Wyrok - II SA/Gl 432/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - z dnia 19 czerwca 2026
Teza
Uchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2026 r. nr 010070/680/3993277/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu UbezpieUchylono decyzję I i II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2026 r. nr 010070/680/3993277/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpie
Data orzeczenia
19 czerwca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Przewodniczący
Grzegorz Dobrowolski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Po rozpatrzeniu wniosku G. K. (z dnia 26 kwietnia 2022 r.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin, decyzją z dnia 23 września 2022 r. nr [....] (postępowanie [....]) odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego, na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., na syna D. K. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie sprawuje opieki nad dzieckiem.Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Podkreślił, że od marca 2022 r. sprawuje samodzielną opiekę nad synem, który nie chce przebywać u matki.Zaskarżona obecnie decyzją Prezes ZUS utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Wskazał, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres świadczeniowy 2022/2023 złożyli oboje rodzice. W związku z powyższym doszło do zbiegu prawa osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Organ I instancji pismem z dnia 13 maja 2022 r. wezwał wnioskodawcę i jego byłą żonę do uzupełnienia wniosku poprzez doręczenie dokumentacji potwierdzającej sprawowanie wyłącznej bądź naprzemiennej opieki nad ww. dzieckiem. Była żona wnioskodawcy przedłożyła wyrok Okręgowego w K. XVII Cywilny Rodzinny z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt [....] o rozwód w którym władzę rodzicielską nad małoletnim pozostawia obojgu rodzicom ustalając, że każdorazowe miejsce zamieszkania dziecka będzie przy matce. Sam obecnie skarżący wskazał, że syn od dnia 25 marca 2022 r. przebywa u niego oraz, że toczy się postępowanie odnośnie władzy rodzicielskiej nad synem. W konsekwencji należało uznać, że rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe.Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Zarzucił on organowi administracji naruszenie:1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym ustaleniu, że małoletni zamieszkuje z matką, podczas gdy z okoliczności ujawnionych przez skarżącego wynika, że dziecko faktycznie zamieszkiwało z ojcem, który sprawował bieżącą opiekę,2) art. 25 kodeksu cywilnego - poprzez niezastosowanie i pominięcie, że ustalenie miejsca zamieszkania dziecka ma tak naprawdę tylko i wyłącznie walor administracyjny i może być określone jako miejscowość, a nadto, iż nie ma znaczenia dla kwestii sprawowania opieki,3) art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia matce, a nie ojcu, podczas gdy z okoliczności faktycznych wynika, że dziecko w spornym okresie zamieszkiwało z ojcem i to ojciec wykonywał bieżącą opiekę,4) art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia matce, a nie ojcu, podczas gdy z orzeczenia sądu - wyroku rozwodowego wynika, iż władza rodzicielska jest sprawowana przez oboje rodziców.Wniósł także o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu Rzecznika Praw Dziecka, z uwagi na fakt, iż przyznanie świadczenia matce dziecka, a jednoczesna odmowa przyznania świadczenia ojcu w momencie gdy małoletni zamieszkuje z ojcem narusza prawa dziecka - świadczenie, które jest przyznawane na dziecko jest tak naprawdę przyznawane matce, która z synem ma tylko sporadyczne kontakty. Świadczenie to nie zostało przekazane na rzecz małoletniego. Interes dziecka wymaga tym samym ochrony.Wniósł również o przeprowadzenie dowodów z:- postanowienia z dnia 4 maja 2023 roku w sprawie [....], na fakt ustalenia przez Sąd miejsca zamieszkania syna przy skarżącym, sprawowania przez niego faktycznej opieki nad małoletnim, bezpodstawności przyznania świadczenia matce,- sprawozdania z dnia 26 maja 2022 roku w sprawie o sygnaturze [....], na fakt ustalenia przez Sąd miejsca zamieszkania