Postanowienie - I OW 53/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem z. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta Stołecznego Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą a powiatem z. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 26 marca 2026 r. Miasto Stołeczne Warszawa, reprezentowane przez Dyrektora Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie, zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem z. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.C. umieszczonego w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że E.C. nie posiada miejsca zamieszkania, jest osobą bezdomną, przez ostatnie 2 lata zamieszkiwała w przestrzeni publicznej na terenie Warszawy, np. w metrze, na dworcach. Matka dziecka po opuszczeniu szpitala przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych przy ul. [...] w Warszawie. Małoletni A.C. posiada zameldowanie na pobyt stały w miejscowości K. [...], gm. R., powiat z. Miasto Stołeczne Warszawa wniosło o wskazanie powiatu z. jako powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego A.C. w pieczy zastępczej (k. 2-3 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Powiat z., reprezentowany przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., podniósł, że dziecko od urodzenia przebywa na Oddziale Neonatologii Centrum Medycznego [...] sp. z o.o. Szpitala Specjalistycznego [...] w Warszawie. Matka dziecka opuściła szpital i nie zabrała dziecka z sobą. Małoletni został pozostawiony bezpośrednio po urodzeniu i nadal przebywa na terenie Warszawy. Matka dziecka nie posiada miejsca zamieszkania, a jej centrum życiowe znajduje się w Warszawie od 29.10.2023 r. Powiatem właściwym do zapewnieni[a] dziecku pieczy zastępczej jest powiat miejsca obecnego przebywania dziecka (k. 27-28 akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) reguluje art. 191 tej ustawy.Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały.Stosownie do art. 191 ust. 8 uwrspz, przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku: 1) dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2; 2) dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana. Zgodnie z art. 191 ust. 13 uwrspz, wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka.Małoletni A.C. oraz jego matka – E.C. posiadają zameldowanie na pobyt stały w miejscowości K. [...] w gminie R. w powiecie z. Z informacji Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie z 9.2.2026 r., skierowanej do Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., wynika wprost, że matka dziecka przebywa aktualnie w Schronisku dla Osób Bezdomnych przy ul. [...] w Warszawie, natomiast A.C. przebywa na Oddziale Neonatologii Centrum Medycznego [...] sp. z o.o. Szpitala Specjalistycznego [...] w Warszawie (k. 11). Postanowieniem z 14 stycznia 2026 r. VI Nsm 33/26 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie udzielił z urzędu zabezpieczenia w ten sposób, że w trybie natychmiastowym umieścił małoletniego w pieczy zastępczej, nie wskazując konkretnej rodziny zastępczej. Bezsporny w niniejszej sprawie jest bowiem fakt pozostawienia małoletniego A. przez matkę w szpitalu bezpośrednio po urodzeniu. W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zdefiniowano pojęcia "pozostawienie dziecka", jednakże taka regulacja nie wyklucza, że miejscem pozostawienia dziecka może być właśnie szpital, w którym dziecko bezpośrednio po urodzeniu przebywało. To miejsce, jeżeli było miejscem "pozostawienia", przesądzać będzie o właściwości powiatu zobowiązanego (postanowienie NSA z 22.12.2015 r. I OW 203/15, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej cbosa). Dziecko w dalszym ciągu przebywa na Oddziale Neonatologii Centrum Medycznego [...] sp. z o.o. Szpitala Specjalistycznego [...] w Warszawie.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności niniejszej sprawy wypełniają hipotezę normy określonej w art. 191 ust. 8 pkt 2 uwrspz. Dla jej odczytania istotne znaczenie mają dwa elementy: "pozostawienie dziecka" i dokonanie tej czynności "bezpośrednio po jego urodzeniu". W doktrynie wskazuje się, że określenie "pozostawienie" nosi w sobie również elementy podmiotowe, wyrażające się wolą opuszczenia, zostawienia samemu sobie (S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, WK 2016 Lex/el). Z kolei, określenie "bezpośrednio" oznacza "w chwili następującej po czymś lub poprzedzającej coś", "krótko przed czymś/kimś lub krótko po czymś/kimś" i jest terminem węższym niż np. termin "bez zbędnej zwłoki" czy nawet "niezwłocznie". Wyczerpanie zatem dyspozycji art. 191 ust. 8 pkt 2 uwrspz wymaga, aby dziecko zostało pozostawione przez rodziców najwcześniej jak to było obiektywnie możliwe (postanowienie NSA z 9.3.2017 r. I OW 231/16, cbosa).Porzucenie dziecka przez matkę wyłącza możliwość zastosowania art. 191 ust. 1 uwrspz. Tym samym, brak jest podstaw do badania miejsca zamieszkania małoletniego dziecka, a tym samym miejsca zamieszkania jego matki. Powiat miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały byłby decydujący, gdyby nie przepis szczególny - art. 191 ust. 13 w zw. z art. 191 ust. 8 pkt 2 uwrspz, zgodnie z którym w przypadku dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu wydatki na dziecko w rodzinie zastępczej [...] ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. W tej sprawie ustalono, że zaraz po porodzie E.C. wyjechała do rodziny, do której dotychczas nie dotarła. Nie kontaktowała się ona również do tej pory ze szpitalem ani żadnym innym organem odnośnie do jej małoletniego syna, którego pozostawiła bezpośrednio po jego urodzeniu w szpitalu w Warszawie. Z tych względów powiatem właściwym w tej sprawie jest Miasto Stołeczne Warszawa.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 191 ust. 13 w zw. z art. 191 ust. 8 pkt 2 uwrspz, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 191 ust. 13 w zw. z art. 191 ust. 8 pkt 2 uwrspz, postanowił jak w sentencji.