Postanowienie - I OZ 242/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 24 czerwca 2026
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 573/25 o zawieszeniu postępowania w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 maja 2025 r. nr NSP-VIII.7581.1.312.2018.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: 1. uchUchylono zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 573/25 o zawieszeniu postępowania w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 maja 2025 r. nr NSP-VIII.7581.1.312.2018.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: 1. uch
Data orzeczenia
24 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Piotr Niczyporuk
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "Sąd I instancji"), postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 573/25, powołując się na art. 125 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi J. M. (dalej: "Skarżący") na decyzję Wojewody Pomorskiego z 30 maja 2025 r. nr NSP-VIII.7581.1.312.2018.IK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 22 grudnia 2025 r. wezwano Skarżącego, organ oraz pozostałych uczestników postępowania o wskazanie czy znane są im adresy uczestników postępowania, tj. M. G. i M. M. (dalej: "uczestnicy postępowania"), w terminie 14 dni, pod rygorem zawieszenia postępowania. W piśmie tym Sąd I instancji wyjaśnił także, że przesyłki kierowane do ww. uczestników postępowania, na znajdujące się w aktach administracyjnych adresy (Wielka Brytania) - nie mogą być skutecznie doręczone.Na powyższe wezwanie organ oraz część uczestników postępowania odpowiedzieli, że nie są znane im adresy ww. uczestników postępowania. Natomiast Skarżący w piśmie z 3 stycznia 2026 r. podał ich adresy zamieszkania w Wielkiej Brytanii, jednakże tożsame z adresami znanymi dotychczasowo Sądowi I instancji, pod którymi podejmowano już próby dręczenia. Podał ponadto, że podany przez niego adres M. G. jest zgodny z adresem widniejącym w wiarygodnej bazie adresowej na stronie [...]i że pod tym adresem zameldowane są jeszcze inne osoby. Ww. posiada także aktywne konto w mediach społecznościowych. Odnośnie adresu M. M. podał, że zwrócił się do jego siostry K. M. o podanie adresu brata, lecz nie uzyskał odpowiedzi. Wskazał, że z rozmowy z nią wywnioskował, że pozostaje ona w kontakcie z bratem. Końcowo zaznaczył, że sądząc po perypetiach rodziny jego brata (dzieci z różnymi kobietami, postępowania komornicze) dopuszcza jednak możliwość świadomego unikania odbioru przez spadkobierców jego brata pism sądowych, zaadresowanych na aktualne adresy.Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli na skutek niewykonania przez skarżącego zarządzeń sądu nie można nadać sprawie dalszego biegu. W ocenie Sądu I instancji, taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem Sądowi nie są znane aktualne adresy ww. uczestników postępowania. Posiadane przez Sąd I instancji adresy uczestników postępowania nie umożliwiają bowiem doręczenia tym uczestnikom pism sądowych i tym samym obrony ich interesów, w tym postępowaniu, zaś informacje pozyskane na skutek wezwania z 22 grudnia 2025 r. - nie ujawniły innych adresów, na które można by skutecznie dokonać doręczeń dla ww. uczestników. Jednocześnie Sąd I instancji pouczył, że zgodnie z art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia. Dodał, że zgodnie natomiast z art. 130 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - sąd umarza zawieszone postępowanie, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania zawieszonego z przyczyn wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu.Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:1. art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezzasadnym przyjęciu, że zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania z uwagi na niewykonanie lub niewłaściwie wykonanie przez Skarżącego oraz inne strony zarządzenia z 22 grudnia 2025 r., zobowiązującego do wskazania adresów uczestników postępowania, podczas gdy zobowiązanie to zostało wykonane poprzez wskazanie adresów uczestników postępowania, co skutkowało niezasadnym zawieszeniem postępowania;2. art. 70 § 1 i § 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo że na uczestnikach postępowania ciążył obowiązek zawiadamiania sądu o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego lub siedziby, a zaniechanie tego obowiązku powinno skutkować pozostawieniem pism w aktach ze skutkiem doręczenia, nie zaś zawieszeniem postępowania.Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Końcowo wniósł o rozważanie przez Sąd I instancji zastosowania autokontroli, o której mowa w art. art. 195 § 2 p.p.s.a.