Postanowienie - I OW 78/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Mykanów o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Mykanów a Burmistrzem Radzionkowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. J. w sprawie przyznania pomocy w formie gorącego posiłku postanawia wskaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Mykanów o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Mykanów a Burmistrzem Radzionkowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. J. w sprawie przyznania pomocy w formie gorącego posiłku postanawia wska
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 17 kwietnia 2026 r. Wójta Gminy Mykanów, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mykanowie, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Radzionkowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. J. w sprawie przyznania pomocy w formie gorącego posiłku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. J. jest osobą bezdomną, aktualnie przebywającą w Schronisku dla Bezdomnych w L. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jej źródłem dochodu jest zasiłek stały w kwocie 1229 zł. Ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały A. J. jest: [...] Radzionków, ul. [...]. Do 31.12.2025 r. Centrum Usług Społecznych w Radzionkowie udzielało zainteresowanej pomocy w formie schronienia wraz z wyżywieniem w Schronisku dla Bezdomnych w L. Do chwili obecnej organ ten wypłaca jej zasiłek stały. W chwili obecnej A. J. nadal przebywa w Schronisku dla Bezdomnych w L., lecz bez skierowania. Sytuacji zainteresowanej nie można potraktować jako szczególnej, gdyż funkcjonuje ona jako osoba bezdomna od wielu lat. Udzielanie świadczeń w miejscu pobytu powinno mieć charakter wyjątkowy. Dodatkowo, schroniska dla bezdomnych nie można traktować jako miejsca zamieszkania, tylko jako miejsce czasowego pobytu (k. 2-2v. akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Radzionkowa podniósł, że właściwy miejscowo do rozpatrzenia wniosku A. J. z 12.2.2026 r. o przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku jest gmina Mykanów. Zainteresowana nie przejawia jakichkolwiek więzi z gminą Radzionków, a jej wolą jest dalsze zamieszkiwanie na terenie gminy Mykanów w miejscowości L. O zerwaniu więzi i braku woli zamieszkiwania w innym miejscu niż L. świadczy, m.in., to, że nie ubiega się ona o przyznanie lokalu z zasobów gminy Radzionków ani nie korzysta ze świadczeń zdrowotnych w Radzionkowie. Całe jej obecne życie i centrum życiowe materializuje się w L., gdzie osiągnęła stabilizację życiową i poprawę sytuacji zdrowotnej i społecznej. Ma ona zapewniony w L. dostęp do kuchni, łazienki i wydzielone miejsce do własnej dyspozycji i przebywania, co wskazuje na możliwość samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb w ramach stworzonych i dostępnych warunków. Z oświadczenia zainteresowanej wynika, że przyszłość swą wiąże z ww. miejscem i nie rozważa nawet możliwości zmiany w tym zakresie. W opinii gminy Radzionków, nie można więc mówić, że zainteresowana jest osobą bezdomną z powołaniem się na okoliczność niezajmowania samodzielnego lokalu. A. J. zamieszkuje w obecnym miejscu na podstawie tytułu cywilnoprawnego będącego efektem działania poprzedzonego samodzielnie podjętą decyzją (k. 23-23v. akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. W myśl art. 101 ust. 3 ups, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki [. .] właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej cbosa).Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2026 r. poz. 232) stanowi, że samodzielnym lokalem mieszkalnym, w rozumieniu ustawy, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne.W niniejszej sprawie bezsporne jest, że A. J. jest obecnie osobą w kryzysie bezdomności. Przebywa w Schronisku dla Bezdomnych w L. mieszczącym się pod adresem: ul. [...] [...] L., gm. Mykanów. Ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanej na pobyt stały jest adres: ul. [...] [...] Radzionków. Schronisko dla osób bezdomnych nie jest miejscem, które można zakwalifikować jako lokal mieszkalny w rozumieniu uopk. Jest to placówka zapewniająca pobyt czasowy. Zgodnie z art. 101 ust. 2 ups, to Burmistrz Radzionkowa jest obecnie organem właściwym do rozpoznania wniosku zainteresowanej o przyznanie pomocy z ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, o którym stanowi art. 101 ust. 3 ups. A. J. jest, co prawda, osobą w kryzysie bezdomności, przebywającą w schronisku dla bezdomnych, niepracującą, której jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 1229 zł miesięcznie. Jest ona osobą ze stwierdzonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności o symbolu 07-S, który oznacza choroby układu oddechowego i krążenia. Orzeczenie jest ważne do 30.11.2026 r. Zainteresowana ma 60 lat. Nie ma żadnego kontaktu z rodziną. Jednakże, okoliczności te nie wypełniają hipotezy art. 101 ust. 3 ups. Odległość Schroniska dla bezdomnych w L. od Radzionkowa wynosi ok. 80 km. Pokonanie tego dystansu dla otrzymania pomocy w formie gorącego posiłku mogłoby okazać się dla zainteresowanej trudne do osiągnięcia albo wręcz niemożliwe z uwagi na jej stan zdrowia i sytuację dochodowo-majątkową, lecz o ile właściwy do rozpoznania wniosku jest Burmistrz Radzionkowa, o tyle wykonanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej może odbyć się w miejscu aktualnego pobytu zainteresowanej, niezależnie od tego, że właściwy do jego przyznania jest organ oddalony od jej miejsca pobytu o ok. 80 km. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku A. J. z 12.2.2026 r. jest Burmistrz Radzionkowa.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. żart. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. żart. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.