Wyrok - I OSK 1437/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 22 czerwca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 53/25 w sprawie ze skargi J.Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 6 grudnia 2024 r., nr SKO.PS.4111.268.2166.2024 wOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 53/25 w sprawie ze skargi J.Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 6 grudnia 2024 r., nr SKO.PS.4111.268.2166.2024 w
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
wniosek o uznanie osoby za stwarzającą zagrożenie
Typ sprawy
sprawa cywilna nieprocesowa - osoba stwarzająca zagrożenie
Etap
postępowanie nieprocesowe przed sądem okręgowym w I instancji
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
środki zabezpieczające / KOZZD
osoba stwarzająca zagrożenie
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
22 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
art. 8
kpa
art. 12
kpa
art. 77
kpa
art. 80
kpa
art. 145
ppsa
art. 183
ppsa
art. 144
ppsa
art. 141
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WYROKIEM Z 13 MARCA 2025 R. ODDALIŁ SKARGĘ J.C. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W R. Z 6 GRUDNIA 2024 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA ZASIŁKU STAŁEGO.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący zastępowany przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie nieopłaconych w całości ani części kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 200% opłaty przewidzianej prawem powiększonej o kwotę podatku od towarów i usług.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu pełnomocnik zarzucił naruszenie:1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 7 pkt 1, 4, 5, 12 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (Dz.U. z 2022 r. poz. 1689), dalej: ustawa izolacyjna, przez błędną wykładnię oraz przyjęcie, że zastosowana wobec skarżącego internacja psychiatryczna odpowiada sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 u.p.s. tj. pozbawieniu wolności, podczas gdy:a) art. 13 ust. 1 u.p.s. posługuje się ściśle określonymi terminami prawa karnego, których nie można rozszerzać o inne stany faktyczne;b) w wykładni norm ograniczających prawa bądź nakładających obowiązki obowiązuje zakaz wykładni rozszerzającej wyjątki, a za taki wyjątek należy uznać ograniczenie prawa pomocy wobec osób pozbawionych wolności;c) Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym, dalej: Ośrodek, jest placówką medyczną podległą Ministrowi Zdrowia, w której skarżący uczęszcza na terapię, a nie jednostką penitencjarną;d) skierowanie do Ośrodka nastąpiło wskutek postanowienia sądu cywilnego, a nie sądu karnego, co wyklucza stosowanie wobec skarżącego analogii do kar bądź środków zabezpieczających;2) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:a) "art. 144 § 4" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., przez sporządzenie wzajemnie sprzecznego uzasadnienia wyroku, a tym samym sporządzenie wyroku uniemożliwiającego prawidłowe ustalenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, przez jednoczesne wskazanie na str. 5 uzasadnienia, że zastosowana wobec skarżącego internacja odpowiada sytuacji unormowanej w art. 13 ust. 1 u.p.s. oraz wskazanie na str. 6 uzasadnienia, że w sprawie nie można przyjąć, że zachodzą przesłanki z art. 13 u.p.s., która to rozbieżność uniemożliwia prześledzenie procesu subsumpcji dokonywanego przez Sąd;b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., mimo wadliwości tego rozstrzygnięcia, polegającego na naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności postępowania wyjaśniającego w postaci art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez niepodjęcie wszystkich czynności, także z urzędu, niezbędnych do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz w konsekwencji dowolną ocenę materiału dowodowego w postaci m.in.: pisma Ośrodka z 1 października 2024 r., z którego wynika, że zdaniem rzeczonej jednostki skarżący spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku stałego oraz regulaminu pobytu pacjenta w Ośrodku konkretyzujące się w pominięciu ustalenia, w jakich warunkach w rzeczywistości odbywa leczenie skarżący, czy są mu zapewnione minimalne warunki egzystencjalne, o których mowa w regulaminie, ustalenia z jakiego powodu jednostka organizacyjna zapewniająca leczenie skarżącego uważa, że do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka konieczna jest skarżącemu pomoc społeczna, podczas gdy wyczerpujące rozpoznanie sprawy stanowi naczelny obowiązek Sądu podczas badania legalności aktu administracyjnego, w szczególności, gdy skargę osobistą składa osoba niepełnosprawna pozbawiona profesjonalnej pomocy prawnej.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia dopuszczalności przyznania wsparcia ze środków pomocy społecznej osobie umieszczonej w Ośrodku. Kwestie prawidłowości prowadzenia postępowania wyjaśniającego i sposobu oceny zgromadzonego materiału dowodowego mają w takim ujęciu znaczenie drugorzędne w tym sensie, że aktualizują się one w sytuacji, w której przyznanie pomocy we wskazanych powyżej warunkach należało uznać za dopuszczalne.Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpozna zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż od wyniku jego oceny zależy zasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania regulujących zasady gromadzenia i oceny dowodów w postępowaniu administracyjnym.Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 13 ust. 1 u.p.s. osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Analiza językowa tego przepisu wskazuje, że znajduje on zastosowanie wyłącznie do osób odbywających karę pozbawienia wolności. Zauważyć jednakże należy, że aktualnie w orzecznictwie dominuje stanowisko, zgodnie z którym proces wykładni prawa wprawdzie zaczyna się od dyrektyw językowych, ale nie może ograniczać się wyłącznie do ich zastosowania. Nie można zatem uznać, że ze względu na jednoznaczną treść przepisu i uzyskane na jego podstawie wyniki wykładni językowej brak jest podstaw do sięgania po metody wykładni systemowej czy celowościowej. Przepis prawny jest jasny nie w sytuacji, gdy nie zawiera on zwrotów nieostrych czy klauzul generalnych, a jego treść da się odczytać wyłącznie przez zastosowanie reguł gramatycznych i semantycznych języka, ale wtedy gdy wyniki wykładni gramatyczno-językowej, celowościowej i systemowej są spójne i nie wykazują rozbieżności na gruncie poszczególnych metod wykładni (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 565/23). W rozpoznawanej sprawie powoduje to, że wynik wykładni językowej art. 13 ust. 1 u.p.s. musi zostać uzupełniony wykładnią celowościową tego przepisu.W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, że celem zacytowanego powyżej przepisu jest fakt, że osoba odbywająca karę pozbawienia wolności pozostaje na utrzymaniu Państwa, które zapewnia jej w tym czasie podstawowe potrzeby bytowe, co uzasadnia wyłączenie tych osób, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1017/24). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto zatem, że przepis art. 13 ust. 1 u.p.s. odnosi się nie tylko do osób odbywających karę pozbawienia wolności, ale także tymczasowo aresztowanych, przebywających w zakładzie odwykowym czy umieszczonych w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 420/25, z 12 grudnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2359/24, z 6 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 1486/24, z 21 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1302/22, z 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 594/16). W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie skoro skarżący przebywa w placówce, która zapewnia mu warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to zachodzą przesłanki zastosowania art. 13 ust. 1 u.p.s. W przypadku skarżącego nie można bowiem przyjąć, że znajduje się on w sytuacji życiowej, która zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. wymagała interwencji państwa przez przyznanie świadczeń finansowanych ze środków pomocy społecznej.Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 7 pkt 1, 4, 5, 12 w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s, w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy izolacyjnej.W świetle powyższych wywodów, a w szczególności wstępnych uwag o kolejności rozpoznawania zarzutów skargi kasacyjnej, brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 8 § 1 k.p.a., przez nieuwzględnienie pisma Ośrodka z 1 października 2024 r., w którym ta placówka wskazała, że jej zdaniem skarżący spełnia przesłanki uzyskania zasiłku stałego czy zakresu zapewnienia potrzeb bytowych skarżącego w kontekście regulacji zawartych w regulaminie Ośrodka. Zasadniczą podstawą odmowy przyznania skarżącemu wsparcia ze środków pomocy społecznej jest fakt zabezpieczenia wspomnianych potrzeb przez Ośrodek. Dalsze prowadzenie postępowania wyjaśniającego i ocena materiału dowodowego stałaby bowiem z zasadą szybkości i prostoty postępowania uregulowanej w art. 12 k.p.a. Zauważyć także należy, że funkcją postępowania wyjaśniającego prowadzonego na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. faktów, a następnie dokonanie ich oceny na podstawie art. 80 k.p.a. Pismo Ośrodka wskazujące, że jego zdaniem skarżący spełnia przesłanki przyznania świadczenia pomocy społecznej, nie może zatem zostać uznane za decydujący dowód w sprawie. Taka treść pisma wskazuje na jego ocenny charakter, podczas gdy rolą dowodu jest dostarczenie organowi faktów, na których podstawie oceni on czy określona, istotne prawnie okoliczność została udowodniona.Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia "art. 144 § 4 p.p.s.a.", wskazać należy, że podstawa prawna zarzutu została wskazana nieprecyzyjnie. Przepis art. 144 p.p.s.a. nie dzieli się bowiem na dalsze jednostki redakcyjne, a uzasadnienie tego zarzutu nie przystaje do treści przepisu powołanego jako podstawa prawna zarzutu. Z uwagi na treść uzasadnienia tego zarzutu oraz fakt wskazania określonej jednostki redakcyjnej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjąć należy, że intencją autora skargi kasacyjnej niewątpliwie było uczynienie art. 141 § 4 p.p.s.a. podstawą prawną tego zarzutu.Analizowany przy uwzględnieniu powyższego założenia zarzut okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Kontrolowany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w zacytowanym powyżej przepisie. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej uzasadnienie to nie jest także wewnętrznie sprzeczne w stopniu uniemożliwiającym prześledzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji. Wywody sądu są czytelne i umożliwiają dokonanie kontroli zaskarżonego wyroku, a sposób ich sformułowania nie stanowił dla pełnomocnika skarżącego kasacyjnie przeszkody w sformułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dostrzeżona przez autora skargi kasacyjnej rozbieżność w zakresie stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny daje podstawę do zastosowania art. 13 ust. 1 u.p.s., jest pozorna. Wypowiedź Sądu pierwszej instancji zawarta na str. 6 uzasadnienia odnosi się do celów i zadań pomocy społecznej konfrontowanych z faktem zapewnienia przez Ośrodek podstawowych potrzeb bytowych osób przebywających w tej placówce. Analizowany fragment uzasadnienia odnosi się zatem do art. 2 ust. 1 u.p.s., a nie jak omyłkowo wskazał to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do art. 13 u.p.s. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie skorzystał z możliwości sprostowania tej nieścisłości w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przewidzianej w art. 156 § 3 p.p.s.a., gdyż prowadziłoby to do zakwestionowania sensu stawiania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako uzasadnionego przytoczonymi przez autora skargi kasacyjnej okolicznościami.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a..) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.