Postanowienie - I OW 59/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta A. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta A. a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. Z. o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeńWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta A. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta A. a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. Z. o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 8 kwietnia 2026 r. Burmistrz Miasta A. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. Z. o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz K. Z. w okresie od października 2024 r. do września 2025 r. i umorzenie odsetek. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wniosek dłużnika dotyczy należności powstałych w okresie, w którym świadczenia były wypłacane przez Prezydenta m.st. Warszawy. Skoro zatem w okresie objętym wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość organem wierzyciela, który wypłacał świadczenie osobie uprawnionej był Prezydent m.st. Warszawy, to na rzecz tego organu dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń za dany okres i zarazem to ten organ będzie właściwy do wydania decyzji co do rozłożenia na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz K. Z. w okresie od października 2024 r. do września 2025 r. i o umorzenie odsetek. Organ ten pozostaje organem właściwym wierzyciela niezależnie od aktualnego miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (k. 3-4 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy podniósł, że organem wierzyciela właściwym do rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty jest organ właściwy miejscowo obecnie, niezależnie od tego, że wniosek dotyczy okresu, w którym organem właściwym wierzyciela był inny organ. Prezydent m.st. Warszawy utracił właściwość miejscową na skutek zmiany miejsca zamieszkania przez osobę uprawnioną, a w konsekwencji nie jest już organem właściwym i władnym do podejmowania dalszych działań wobec dłużnika alimentacyjnego (k. 18-18v. akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Odnosi się to do wszystkich stadiów postępowania. W sytuacji, gdy organ właściwy stał się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy, np. strona zmieniła miejsce zamieszkania, organ ten powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla miejsca zamieszkania strony (postanowienie NSA z 29.6.2007 r. I OW 10/07, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej cbosa; B. Adamiak, J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2011, wyd. 11, s. 106).Podkreślić należy, że o ile określenie właściwości rzeczowej następuje na podstawie przepisów odrębnych, odnoszących się do spraw określonych co do ich rodzaju, które są przypisane do zakresu jego działania, o czym stanowi art. 20 kpa, o tyle przy ustalaniu zakresu właściwości miejscowej i instancyjnej w pierwszej kolejności stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawach odrębnych, a dopiero w ich braku - zgodnie z zasadą subsydiarności - przyjmuje się za podstawę przepisy kpa.Sprawa administracyjna dotyczy wniosku A. Z. o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz K. Z. w okresie od października 2024 r. do września 2025 r. i umorzenie odsetek. Właściwość miejscową organu w tej sprawie regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2026 r. poz. 79, dalej upoua).Zgodnie z art. 27 ust. 1 upoua, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W myśl art. 30 ust. 2 upoua, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Art. 2 pkt 10 upoua stanowi, że przez organ właściwy wierzyciela należy rozmieć wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Osoba uprawnioną, stosownie do art. 2 pkt 11 upoua, jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna.Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie regulują, tzw. następczej, zachodzącej już w toku prowadzenia postępowania zmiany miejsca zamieszkania wierzyciela. W tej sytuacji należy stosować odpowiednio wskazane zasady dotyczące właściwości miejscowej organu wynikającej z przepisów kpa. W sytuacji, gdy strona w toku postępowania zmieniła miejsce zamieszkania, wskutek czego organ właściwy staje się w toku postępowania niewłaściwy miejscowo do rozpatrzenia sprawy i powinien przekazać sprawę organowi właściwemu dla aktualnego miejsca zamieszkania strony. Przedstawiona wykładnia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest również podzielana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (postanowienia NSA z: 30.11.2021 r. I OW 84/21, 29.4.2015 r. I OW 227/14, 25.9.2014 r. I OW 99/14, z 18.11.2014 r. I OW 148/14, z 18.11.2014 r. I OW 164/14, cbosa).Osobą uprawnioną w niniejszej sprawie jest K. Z., który obecnie zamieszkuje wraz ze swoją przedstawicielką ustawową – J. Z. pod adresem: ul. [...], [...] A.. Fakt ten jest między organami bezsporny. Wobec treści przywołanych przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów bez znaczenia jest, kiedy wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego i który organ był wówczas właściwy. Istotne jest bowiem, który organ wierzyciela jest właściwy obecnie. Decydujące w tym aspekcie jest aktualne miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i umorzenie odsetek jest Burmistrz Miasta A..Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 i 11 upoua, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 i 11 upoua, postanowił jak w sentencji.