Wyrok - III OSK 326/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 18 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 października 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 711/25 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 lutego 2025 r. nr 992700.620.24.Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 października 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 711/25 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 lutego 2025 r. nr 992700.620.24.
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym jako pracownik / pozorność umowy o pracę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
emerytura
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
18 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Mariusz Kotulski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 października 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 711/25, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił skargę D. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 lutego 2025 r. nr 992700.620.24.2025-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję własną z 9 grudnia 2024 r. nr 010000.620.40002.2024-WSW o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Sąd podał, że skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku wskazując, że odmówiono mu przyznania renty w trybie zwykłym z uwagi na brak wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że w 2022 r. doznał udaru mózgu, w wyniku czego stał się całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od 19 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2027 r. Ze względu na konsekwencje przebytego udaru, w tym znaczną utratę sprawności fizycznej i psychicznej, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej. Podkreślił jednocześnie, że niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy uniemożliwia mu samodzielne utrzymanie, a koszty leczenia i rehabilitacji są dla niego znacznym obciążeniem finansowym.Oddalając skargę Sąd przyjął za organem administracji, że na przestrzeni 53 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżący udokumentował 28 lat, 1 miesiąc i 7 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Jednak w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentował jedynie 11 miesięcy i 12 dni okresów składkowych. W latach 2013-2022 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem, aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ustawowych. Przez szczególne okoliczności rozumie się natomiast wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie w ubezpieczeniu wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od 19 czerwca 2022 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wskazał natomiast innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu.Stanowisko to podzielił Sąd I instancji, wskazał, że z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm. dalej jako "u.e.r.") wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie rozstrzygnięcie wydawane na podstawie ww. przepisu ma charakter uznaniowy.Zdaniem Sądu w odniesieniu do skarżącego nie można stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący, który został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w wieku 53 lat, ma udokumentowane 28 lat, 1 miesiąc i 7 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Kluczowe w sprawie było ustalenie, że okres brakujący do wymaganego, 5-letniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie jest skutkiem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r., czyli okoliczności obiektywnych, niezależnych od woli skarżącego, na które nie miał on wpływu i którym nie mógł zapobiec. Skarżący w okresie od 1 października 2013 r. do 19 czerwca 2022 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby w powyższych okresach skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia lub na skutek innych przeszkód, które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r.Podsumowując, w ocenie Sądu I instancji słusznie wywiódł organ, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że niespełnienie przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Skarżący nie wykazał bowiem, aby w okresie przed powstaniem niezdolności do pracy (w latach 2013-2022) wystąpiły "szczególne okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r., które organ mógłby potraktować jako usprawiedliwiające brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.Skargę kasacyjną wniósł skarżący, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego (pkt I), tj.:1. art. 83 ust. 1 u.e.r. przez:a) błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do uzyskania świadczeń w drodze wyjątku w trybie ww. przepisu, pomimo zmaterializowania się określonych tam przesłanek, zwłaszcza wobec istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczeń w trybie zwykłym,b) błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że do kręgu "szczególnych okoliczności" wskazanych w ww. przepisie należą zdarzenia w sposób obiektywny wykluczające aktywność zawodową, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu nakazuje uznać, iż w zakres pojęciowy tychże szczególnych okoliczności wchodzą także sytuacje, których skutkiem jest utrata atrakcyjności danej osoby na rynku pracy, a zatem także okoliczności o charakterze względnym, które in concreto znacznie utrudniają (a niekoniecznie abstrakcyjnie wykluczają) podjęcie zatrudnienia,c) błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do uzyskania świadczeń w drodze wyjątku z uwagi na brak istnienia wymaganego 5-łetniego okresu składkowego, podczas gdy uzyskanie powyższego pozwalałoby na uzyskanie świadczeń w trybie zwykłym, co wykluczałoby sens istnienia przepisów pozwalających na uzyskanie świadczeń w drodze wyjątku co do zasady.2. art. 124 u.e.r. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a."), przez jego błędne zastosowanie, skutkujące nieprawidłowym uznaniem, że organ rentowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisu winno prowadzić do wniosku, że przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne, zwłaszcza w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, wskazuje, że organ nie rozważył całokształtu okoliczności sprawy i nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, co stanowi oczywiste naruszenie zasady prawdy obiektywnej.Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (pkt II), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. — przez zaniechanie nieuchylenia zaskarżonej decyzji, mimo istnienia przesłanek do wydania takiego rozstrzygnięcia.W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zainicjowanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. Zdaniem skarżącego nie sposób uznać, że następstwa wypadku, któremu uległ skarżący, miałyby dotyczyć jedynie 5-miesięcznego okresu, nieistotnego w perspektywie całości brakującego okresu składkowego i nieskładkowego. Do przedmiotowego zdarzenia doszło w 2019 roku, a zatem na około 3 lata przed końcem okresu rozpatrywanego w realiach niniejszej sprawy (2013 do 2022 r.), co samo w sobie nie pozwala na uznanie "marginalnego" charakteru niniejszego zdarzenia w perspektywie całości tego okresu. Nadto, nie sposób zgodzić się z przyjęciem, by konsekwencje wypadku dotyczyły jedynie okresu 5 miesięcy. Skutki przedmiotowego zdarzenia, w szczególności powstałe wówczas (i trwające do chwili obecnej) ograniczenia w poruszaniu się, mają charakter długotrwały, nie rokują poprawy, jak również w sposób istotny wpływają na możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia - nawet jeśli nie miały one odzwierciedlenia w orzeczeniu o trwałej niezdolności do pracy.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu skarga kasacyjna nie znajduje żadnych uzasadnionych podstaw. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje aby w okresie od 1 października 2013 r. do 19 czerwca 2022 r. skarżący nie mógł skarżący kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanej przerwie nie była wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała 19 czerwca 2022 r.), zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane przez skarżącego inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, których nie można było przewidzieć i którym nie można było, zapobiec.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r. przez błędną wykładnię. Stosownie do treści tego przepisu ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące ubezpieczonemu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: po pierwsze, wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej, po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek.Podstawą odmowy przyznania świadczenia wobec skarżącego było niespełnienie przesłanki "szczególnych okoliczności". Sąd I instancji przyjął, że za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia, przy czym muszą to być wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kategoria "szczególnych okoliczności" odnosi się do przyczyn niespełnienia warunków ustawowych dających prawo do emerytury lub renty. Dokonując oceny istnienia "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 u.e.r., należy mieć na względzie cel, jakiemu służyć ma tryb świadczeń w drodze wyjątku. Celem tego przepisu jest bowiem to, aby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych z uwagi na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Podkreślić należy, iż szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców, również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. W tej sytuacji "szczególną okolicznością", o której mowa w cytowanym przepisie będzie nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie. Podobnie ocenić należy także częściową niezdolność do pracy, jaki i inne zdarzenia powodujące ograniczenia i utrudnienia w możliwości zatrudnienia. Wykładnia pojęcia "szczególnych okoliczności" w konkretnej sprawie wymaga zatem uwzględnienia wszelkich aspektów jej stanu faktycznego sprawy. Co więcej przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawierają definicji "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną, w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Niemniej jednak wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być stwierdzone indywidualnie, w odniesieniu do każdego przypadku. Jak wskazano powyżej niezdolność do pracy stwierdzana przez lekarza orzecznika jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i ma istnieć w chwili wystąpienia o to świadczenie. Natomiast kwestia "niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty" może wynikać nie tylko z ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem, (które mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione wiekiem, przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy) ale także w szczególnych warunkach nagłym zdarzeniem uniemożliwiającym kontynuowanie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (zob. wyrok NSA z 12 listopada 2025 r., III OSK 1212/25).Oznacza to, że przesłanka "szczególnych okoliczności" powinna być analizowana indywidualnie i nie powinna być zawężana do stwierdzonej niezdolności do pracy. Rację ma skarżący kasacyjnie wskazując, że w zakres pojęciowy szczególnych okoliczności z art. 83 u.e.r. wchodzą także sytuacje, których skutkiem jest utrata atrakcyjności danej osoby na rynku pracy, a zatem także okoliczności o charakterze względnym, które in concreto znacznie utrudniają (a niekoniecznie abstrakcyjnie wykluczają) podjęcie zatrudnienia (zarzut nr 1 lit. b skargi kasacyjnej). Pomimo częściowo błędnej wykładni art. 83 u.e.r. dokonanej przez Sąd I instancji zarzut naruszenia tego przepisu nie może jednak odnieść skutku, a to z uwagi na dalsze ustalenia, odnoszące się do stanu faktycznego niniejszej sprawy.Natomiast nietrafnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 83 u.e.r. przez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do uzyskania świadczeń w drodze wyjątku z uwagi na brak istnienia wymaganego 5-letniego okresu składkowego (zarzut nr 1 lit. c skargi kasacyjnej). Sąd I instancji nie wskazał, aby odmowa przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nastąpiła z powodu nieosiągnięcia wymaganego, 5-letniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Sąd oparł argumentację na ustaleniu, że nieosiągnięcie ww. wymaganego stażu ubezpieczeniowego nie jest skutkiem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r. Bez wątpienia analiza przyczyn nieosiągnięcia stażu ubezpieczeniowego w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" nie stanowi o błędnej wykładni powołanego przepisu.Również nietrafnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 83 u.e.r. przez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżącemu nie przysługuje prawo do uzyskania świadczeń w drodze wyjątku w trybie ww. przepisu (zarzut nr 1 lit. a skargi kasacyjnej). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu. Jednak, gdy skarżący nie podważył skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (np. wyrok NSA z 17 kwietnia 2026 r. III OSK 2942/24).Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 124 u.e.r. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., to został on błędnie przez skarżącego kasacyjnie oznaczony jako zarzut naruszenia prawa materialnego, podczas gdy w istocie powinien zostać zakwalifikowany jako zarzut naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązków organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie. Ta błędna kwalifikacja nie uniemożliwia jednak merytorycznego odniesienia się do tego zarzutu. Skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia ww. regulacji przez ich błędne zastosowanie, skutkujące nieprawidłowym uznaniem, że organ rentowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, podczas gdy zdaniem strony prawidłowe zastosowanie ww. przepisu winno prowadzić do wniosku, że przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne, zwłaszcza w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, wskazuje, że organ nie rozważył całokształtu okoliczności sprawy i nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej.Zdaniem NSA w składzie orzekającym, zasadnie Sąd I instancji uznał, że organ administracji poczynił prawidłowe ustalenia w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i należycie uzasadnił zajęte stanowisko. Organ rozważył bowiem całokształt okoliczności sprawy i ustalił, że w 2022 r. skarżący doznał udaru mózgu, w wyniku czego stał się całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od 19 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2027 r. Okoliczność ta jest pomiędzy stronami bezsporna. Jak jednak ustalił Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i które to stanowisko podzielił Sąd I instancji, przed 2022 r. skarżący był zdolny do pracy. Pomimo tego, w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy skarżący udokumentował jedynie 11 miesięcy i 12 dni okresów składkowych. Skarżący nie zakwestionował skutecznie ustalenia, wedle którego w latach 2013-2022 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez niego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.Co prawda na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący przedłożył dokumentację medyczną na okoliczność wypadku komunikacyjnego, któremu uległ w 2019 r. Jednakże z dokumentacji tej wynika, że skarżący po kolizji drogowej doznał wyłącznie powierzchownego urazu szyi i kręgosłupa oraz nie wymagał dalszej hospitalizacji. Zalecona rehabilitacja była wg przedłożonej przez stronę dokumentacji krótkotrwała (lipiec-sierpień 2019 r.). Tym samym przedłożone dokumenty nie wykazują szczególnej istotności zdarzenia w postaci wypadku komunikacyjnego ani tym bardziej związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem z 2019 r. a orzeczoną w 2022 r. niezdolnością skarżącego do pracy. Przedłożone dokumenty analizowane w kontekście całokształtu sytuacji skarżącego nie potwierdzają zawartego w skardze kasacyjnej stwierdzenia, jakoby skutki przedmiotowego zdarzenia, w szczególności powstałe wówczas (i trwające do chwili obecnej) ograniczenia w poruszaniu się, miały charakter długotrwały i w sposób istotny wpływający na możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Nawet jeśli na skutek wypadku komunikacyjnego z 2019 r. skarżący był chwilowo wyłączony z możliwości podjęcia zatrudnienia i wymagał rehabilitacji, to zgromadzone dowody nie podważają dokonanego przez organ administracji ustalenia, iż całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero na skutek doznanego w 2022 r. udaru mózgu.Podsumowując, Sąd I instancji nie naruszył art. 124 u.e.r. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę organu i Sądu Wojewódzkiego, wedle której skarżący w okresie od 1 października 2013 r. do 19 czerwca 2022 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a stan ten nie był spowodowany stanem zdrowia lub innymi przeszkodami. Dlatego należy zaakceptować stanowisko Prezesa ZUS uznającego, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Jakkolwiek całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od 19 czerwca 2022 r., to w świetle dokonanej wykładni art. 83 ust. 1 u.e.r. okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie przyjęciu, że "szczególne okoliczności" wystąpiły przed tą datą. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w niniejszej sprawie, bowiem okoliczności sprawy nie potwierdzają, aby przed 2022 r. wystąpiła okoliczność uniemożliwiająca lub znacząco utrudniająca skarżącemu podjęcie zatrudnienia. W szczególności z przedłożonej na etapie postępowania sądowego dokumentacji wynika wyłącznie, że w 2019 r. skarżący uległ wypadkowi samochodowemu i wymagał krótkotrwałej rehabilitacji, niemniej zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają, aby zdarzenie to miało związek (w szczególności aby stanowiło przyczynę) orzeczonej 3 lata później niezdolności do pracy.Reasumując, jakkolwiek skarżącemu nie można zarzucać faktu nieosiągnięcia wymaganego, 5-letniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, to ocenie podlegają przyczyny nieosiągnięcia tego stażu i ich kwalifikacja jako "szczególne okoliczności". Niemniej nawet w świetle przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny szerokiej wykładni art. 83 u.e.r. nakazującej indywidualną ocenę okoliczności sprawy, nie sposób przyjąć, aby zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał przyjęcie, że wobec skarżącego przed 2022 r. wystąpiły okoliczności uniemożliwiające lub znacząco utrudniające podjęcie zatrudnienia, a więc szczególne okoliczności w rozumieniu powołanego przepisu. W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd I instancji nie naruszył także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., bowiem prawidłowo oddalił skargę na skutek uznania, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z 5 lutego 2025 r. nie narusza prawa.Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.. oddalił skargę kasacyjną.