w dniu 12 marca 2025 r. do akt sprawy dziecka Wnioskodawca dołączył ten sam ww. wyrok sądu. A zatem w przypadku Wnioskodawcy dokumentem potwierdzającym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem jest orzeczenie sądu w sprawie rozwodowej.Prezes ZUS wskazał, że jeśli w orzeczeniu sądu władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, należy uznać, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Wnioskodawca nie dostarczył nowszego dokumentu potwierdzającego zmianę wyroku. Przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie wychowawcze ZUS zobowiązany jest uwzględnić treść wyroku sądu, przy czym ZUS nie jest uprawniony do dokonywania ustalenia, czy wyrok jest realizowany przez oboje rodziców. Zgodnie zaś z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w przewidzianych przez prawo przypadkach także inne osoby. Oznacza to, że wszystkie te podmioty muszą respektować treść i ustalenia prawomocnego wyroku sądu.W skardze na powyższą decyzję Wnioskodawca, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie:1) przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 22 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że decydującym kryterium ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie treść sentencji wyroku sądu powszechnego ustalającego miejsce zamieszkania dziecka przy matce, podczas gdy przepis ten obliguje organ do ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, co w przedmiotowej sprawie odnosi się wyłącznie do osoby Skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy i przyznanie świadczenia wychowawczego matce, która nie zamieszkuje z dzieckiem i nie utrzymuje dziecka, tj. nie sprawuje faktycznie opieki nad dzieckiem;2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:a) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez ustalenie kto sprawuje opiekę i zwrócenie się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem, zgodnie z dyspozycją art. 22 u.p.p.w.d.;b) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez zignorowanie dowodów z dokumentów finansowych potwierdzających ponoszenie przez Skarżącego kosztów utrzymania dzieci, dowodów z pism wskazujących instytucje mogące potwierdzić sprawowanie opieki oraz dowodów z zachowania matki dzieci w postaci zwrot alimentów i połowy świadczenia 800+ na rzecz Skarżącego, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że opieka nie jest sprawowana przez Skarżącego;c) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, polegającej na bezpodstawnym przyjęciu, że sytuacja majątkowa i zarobkowa Skarżącego pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia składkowego bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, przy jednoczesnym zignorowaniu przedłożonych dowodów w postaci wyciągów z rachunków bankowych oraz zaświadczeń o stanie zdrowia, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy;d) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny i ogólnikowy, niewskazujący konkretnych dowodów, na których organ oparł swoje ustalenia co do braku przesłanki ważnego interesu dłużnika, a także zaniechanie wyjaśnienia przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedłożonym przez Skarżącego w toku postępowania wyjaśniającego, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę motywów rozstrzygnięcia;e) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywatela do organów władzy publicznej oraz odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw o analogicznym stanie faktycznym, w których sądy administracyjne jednoznacznie opowiadają się za prymatem opieki faktycznej nad formalnymi zapisami orzeczeń sądowych;f) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych co do pojęcia "faktycznego sprawowania opieki" na niekorzyść Skarżącego, mimo że takie rozstrzygnięcie nie sprzeciwiało się interesom innych stron ani interesom społecznym;g) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, polegające na powieleniu przez organ odwoławczy błędnych ustaleń organu pierwszej instancji bez merytorycznego odniesienia się do argumentacji i nowych dowodów zgłoszonych w odwołaniu z 23 maja 2025 r.;h) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ na podstawie art. art. 22 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. powinien był przyznać świadczenie wychowawcze ojcu dziecka, zważywszy że wspólne dziecko zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu ojca.Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS, o zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznających Skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na małoletnich synów T. i M. na okres świadczeniowy 2024/2025, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań Sądu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto, Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów:a) potwierdzeń przelewów za terapię i psychiatrę dziecięcą - w celu wykazania faktu: faktycznego ponoszenia przez Skarżącego ciężaru utrzymania i opieki specjalistycznej nad małoletnimi synami;b) wyjaśnień Skarżącego z 5 maja 2024 r. - w celu wykazania faktu: rzeczywistego harmonogramu sprawowania opieki nad dziećmi oraz wskazania świadków instytucjonalnych mogących potwierdzić stan faktyczny;c) informacji o przyznaniu świadczenia "Dobry Start" z 21 sierpnia 2024 r. oraz 23 sierpnia 2024 r. - w celu wykazania faktu: uznania Skarżącego za opiekuna faktycznego przez organ rentowy w tożsamym okresie świadczeniowym;d) potwierdzeń przelewów zwrotnych od A. T. (matki dzieci) - w celu wykazania faktu: uznania przez matkę braku podstaw do pobierania przez nią świadczeń oraz faktycznego sprawowania pieczy wyłącznie przez ojca; e) potwierdzeń przelewu wypłaty zasiłku opiekuńczego dla Skarżącego - w celu wykazania faktu; sprawowania osobistej opieki nad chorymi synami przez ojca w okresach objętych wnioskiem;f) odpisu wyroku rozwodowego z 21 marca 2024 r. sygn. akt [...] - w celu wykazania faktu: posiadania przez Skarżącego pełni władzy rodzicielskiej oraz treści rozstrzygnięcia, które uległo dezaktualizacji;g) skargi na postępowanie z 3 października 2025 r. wraz z załącznikami - w celu wykazania faktu: wystąpienia stanu bezczynności po stronie organu rentowego oraz niedopełnieniu przez organ obowiązków informacyjnych.W uzasadnieniu Skarżący przytoczył art. 22 u.p.p.w.d. wskazując, że pierwsza z norm prawnych zawartych w komentowanym przepisie prawnym wskazuje, komu należy wypłacić świadczenie wychowawcze w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego. W takiej sytuacji świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. A zatem istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica. Wynika to wprost z art. 22 zdanie 1 u.p.p.w.d. Z brzmienia tej części przepisu prawnego można wnioskować, że chodzi o sytuację, gdy to dwie lub więcej osób składają wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko lub dzieci, ale faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje tylko jedna z nich. Konieczne jest w każdej takiej sytuacji badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie." J. Gałązka-Marek [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyć. li, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 22.W toku postępowania odwoławczego Skarżący przedstawił szereg dowodów świadczących o tym, że po wydaniu wyroku rozwodowego nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego, a dzieci w rzeczywistości przebywają pod jego wyłączną pieczą. Skarżący wskazywał na pisemne wyjaśnienia z lutego i maja 2024 r., w których precyzyjnie opisał harmonogram opieki oraz zawnioskował o przeprowadzenie dowodów z informacji od instytucji takich jak Szkoła Podstawowa w D., Komisariat Policji w K. czy Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. Mimo to, Prezes ZUS w decyzjach z 31 grudnia 2025 r. utrzymał odmowę w mocy argumentując, że wyrok sądu powszechnego jest "skuteczny i podlega wykonaniu", a organ nie jest uprawniony do badania, czy jest on realizowany. Takie stanowisko organu jest sprzeczne z zasadą prawdy obiektywnej. Traktowanie orzeczenia sądu cywilnego jako jedynej dopuszczalnej podstawy ustaleń faktycznych w prawie administracyjnym stanowi błąd, który wielokrotnie był piętnowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w przełomowym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 22 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 561/24, gdzie sąd uznał, że faktyczne zamieszkiwanie i opieka przeważają nad ustaleniami prawnymi.Następnie Skarżący przypomniał, że fundamentem prawnym świadczenia wychowawczego jest art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., który wiąże prawo do otrzymania świadczenia wychowawczego 800+ ze wspólnym zamieszkiwaniem i utrzymywaniem dziecka. Jednakże w sytuacjach konfliktowych, gdy oboje rodzice roszczą sobie prawo do świadczenia, zastosowanie znajduje art. 22 u.p.p.w.d., który jest przepisem szczególnym tj. Iex specialis rozstrzygającym zbieg praw. Zgodnie z tym przepisem świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Użycie przez ustawodawcę terminu "faktycznie" ma kluczowe znaczenie. Oznacza ono, że organ administracji nie może poprzestać na analizie tytułów prawnych czy orzeczeń sądowych, lecz ma obowiązek zbadać realne centrum życiowe dziecka. W sprawie Skarżącego organ rentowy całkowicie pominął dowody na sprawowanie tejże faktycznej opieki. Skarżący udokumentował, że ponosi pełne koszty wyżywienia dzieci, opłaca posiłki szkolne, a także finansuje opiekę zdrowotną w zakresie terapii i psychiatrii dziecięcej. Są to wydatki bezpośrednio związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych, o których mowa w celu ustawy (art. 4 ust. 1). Ponadto, wyjaśnienia Skarżącego z 5 maja 2024 r. precyzują harmonogram opieki oraz wskazują świadków instytucjonalnych mogących potwierdzić stan faktyczny. Istotnym dowodem są również informacje z 21 i 23 sierpnia 2024 r. o przyznaniu Skarżącemu świadczenia "Dobry Start", co świadczy o tym, że ten sam organ w innym postępowaniu uznał go za opiekuna faktycznego.Zdaniem Skarżącego, w zaskarżonych decyzjach organ rentowy przyjął błędną interpretację kluczowych przesłanek ustawowych. W zakresie miejsca zamieszkania ZUS uznał je za tożsame z zapisem w wyroku rozwodowym, podczas gdy sądy administracyjne wskazują na miejsce rzeczywistego, codziennego przebywania dziecka. W kwestii faktycznej opieki ZUS przyjął domniemanie na rzecz rodzica wskazanego w wyroku, zamiast traktować ją jako samodzielną kategorię podlegającą dowodzeniu. Zbieg praw przewidziany w art. 22 ustawy ZUS rozstrzygnął przez prymat pierwszeństwa wniosku rodzica "legalnego", ignorując zasadę pierwszeństwa realnego sprawowania pieczy. Ostatecznie ZUS uznał orzeczenie sądu cywilnego za bezpośrednio wiążące na podstawie art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego, pomijając fakt, że w postępowaniu administracyjnym jest to jedynie jeden z dowodów, który może zostać obalony dowodem przeciwnym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że pojęcie "miejsca zamieszkania" należy rozumieć jako miejsce rzeczywistego pobytu, w którym ponoszone są koszty utrzymania. Skarżący przedstawił dowody, że to on zapewnia dzieciom "dach nad głową", podczas gdy matka dzieci mieszka oddzielnie i nie uczestniczy w codziennej pieczy. Ignorowanie tego faktu przez Prezesa ZUS stanowi naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie.Niezwykle istotnym elementem niniejszej sprawy są dowody na zachowanie A. T. - matki dzieci, które organ rentowy całkowicie pominął. Skarżący wykazał, że matka dzieci zwraca mu kwoty alimentów, do których został on zobowiązany w wyroku rozwodowym, oraz przekazuje mu połowę otrzymywanego świadczenia wychowawczego 800+. Z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego, takie zachowanie rodzica, któremu formalnie powierzono pieczę, jest równoznaczne z przyznaniem, że nie sprawuje on tej pieczy w rzeczywistości. Gdyby A. T. rzeczywiście ponosiła ciężar wychowania synów, nie przekazywałaby środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Przelewy zwrotne stanowią dowód na to, że matka dzieci akceptuje stan rzeczy, w którym to Skarżący jest ich jedynym opiekunem. Skarżący zauważył przy tym, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. świadczenie pobrane przez osobę, która faktycznie nie sprawuje opieki, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Prezes ZUS, odmawiając Skarżącemu prawa do świadczenia, w istocie utrwala stan prawny, w którym środki publiczne są wypłacane osobie nieuprawnionej, a następnie "prywatnie" transferowane do osoby faktycznie opiekującej się dziećmi, co jest rażącym naruszeniem dyscypliny finansów publicznych i celów samej pomocy społecznej.Ponadto, w ocenie Skarżącego, doszło również do naruszenia zasady zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.) poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z wcześniejszymi ustaleniami tego samego organu. W sierpniu 2024 r. ZUS przyznał Skarżącemu świadczenie z programu "Dobry start" na obydwu synów. Zgodnie z przepisami, świadczenie to przysługuje temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Istnieje tu oczywista sprzeczność logiczna, polegająca na tym, że w sierpniu 2024 r. ZUS uznał, że Skarżący sprawuje faktyczną opiekę i przyznał mu 300+ na wyprawkę szkolną, natomiast w grudniu 2025 r. ten sam organ twierdzi, że nie może przyznać mu 800+, ponieważ z wyroku