Postanowienie - I OW 75/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu k. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem k. a powiatem g. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 10 grudnia 2025 r. III Nsm 789/25 w sprawie umieszcWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu k. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem k. a powiatem g. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 10 grudnia 2025 r. III Nsm 789/25 w sprawie umieszc
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 17 kwietnia 2026 r. powiat k., reprezentowany przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem g. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 10.12.2025 r. III Nsm 789/25 w sprawie umieszczenia małoletnich w pieczy zastępczej, w szczególności w zakresie poszukiwania odpowiedniego miejsca ich umieszczenia i ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie: K.D. (ur. [...] r.) i K.D.2 (ur. [...] r.), umieszczonych w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] w G. na terenie powiatu g. (ul. [...] G.). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletnie rodzeństwo zostało umieszczone na terenie powiatu g. Rodzice małoletnich, zamieszkujący na terenie powiatu k., zostali prawomocnie pozbawieni władzy rodzicielskiej. W sytuacji, gdy rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, brak jest podstaw do ustalenia właściwości w oparciu o ich aktualne miejsce zamieszkania. Opiekun prawny małoletnich został ustanowiony i wykonuje swoje obowiązki na terenie G. Ponadto dzieci przebywają w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym na terenie G. W związku z powyższym niezrozumiałe jest stanowisko Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. polegające na odmowie realizacji postanowienia Sądu Rejonowego w G. [z 10.12.2025 r. III Nsm 789/25] i przekazaniu sprawy do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w K., w oparciu o twierdzenie, że nie wygasło postanowienie zabezpieczające na czas trwania postępowania sądowego o pozbawienie władzy rodzicielskiej o umieszczeniu dzieci w pieczy na terenie powiatu k. i nie ma znaczenia miejsce zamieszkania ich opiekuna prawnego (k. 3-4 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek powiat g., reprezentowany przez r.pr. W.M., wniósł o wskazanie powiatu k. jako powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci: K.D. i K.D.2; oddalenie wniosku w zakresie wskazania organu właściwego do wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 10.12.2025 r. III Nsm 789/25, w szczególności w zakresie poszukiwania odpowiedniego miejsca ich umieszczenia; zasądzenie od powiatu k. na rzecz powiatu g. - Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego - liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Powiat g. podniósł, że przed ponownym (pierwszym zresztą również) umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej dokonanym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 4.5.2023 r. III Nsm 210/23, powiatem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania obojga małoletnich był powiat k. W konsekwencji, to powiat k. jest zobowiązany, na zasadzie art. 191 ust. 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49), do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie ww. małoletnich. Po ponownym umieszczeniu w pieczy zastępczej, małoletni nie wrócili już bowiem do rodziny biologicznej. Ostatnim miejscem zamieszkania małoletnich, po odebraniu ich rodzicom biologicznym, a przed ich ponownym umieszczeniem w pieczy zastępczej, był bezspornie powiat k. Zmiana jedynie formy pieczy zastępczej małoletnich nie implikuje kolejnej weryfikacji powiatu właściwego do ponoszenia kosztów. Okoliczność zaś późniejszego ustanowienia opiekuna prawnego dla małoletnich jest całkowicie indyferentna prawnie dla rozstrzygnięcia sprawy o właściwość powiatu do ponoszenia wydatków (k. 39-41v. akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w G. z 10 grudnia 2025 r. III Nsm 789/25 w przedmiocie umieszczenia małoletnich w pieczy zastępczej i ponoszenia wydatków na ich opiekę i wychowanie. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49, dalej uwrspz) – w zakresie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej – reguluje art. 191 tej ustawy.Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. W myśl art. 191 ust. 2 uwrspz, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Stosownie do art. 191 ust. 3 uwrspz, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Z kolei, art. 191 ust. 4 stanowi, że w przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się.Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 395 ze zm.) dziecko do placówki opiekuńczo-wychowawczej kieruje powiat właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – a zatem powiat ustalony na podstawie art. 191 uwrspz. Zgodnie z art. 191 ust. 16 wskazanej ustawy, w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma sekwencja zdarzeń. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 12.11.2014 r. III R Nsm 202/14 zmieniono postanowienie tego Sądu z 2.6.2024 r. III R Nsm 202/14 o udzieleniu zabezpieczenia na czas trwania postępowania z urzędu o zmianę sposobu ograniczenia władzy rodzicielskiej nad małoletnimi: K.2 i K.D. przez ustalenie ich miejsca pobytu u dziadków macierzystych w ten sposób, że nakazano umieszczenie dzieci w zawodowej, niespokrewnionej rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego u B. i E.C. ([...]). Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 8.10.2015 r. III Nsm 202/14 rodzicom małoletnich dzieci ograniczono władzę rodzicielską przez umieszczenie małoletnich w instytucjonalnej pieczy zastępczej, tj. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w R. (skierowanie wydane 27.1.2016 r.). Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 21.1.2022 r. III 391/21 zmieniono postanowienie z 8.10.2015 r. III Nsm 202/14 w zakresie zmiany sposobu ograniczenia władzy rodzicielskiej nad małoletnimi poprzez ustanowienie nadzoru kuratora sądowego. Tym samym, dzieci wróciły do rodziców biologicznych, tj. K. i R.D., zamieszkałych pod adresem: [...] D., powiat k. Następnie, postanowieniem z 4.5.2023 r. III Nsm 210/23 Sąd Rejonowy w K.: I. wszczął z urzędu postępowanie o pozbawienie K. i R.D. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi; II. udzielił zabezpieczenia i uregulował sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi w ten sposób, że na czas trwania postępowania umieścił małoletnich w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego; III. udzielił zabezpieczenia i uregulował sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi w ten sposób, że do czasu umieszczenia małoletnich w placówce opiekuńczo-wychowawczej z dniem 2.5.2023 r. umieścił małoletnich w zawodowej rodzinie zastępczej w osobach: E. i P.O. Oznacza to ponowne umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej. Późniejsze zmiany podmiotowe w aspekcie wykonywania pieczy zastępczej nad małoletnimi dziećmi stron pozostają bez znaczenia dla niniejszego sporu. Co istotne, rodzice małoletnich, zamieszkujący na terenie powiatu k., zostali prawomocnie pozbawieni władzy rodzicielskiej - jak wskazał powiat k. - lecz nastąpiło to mocą postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 27.9.2023 r. III Nsm 210/23, a więc nastąpiło to po ograniczeniu ich władzy rodzicielskiej i dwukrotnym umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej. Jest to o tyle istotne, że – zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795, dalej kc) - miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Art. 27 kc stanowi, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, lecz zwrócić trzeba uwagę, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do opieki rozumianej jako instytucja prawa opiekuńczego, nie zaś opieki w znaczeniu faktycznym albo pieczy w znaczeniu prawnym, ale innego rodzaju. Nie ma zastosowania również do kurateli (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I OW 187/10, cbosa; E. Michniewicz-Broda, w: Księżak, Pyziak-Szafnicka, Komentarz KC, 2014, art. 27, Nb 1; P. Nazaruk, w: Ciszewski, Nazaruk, Komentarz KC, t. I, 2019, art. 27, Nb 2). O miejscu zamieszkania małoletnich dzieci stron, zarówno przed pierwszym, jak i drugim umieszczeniem ich w pieczy zastępczej decydowało miejsce zamieszkania ich rodziców, ponieważ wówczas jeszcze przysługiwała im władza rodzicielska, a wobec dzieci nie ustanowiono opieki jako instytucji uregulowanej w art. 145-177 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2026 r. poz. 236). Miejsce zamieszkania rodziców małoletnich bezspornie znajdowało się na terenie powiatu k. Fakt ten został przyznany przez powiat k. we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Z sekwencji zdarzeń wynika klarownie, że pozbawienie rodziców dzieci władzy rodzicielskiej nastąpiło po umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej, ich powrocie do rodziców i ponownym umieszczeniu w pieczy zastępczej. Z tych względów powiatem właściwym w tej sprawie jest powiat k.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 191 ust. 4 uwrspz, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 191 ust. 4 uwrspz, postanowił jak w sentencji.