Wyrok - I GSK 600/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 18 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant asystent sędziego Sandra Zień po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 606/23 w sprawie ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 12 września 2023 r. nr [...] wOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant asystent sędziego Sandra Zień po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 606/23 w sprawie ze skargi A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 12 września 2023 r. nr [...] w
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
ubezpieczenia społeczne
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
18 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Apollo
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 606/23, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz.U.2026.143, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę A (dalej: spółka, skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 12 września 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.Spółka złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości.Wyrokowi zarzucono naruszenie:1) art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 6 § 1 upea, tj. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak rozpoznania istoty sprawy i w konsekwencji błędne uznanie, iż postępowanie egzekucyjne mogło być w ogóle wszczęte, a następnie kontynuowane i w konsekwencji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 151 p.p.s.a. i oddalenie skargi pomimo faktu, że nie było podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i jego kontynuowania,2) art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 i art. 106 § 3 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie wniosków dowodowych zawnioskowanych w sprawie niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości co nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, tj. zwłaszcza dokumentów z akt spraw sądowych przed Sądem Okręgowym w Toruniu oraz orzeczeń wydanych w tych sprawach, które potwierdzają brak podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z racji nierozpoznania wniosków skarżącej spółki o rozłożenie na raty należności składkowych, a także Sąd nie dokonał oceny odmowy dokonania dowodów z dokumentów przez organ na wcześniejszym etapie postępowania.Mając powyższe na uwadze spółka wniosła o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,2) przeprowadzenie dowodów z racji ich pominięcia przez organy obydwu instancji pomimo składanych wniosków, w postaci:- dokumentów zgromadzonych w aktach spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w Toruniu pod sygn. akt [...] (dot. składek za od 02/2021 r. do 06/2022 r.), [...] (dot. składek za 01/2023 r.), [...] (dot. składek za 12/2022 r.), [...] (dot. składek za 11/2022 r.), [...] (dot. składek za 10/2023 r.) [...] (dot. składek za 09/2022 r.), [...]r. (dot. składek za 3/2023 r.), [...] (dot. składek za 2/2023 r.), [...] (dot. składek za 04/2023 r.), [...], [...], [...], [...], [...]- Spółka wniosła o zobowiązanie Sądu Okręgowego w Toruniu o przekazanie akt tych spraw Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy celem rozpoznania niniejszej skargi.- wyroków wydanych przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w sprawach [...] (27.06.2023 r.),. [...] (27.06.2023 r. - dot. składek za 1/2023 r.), IV U 339/23 (20.06.2023 r. - dot. składek za 3/2023 r.), [...] (26.07.2023 r.), [...] (22.08.2023 r.), [...] (15.09.2023 r.), [...] (16.11.2023 r.), [...] (27.12.2023 r.),. [...] (22.01.2024 r.), [...] (22.01.2024 r.), [...] (6.03.2024 r.) - siedem ostatnio wydanych orzeczeń stanowi załączniki do niniejszej skargi kasacyjnej.- wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych za okresy objęte ww. zawiadomieniami - w aktach ZUS,- odpowiedzi ZUS na wnioski o rozłożenie należności składkowych na raty za okresy objęte ww. tytułami wykonawczymi bez uzasadnienia i bez zachowania właściwej formy prawnej - w aktach ZUS,- układów ratalnych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]- w aktach ZUS,- wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych złożonych przez spółkę poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. - w aktach ZUS,- odpowiedzi ZUS na wnioski o rozłożenie na raty należności składkowych bez uzasadnienia i bez zachowania właściwej formy prawnej poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. - w aktach ZUS,- deklaracji ZUS dotyczących składek za okresy wskazane - deklaracji ZUS dotyczących składek za okresy wskazane w treści ww. tytułów wykonawczych - w aktach ZUS,- pisma spółki z 6.12.2021 r. - w aktach ZUS,- pisma ZUS z 31.05.2022 r. - w aktach ZUS,- pisma spółki z 8.06.2022 r. - w aktach ZUS,- pisma ZUS z 13.06.2022 r. - w aktach ZUS,- ponaglenia spółki z 18.07.2022 r. - w aktach ZUS,- pisma ZUS z 22.07.2022 r. - w aktach ZUS,- pisma ZUS z 4.08.2022 r. (x2) - w aktach ZUS,- pisma spółki z 16.08.2022 r. - w aktach ZUS,- pisma ZUS z 2.09.2022 r. - w aktach ZUS,- pism spółki: odpowiedzi na pisma ZUS o negatywnym "rozpoznaniu" wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych i pism ZUS odpowiadające na te pisma spółki - w aktach ZUS,- potwierdzeń wpłat należności składkowych przez spółkę począwszy od 2020 r. do chwili obecnej - w aktach ZUS,- upomnień dotyczących ww. tytułów wykonawczych - w aktach ZUS,- pisma spółki z 5.01.2023 r. - w aktach ZUS,- potwierdzenia wysłania elektronicznie korespondencji przez spółkę do ZUS, decyzji ZUS z 2.11.2020 r., pisma ZUS z 14.12.2021 r., pisma ZUS z 23.12.2021 r., wniosku o odstąpienie od zabezpieczenia z 2.12.2021 r. - w aktach ZUS,- ponaglenia spółki z 18.07.2022 r., które nie zostało przekazane do Prezesa ZUS - w aktach ZUS,3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w całości według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie a wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwały na akceptację.Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem - przy tego rodzaju rozstrzygnięciach - odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez Sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte jedynie na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Ta zaś dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć – w myśl wyroku NSA z 26 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 2509/21 - istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu I instancji byłby (mógłby być) inny. Innymi słowy – stosownie do treści wyroku NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 619/23 – wskazać należy, że wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony i w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć – co jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić – wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić wykazując, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny.O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Powyższe uwagi – o charakterze ogólnym – mają istotne znaczenie dla konstatacji, które poczyniono niżej.Dokonując analizy treści wniesionego środka zaskarżenia wskazać trzeba, że w jego motywach – wbrew dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – nie wykazano aby zarzucane naruszenia przepisów postępowania, mogły mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy, co oznacza, iż już z tej racji nie zasługują one na uwzględnienie.Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że w uzasadnieniu nie wskazano na czym polegało naruszenie wskazanych przepisów prawa procesowego. Sąd II instancji tych braków sanować nie może, zwłaszcza, iż jedynym przepisem odnoszącym się do postępowania egzekucyjnego jest powołany art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. Interesującym byłoby poznanie w czym upatruje się jego naruszenie (co powinno być zawarte w motywach skargi kasacyjnej), kiedy brzmi on następująco: "W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli wysokość należności pieniężnej nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia, chyba że okres do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej jest krótszy niż 6 miesięcy".Podkreślenia należy, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest złożona przez skarżącą skarga na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a., wobec czego Sąd I instancji nie mógł wkraczać w zakres, który powinien być przedmiotem innego postępowania administracyjnego. Skarżąca nie dostrzega, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się jedynie badanie tych przesłanek, które warunkują umorzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wtedy, gdy w toku tego postępowania zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które spowodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niecelowe lub niemożliwe. Podzielić należy pogląd zarówno organów jak i Sądu I instancji, że w sprawie nie zaistniały okoliczności wykluczające możliwość prowadzenia egzekucji. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że organy zasadnie uznały, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymieniona w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Brak decyzji wierzyciela w sprawie rozłożenia istniejącego zadłużenia na raty, nie przesądza o niedopuszczalności egzekucji. Samo złożenie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności i niewydanie pozytywnej decyzji w tym zakresie, nie powoduje niemożności wystawienia tytułów wykonawczych i skierowania ich do organu egzekucyjnego, nie skutkuje również obowiązkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji skarżąca błędnie wywodzi, że nie było prawnej możliwości wystawienia tytułów wykonawczych, a brak rozpoznania wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych powodował, że ZUS nie miał prawa wszcząć postępowania egzekucyjnego.Odnosząc się do wniosku strony skarżącej kasacyjnie o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postępowaniu kasacyjnym zauważyć trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego pojawiły się w tym zakresie dwa rozbieżne poglądyZ pierwszego wynika, że NSA w ogóle nie prowadzi postępowania dowodowego, gdyż nie ma uprawnień do ustalania stanu faktycznego sprawy. W zakresie drugiego z poglądów, w orzecznictwie NSA przyjęło się, że przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjny, który jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne, jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji. Tylko w takim przypadku mogą pojawić się istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić (por. wyrok NSA z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 338/23, LEX nr 3605343).W rozpoznawanej sprawie, skutecznego zarzutu wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy nie postawiono. Poza tym przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza.Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a..