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w nim podniesionych.Stosownie do art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu zawiesić postępowanie, jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez skarżącego innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.Podkreślić należy, iż przepis ten odnosi się do adresu skarżącego a nie innych uczestników postępowania, co dostrzegł Sąd I instancji, wskazując, że zawieszenie postępowania nastąpiło z uwagi na niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie przez wszystkie strony postępowania (w tym Skarżącego) zarządzenia z 22 grudnia 2025 r. poprzez wskazanie adresów dwóch uczestników postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzenie wskazane w art. 125 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie może odnosić się do obowiązku ustalania przez strony adresów czy miejsc zamieszkania stron procesu sądowoadministracyjnego. Treścią takiego orzeczenia mogą być tylko takie nakazy, które wynikają z przepisów prawa i nie pozostają w sprzeczności z podstawowymi zasadami, choćby zasadą równości stron. Niemożność nadania sprawie dalszego biegu oznacza sytuację, w której postępowanie nie może się toczyć i sąd nie dysponuje przewidzianą prawem możnością usunięcia zaistniałej przeszkody procesowej o obiektywnym charakterze, odnoszącej się do braku bądź wskazania złego adresu skarżącego lub niewykonania przez niego innych zarządzeń. W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że wskazane sytuacje dotyczyć mają wyłącznie skarżącego, nie zaś innych stron bądź uczestników postępowania. Niewykonanie skierowanych do skarżącego wezwań obejmujących wskazanie adresów innych podmiotów postępowania nie może zatem doprowadzić do zawieszenia postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2012 r., sygn. akt II GZ 296/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Do innych zarządzeń, o których mowa w tym przepisie, zaliczyć można w szczególności te, które wydano w związku z dostrzeżeniem braków formalnych skargi już po nadaniu jej biegu, a więc gdy rygor odrzucenia jest już - z uwagi na upływ wstępnej fazy procesu – możliwy, a także te, których przedmiotem jest wezwanie strony do złożenia wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w rozumieniu art. 79 § 1 p.p.s.a. (zob. J. Wegner [w:] T. Kolanowski, J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 125).Mając powyższe na uwadze, zauważyć należy, że w realiach niniejszej sprawie Skarżący podjął racjonalne starania w celu ustalenia aktualnych adresów uczestników postępowania. Udzielił Sądowi I instancji informacji o posiadanych adresach ww. uczestników postępowania, wyjaśnił sytuację rodziną oraz podał źródła z jakich skorzystał, w celu prawidłowego wykonania wezwania Sądu I instancji. Podał przy tym, że ww. uczestnicy postępowania oraz ich bliscy mogą celowo ukrywać swoje aktualne adresy zamieszkania.Podkreślić jednocześnie należy, że możliwość zwrócenia się do Skarżącego z wezwaniem o podanie adresów uczestników postępowania uzasadnić należy faktem, że sąd administracyjny ma ograniczone możliwości prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Jeżeli w sprawie nie można ustalić tego rodzaju danych na podstawie dostępnych sądowi źródeł, to konieczne będzie zwrócenie się do jednej ze stron postępowania o to, aby zebrała niezbędne do zakończenia sprawy informacje. Oznacza to, że sąd może w uzasadnionych przypadkach oczekiwać od strony, by ta współdziałała w wyjaśnieniu kwestii miejsca przebywania innej strony lub uczestnika, bądź też złożyła wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej (art. 78-79 p.p.s.a.). Przepisy te wskazują na sytuacje, w których konieczne jest ustanowienie kuratora do doręczeń oraz określają postępowanie sądu w sprawie jego ustanowienia. Powołane przepisy wykluczają możliwość ustanawiania kuratora bez wniosku osoby zainteresowanej. W analizowanej sytuacji osobą, która będzie mogła złożyć wniosek o ustanowienie kuratora jest Skarżący. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji powinien był pouczyć Skarżącego o trybie złożenia wniosku o ustanowienie kuratora, tak aby mógł on skorzystać z tej możliwości.Powyższe nie oznacza jednak, że Sąd I instancji nie był zobowiązany do podjęcia działań mających na celu ustalenie adresów zamieszkania uczestników postępowania. W przedmiotowej sprawie Sąd takich czynności nie dokonał, przerzucając w całości obowiązek ustalenia adresu uczestników postępowania na stronę skarżącą oraz pozostałe strony postępowania. W szczególności Sąd I instancji nie podjął próby ustalenia adresów uczestników na podstawie danych dostępnych w ewidencji ludności. Sąd I instancji nie podjął również próby ustalenia adresów zamieszkania uczestników postępowania poprzez skierowanie stosownego zapytania do Ambasady w Wielkiej Brytanii, gdzie prawdopodobnie zamieszkują uczestnicy postępowania.Dlatego też powyższe uchybienia o charakterze procesowym powodują, że postanowienie o zawieszeniu postępowania należało uchylić.Jednocześnie wskazać należy, że nie ma racji Skarżący, że Sąd I instancji powinien zastosować w niniejszej sprawie art. 70 § 1 i 2 p.p.s.a. Na uczestnikach postępowania ciążyłby bowiem obowiązek, o którym mowa w tym przepisie, w sytuacji, gdyby choć raz skutecznie Sąd I instancji doręczyłby im pouczenia w tym przedmiocie, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 z związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od zażalenia (pkt 2 postanowienia) orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 5 listopada 2025 r., nadanym przez art. 1 pkt 6 i art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1427).. (w brzmieniu obowiązującym od 5 listopada 2025 r., nadanym przez art. 1 pkt 6 i art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r. poz. 1427).