sądu wynika, że opiekę sprawuje matka. Taka postawa organu jest niedopuszczalna. Prawo do obu świadczeń oparte jest na tożsamej przesłance "faktycznego sprawowania opieki". Co więcej, w listopadzie 2024 r. oraz styczniu 2025 r. ZUS wypłacał Skarżącemu zasiłki opiekuńcze z tytułu choroby synów. Na podkreślenie zasługuje fakt, że warunkiem wypłaty takiego świadczenia jest osobiste sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS dysponuje zatem dowodami we własnych rejestrach, że w okresach choroby to ojciec sprawował realną pieczę nad dziećmi. Zignorowanie tych faktów przez organ stanowi rażące naruszenie art. 77 § 1 k.p.a.Zaskarżone decyzje naruszają art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Skarżący wielokrotnie wskazywał na instytucje, które mogą potwierdzić jego wersję zdarzeń, w tym Szkołę Podstawową w D., Komisariat w K. oraz GORS K. Organ rentowy, zamiast skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 22 ustawy i zlecić przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, oparł się na sformalizowanym zapisie wyroku rozwodowego. W orzecznictwie podkreśla się, że jeśli występuje spór co do opieki, ZUS musi zlecić wywiad środowiskowy, a nie automatycznie odmawiać świadczenia. Analizując naruszenie procedury i jej wpływ na wynik sprawy, należy wskazać, że naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego i ignorowanie dowodów finansowych doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego. Natomiast naruszenie art. 8 § 1 k.p.a., polegające na sprzeczności z decyzją "Dobry Start", godzi w zasadę zaufania do państwa. Z kolei naruszenie art. 80 k.p.a. przejawia się w dowolnej ocenie dowodów i prymacie wyroku nad dokumentami wykazującymi realny stan faktyczny. Brak odniesienia się do argumentu o zwrocie alimentów przez matkę stanowi ponadto naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., co utrudnia pełną kontrolę instancyjną decyzji. W przedmiotowej sprawie organ rentowy zignorował również dyrektywę z art. 7a § 1 k.p.a., która nakazuje rozstrzygać wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony. Wątpliwość ta dotyczy zakresu związania organu wyrokiem sądu powszechnego w kontrze do ustawowej przesłanki "faktycznego sprawowania opieki". Skoro istnieją dwie konkurencyjne interpretacje, organ winien był przyjąć tę chroniącą realnego opiekuna dziecka.W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 31 grudnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na T. S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.), dalej jako: ustawa.Z treści przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a ustawy stanowi, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko – od 1 stycznia 2024 r., wcześniej – 500 zł (art. 5 ust. 1 ustawy).Zgodnie z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.Przekładając powyższe na okoliczności niniejszej sprawy należy przypomnieć, że z nadesłanych akt sprawy wynika, iż w dniu 7 stycznia 2025 r. Skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na syna T. Matka dziecka, tj. A. T., złożyła swój wniosek w dniu 27 marca 2024 r. a informacją z 11 kwietnia 2024 r. zostało jej przyznane ww. świadczenie wychowawcze. Na mocy wyroku [...] w G. Wydział II Cywilny Rodzinny z 21 marca 2024 r., sygn. akt [...], rozwiązując przez rozwód małżeństwo Skarżącego i A. S. (z domu T.), Sąd pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, w tym nad T. S., obojgu rodzicom, z tym ustaleniem, że miejscem pobytu małoletnich dzieci będzie przy matce. Sąd odstąpił od regulowania kontaktów powoda (tj. Skarżącego) z dziećmi stron. Kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron Sąd obciążył oboje rodziców w ten sposób, że zasądził od ojca na rzecz każdego z dwójki dzieci 1000 zł (łącznie 2000 zł) tytułem alimentów, płatnych do rąk matki. Natomiast pozostałymi kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron obciążył ich matkę.Opierając się na ww. wyroku organy uznały, że skoro miejscem zamieszkania dzieci (niniejsza sprawa dotyczy syna T.) ustalonym przez sąd powszechny jest miejsce zamieszkania matki, to nie można uznać, że to Skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad synem. Organy podnosiły, że jedynym wiążącym dowodem jest w tej sprawie wyrok rozwodowy i nie mogą one prowadzić żadnych innych dowodów w kwestii sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem.W ocenie składu orzekającego przedstawione stanowisko jest błędne.Zdaniem Sądu, organy