Postanowienie - I OW 55/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Rybnika o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Rybnika a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. K. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celoWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Rybnika o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Rybnika a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. K. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celo
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 30 marca 2026 r. Prezydent Miasta Rybnika, reprezentowany przez Zastępcę Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. K. w sprawie przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celowego na zakup środków czystości i żywności. Wniósł o uznanie, że właściwy w tej sprawie jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że D. K., według oświadczenia z 25.2.2026 r., od dziecka, nieprzerwanie przebywa na terenie miasta Kraków. Deklaruje, że tam - na ul. [...] – od 20 lat znajduje się jego faktyczne centrum życiowe. Zamieszkuje on w lokalu użytkowym, w podpiwniczeniu, za zgodą właściciela, posiadając do dyspozycji 2 pomieszczenia, aneks kuchenny, łazienkę i dostęp do mediów (woda, energia elektryczna). Posiada łóżko, fotel, sprzęty agd: lodówkę, kuchenkę elektryczną, a także zlew i inne przedmioty codziennego użytku. Mimo, że ostatni meldunek na pobyt stały był na terenie miasta Rybnik, zainteresowany faktycznie nigdy nie zamieszkiwał w tej gminie i nie utrzymuje z nią żadnych realnych więzi życiowych. Adres zameldowania był mu niezbędny do tego, by otrzymać zgodę na broń jako konwojent pracujący w Poczcie Polskiej. Nie ma możliwości zamieszkać w mieszkaniu przy ul. [...] w Rybniku, gdyż nie posiada do niego prawnego tytułu. Sytuacja prawna mieszkania nie została uregulowana (k. 2-2v. akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Krakowa, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, zastępowany przez r.pr. D. K., wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Rybnika jako organu właściwego w sprawie. Podniósł, że D. K. jest zameldowany pod adresem ul. [...] [...] Rybnik, gdzie - jak wynika z pisma z Rybnickiej Spółdzielni Mieszkaniowej - nie posiada prawa do lokalu mieszkalnego. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego pod wskazanym adresem przysługuje jego matce – M. K. Zainteresowany nigdy nie mieszkał pod ww. adresem, nie miał i nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany na stałe. Nocuje w lokalu znajdującym się w piwnicy bloku przy ul. [...] w Krakowie, który jest lokalem użytkowym; nie spełnia przesłanek lokalu mieszkalnego, ponieważ nie jest przeznaczony na stały pobyt ludzi (k. 17-18 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).Zainteresowany jest zameldowany pod adresem ul. [...] [...] Rybnik, lecz nie ma możliwości zamieszkiwania w tym lokalu. Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności z uwagi na brak miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc), czy też zajmowany przez niego lokal przy ul. [...] w Krakowie można uznać za lokal mieszkalny, co świadczy o tym, że ma on miejsce zamieszkania.W myśl art. 25 kc, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ponadto, zgodnie z art. 6 pkt 8 a contrario ups, aby brak było podstaw do uznania danej osoby za osobę bezdomną, musi ona zamieszkiwać - a więc przebywać z zamiarem stałego pobytu - w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów uopk. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2026 r. poz. 232, dalej uwl) stanowi, że samodzielnym lokalem mieszkalnym, w rozumieniu ustawy, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Stosownie do art. 2 ust. 4 uwl, do lokalu mogą przynależeć, jako jego części składowe, pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, a w szczególności: piwnica, strych, komórka, garaż, zwane dalej "pomieszczeniami przynależnymi".W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zainteresowany od dziecka, nieprzerwanie przebywa na terenie Krakowa. Na ul. [...] w Krakowie od 20 lat znajduje się jego faktyczne centrum życiowe. Zamieszkuje on w lokalu użytkowym, w podpiwniczeniu, za zgodą właściciela, posiadając do dyspozycji 2 pomieszczenia, aneks kuchenny, łazienkę i dostęp do mediów (woda, energia elektryczna). Posiada łóżko, fotel, sprzęty agd: lodówkę, kuchenkę elektryczną, a także zlew i inne przedmioty codziennego użytku. W jednym z pomieszczeń znajduje się łóżko piętrowe, na którym D. K. śpi. Ma możliwość przechowywania żywności i przygotowywania sobie posiłków. O ile charakter lokalu przy ul. [...] w Krakowie jest użytkowy, o tyle spełnia on wymogi, aby zakwalifikować go jako lokal mieszkalny w rozumieniu przepisów uopk i uwl. Ponadto to na terenie Krakowa zainteresowany skoncentrował swoje interesy życiowe. Przebywa tam z zamiarem stałego pobytu. Centrum życiowym zainteresowanego jest miasto Kraków. Miejscowość tę uznać należy za jego aktualne miejsce zamieszkania.Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, nie sposób stwierdzić, że zainteresowany nie jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku okresowego i zasiłku celowego jest Prezydent Miasta Krakowa.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.