syna przy skarżącym, sprawowania przez niego faktycznej opieki nad małoletnim, bezpodstawności przyznania świadczenia matce,- sprawozdania z dnia 7 czerwca 2022 roku w sprawie o sygnaturze [....],- opinii OZSS z dnia 17 lutego 2023 roku, wydanej do sprawy o sygnaturze [....], sprawozdania z dnia 26 maja 2022 roku w sprawie o sygnaturze [....],Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że w sprawie przeprowadzono postępowanie sprawdzające w trybie nadzoru, w oparciu o dane zapisane w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Prezes ZUS przyznał, że już w odwołaniu od decyzji organu I instancji obecnie skarżący podnosił, że matka jego syna podczas przesłuchań sądowych w dniu 21 września 2022 roku przyznała, że syn od marca przebywa u ojca, co w jego ocenie czyni decyzję ZUS opartą na, nieprawdzie. W toku postępowania odwoławczego do akt sprawy wpływały chronologicznie następujące dokumenty generowane w sporze sądowym: w pierwszej kolejności sprawozdanie kuratora z maja 2022 roku potwierdzające przebywanie małoletniego u ojca, następnie opinia Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS) w Z. z dnia 17 lutego 2023 roku, w której wskazano, że decyzja małoletniego o zamieszkaniu z ojcem była autonomiczna i podyktowana potrzebą bezpieczeństwa emocjonalnego, a w dalszej kolejności sprawozdanie kuratora z kwietnia 2023 roku, potwierdzające opiekę ojca i problem alkoholowy matki. Dopiero na samym końcu tego procesu dowodowego skarżący przedłożył Postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 4 maja 2023 r. (sygn. akt [....]), mocą którego Sąd zmienił punkt 2 wyroku rozwodowego z 2017 roku i ustalił każdorazowe miejsce zamieszkania małoletniego przy ojcu.Podkreślono jednak, że dla organu kluczowa pozostaje data wydania tego orzeczenia - maj 2023 roku. Oznacza to, że zmiana stanu prawnego nastąpiła pod sam koniec okresu świadczeniowego trwającego od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a ewentualne uprawnienie ojca mogłoby powstać dopiero od miesiąca następującego po wydaniu postanowienia, czyli od czerwca 2023 r. Tymczasem okres, którego dotyczy wniosek, zakończył się 31 maja 2023 r.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 142, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508) "Świadczenie wychowawcze przysługuje [...] matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a [...]". W rozstrzyganej sprawie art. 5 ust. 2a ustawy nie znajdzie zastosowania, gdyż dotyczy on opieki naprzemiennej. Jednocześnie zgodnie z art. ustawy "w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się.Biorąc powyższe należy uznać, że w trakcie postępowania wyjaśniającego organ I instancji dopuścił się obrazy nie tylko przywołanych przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ale również jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tzw. zasady prawdy materialnej. Wydając rozstrzygnięcie odmawiające wnioskodawcy świadczenia oparł się wyłącznie na złożonym przez matkę dziecka wyroku Sądu Okręgowego w K. XVII Cywilny Rodzinny z dnia 12 października 2017 r., syg. akt [....] o rozwód w którym władzę rodzicielską nad małoletnim pozostawia obojgu rodzicom ustalając, że każdorazowe miejsce zamieszkania dziecka będzie przy matce. Jednakże w tym czasie posiadał już informację, że od marca 2022 r. dziecko zamieszkuje z ojcem. W kolejnych miesiącach otrzymywał informacje o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie ustalenia przez Sąd miejsca zamieszkania syna przy skarżącym. W ramach tego postępowaniu sporządzana byłą dokumentacja, wyraźnie wskazująca, że małoletni zamieszkuje z ojcem, będąc na jego utrzymaniu. Mimo tego, we wrześniu 2022 r. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, choć ten ostatni w pełni spełniał warunek, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy.Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.Rozpatrując ponownie sprawę organy ZUS wezmą pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.. orzeczono jak w sentencji.Rozpatrując ponownie sprawę organy ZUS wezmą pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.