dokonały błędnej wykładni art. 4 w zw. z art. 22 ustawy przyjmując, że są związane wyłącznie orzeczeniem sądu, w którym ustalono miejsce pobytu dziecka. Należy bowiem zauważyć, że pobyt dziecka nie jest równoznaczny z faktyczną opieką, do którego to pojęcia odwołują się ww. przepisy. Nie przewidują one, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołują się do faktycznych okoliczności, jakie zaistnieją w danym wypadku. Takie rozwiązanie stanowi przejaw racjonalizmu ustawodawczego, gdyż uwzględnia praktykę życiową, kiedy dziecko, mimo powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi, nie zamieszkuje z nim i rodzic ten de facto takiej władzy nie sprawuje. Władza ta jest wprawdzie usankcjonowana prawnie, ale w wymiarze faktycznym nie istnieje. Regulacja taka uwzględnia również cel świadczenia wychowawczego wynikający z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 ustawy wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania" rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe.W świetle powyższego dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które - zdaniem Sądu - organy obu instancji wadliwie pominęły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie. Tymczasem w przypadku sprzeczności ustaleń, z którym z rodziców mieszka dziecko a ustaleniami wyroku rozwodowego, to miejsce faktycznego pobytu dziecka ma znaczenie i należy je odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia.W konsekwencji, rozpoznając wniosek o świadczenie wychowawcze organ ma więc obowiązek w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca należy do podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, a następnie zbadać, czy zachodzi przesłanka wspólnego zamieszkiwania rodziców i ich dziecka oraz ustalić, czy wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, którego dotyczy wniosek. W razie zbiegu prawa rodziców organ winien zastosować się do regulacji art. 22 ustawy z tym zastrzeżeniem, że istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste przebywanie dziecka u danego rodzica (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1803/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast dokonanie ustaleń w powyższym zakresie odbywa się przede wszystkim za pośrednictwem pracowników lokalnego ośrodka pomocy społecznej, którzy sporządzają wywiad środowiskowy (art. 15 ust. 1 ustawy). Ponadto, należy dopuścić inne dowody, które przyczynią się do wyjaśnienia kwestii faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i art. 75 § 1 k.p.a.Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy do wniosku należy wprawdzie dołączyć prawomocne orzeczenie, lecz z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d) ustawy wynika, że wnioskodawca ma także prawo przedłożyć inne dokumenty, w tym oświadczenia potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Niewątpliwie zaś każdy z dokumentów wymienionych wprost w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy lub dopuszczonych jako "inne", powinien zostać włączony do materiału dowodowego sprawy i poddany ocenie zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.Reasumując, w niniejszej sprawie organy niewątpliwie nie miały podstaw do tego, aby swoje orzeczenia opierać wyłącznie na wyroku rozwodowym i ustalonym tam miejscu pobytu dziecka, gdyż przepisy prawa nie wyłączają innych dowodów, jak również miejsce pobytu dziecka ustalone przez sąd powszechny nie jest tożsame z faktycznym sprawowaniem nad nim opieki, zaś tylko ta okoliczność ma znaczenie na gruncie świadczenia wychowawczego. Należy również zwrócić uwagę na znajdujące się w aktach organu I instancji pisma Skarżącego z 27 lutego 2025 r. i z 12 marca 2025 r. oraz pismo pełnomocnika Skarżącego z 13 marca 2025 r., gdzie wyraźnie wskazano okoliczności sprawy, w tym m.in. na okresy, gdy syn T. przebywał pod wyłączną opieką ojca. Mimo powyższego organy nie wyjaśniły uzasadnionych wątpliwości w stanie faktycznym, co doprowadziło do przedwczesnej odmowy w przyznaniu wnioskowanego świadczenia.Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy będzie związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym orzeczeniu stosownie do art. 153 p.p.s.a.Sąd zasądził od Prezesa ZUS na rzecz Skarżącego kwotę 497 zł, na którą składają się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z wnioskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącego.. zgodnie z wnioskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącego.