sygn. I OW 77/26 25 czerwca 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Postanowienie - I OW 77/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026

Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. C. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. C. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w postaci za
Data orzeczenia 25 czerwca 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Jerzy Siegień
Rozstrzygnięcie

Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta R. a Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. C. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego postanawia wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy w sprawie.

UZASADNIENIE
Wnioskiem z 17 kwietnia 2026 r. Prezydent Miasta R., reprezentowany przez r. pr. A. F., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. C. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Wniósł o uznanie, że organem właściwym w tej sprawie jest Wójt Gminy S.. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że nie sposób uznać, że A. C. jest osobą bezdomną. Nie posiada on obecnie zameldowania na pobyt stały, natomiast z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wynika, że zamieszkuje na prywatnej posesji, będącej własnością innej osoby. Możliwość zamieszkania uzyskał w zamian za pracę polegającą na sprzątaniu posesji, zajmowaniu się ogrodem wokół domu i zwierzętami. Na terenie gminy S. koncentruje się obecnie centrum aktywności życiowej A. C.. W P. na terenie gminy S. przebywa on z zamiarem stałego pobytu od 4 lat (k. 3-4v. akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy S. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta R. jako organu właściwego w sprawie. Wójt podniósł, że A. C. jest osobą bezdomną, a tym samym organem właściwym do rozpoznania jego wniosku jest Prezydent Miasta R., ponieważ jego ostatnie miejsce zameldowania to: ul. [...], [...] R.. A. C. wyłącznie przebywa w P., przy czym przebywanie to nie ma charakteru trwałego i stałego pobytu, gdyż cechuje się ono licznymi przerwami - pobytami w innych miejscowościach. Zainteresowanemu nie towarzyszy zamiar stałego pobytu w P., gdyż jak sam oświadczył w dniu 20.3.2026 r. jedynie "aktualnie przebywam pod wyżej wymienionym adresem na terenie Gminy S." (k. 15-16 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa).Istota niniejszego sporu sprowadza się do kwestii ustalenia, czy zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności, czy też ma obecnie miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc). W myśl art. 25 kc, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ponadto, zgodnie z art. 6 pkt 8 a contrario ups, aby brak było podstaw do uznania danej osoby za osobę bezdomną, musi ona zamieszkiwać - a więc przebywać z zamiarem stałego pobytu - w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów uopk. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.Zainteresowany nie jest obecnie zameldowany na pobyt stały pod żadnym adresem. Jak wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, sporządzonego 20.3.2026 r., od 4 lat przebywa - z przerwami - pod adresem P. [...] S., na prywatnej posesji, gdzie zamieszkuje w zamian za świadczenie pracy na rzecz gospodarstwa przydomowego (sprzątanie posesji, dbanie o zieleń wokół domu, o zwierzęta). O ile w oświadczeniu z 20.3.2026 r. A. C. określił się jako osoba bezdomna, o tyle obiektywnie nie sposób stwierdzić, że jest on osobą w kryzysie bezdomności. Nie spełnia on bowiem warunku niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. Lokal w P. spełnia warunki uznania go za lokal mieszkalny. Ponadto to na terenie gminy S. zainteresowany skoncentrował swoje interesy życiowe. Przebywa on w P. z zamiarem stałego pobytu, o czym świadczy ujawnienie adresu zamieszkania na terenie tej miejscowości w szeregu dokumentów - w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego i wniosku o pomoc z 20.3.2026 r., w oświadczeniu zainteresowanego z 20.3.2026 r., w oświadczeniu zainteresowanego o stanie majątkowym z 20.3.2026 r., w dokumencie z Powiatowego Urzędu Pracy z 19.3.2026 r., w zaświadczeniu z [...] Banku Spółdzielczego z 20.3.2026 r., w oświadczeniu zainteresowanego dotyczącego formy wypłacania świadczeń z 20.3.2026 r. Przerwy w przebywaniu w P., jak i brak własności znajdującego się tam lokalu nie mają znaczenia dla ustalenia, że centrum życiowym zainteresowanego jest P. w gminie S.. Miejscowość tę uznać należy za jego aktualne miejsce zamieszkania.Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, nie ulega wątpliwości, że zainteresowany nie jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Z tych względów organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o ustalenie uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego jest Wójt Gminy S..Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji.