Postanowienie - I OW 76/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Wrocławia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Wrocławia a Burmistrzem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.T. w sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia wskazać BurmistrzaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Wrocławia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Wrocławia a Burmistrzem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.T. w sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia wskazać Burmistrza
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 15 kwietnia 2026 r. Prezydent Wrocławia, reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.T. w sprawie przyznania zasiłku okresowego z 30.12.2025 r. i wskazanie Burmistrza Miasta L. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J.T. przebywa w kontenerach przy ul. [...] we Wrocławiu, które nie spełniają funkcji lokalu mieszkalnego. Na działce, na której zostały postawione kontenery, brak jest przyłączy wody i kanalizacji, nie ma też prądu. Ostatnie stałe zameldowanie J.T. znajdowało się pod adresem: ul. [...] L. Aktualnie spełnia on definicję osoby bezdomnej (k. 3-4 akt sądowych).W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta L., reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., podniósł, że J.T. zamieszkuje na terenie gminy Wrocław, gdzie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada stałe miejsce pobytu, w którym koncentruje swoje sprawy życiowe. Z pełną świadomością sprzedał on mieszkanie w L., aby za uzyskane pieniądze zakupić nieruchomość we Wrocławiu i przenieść się tam na stałe. J.T. nie spełnia definicji osoby bezdomnej, gdyż posiada faktyczne miejsce zamieszkania i możliwość stałego przebywania w lokalu. Miejscem zamieszkania J.T. jest lokal mieszkalny złożony z połączonych kontenerów, które mają wydzielone pomieszczenia oraz są wyposażone w prąd i umeblowane (k. 54-54v. akt sądowych).Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały.Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej cbosa).W niniejszej sprawie bezsporne jest, że J.T. nie jest obecnie zameldowany na pobyt stały oraz że zamieszkuje w kontenerze przy ul. [...] we Wrocławiu ([...]). Istota sporu o właściwość sprowadza się do kwalifikacji kontenera jako lokalu mieszkalnego, aby możliwe było ustalenie miejsca zamieszkania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontener, w którym mieszka zainteresowany nie spełnia wymogów umożliwiających zakwalifikowanie go jako lokalu mieszkalnego.Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 uopk, przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. z 2026 r. poz. 232) stanowi, że samodzielnym lokalem mieszkalnym, w rozumieniu ustawy, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne.Kontener, w którym przebywa zainteresowany, nie jest przystosowany do stałego zamieszkiwania w nim ludzi z uwagi na brak bieżącej wody, gazu, elektryczności, dostępu do urządzeń sanitarnych, toalety, podstawowego sprzętu gospodarstwa domowego. Oceny tej nie zmienia prowizorycznie doprowadzona energia elektryczna pochodząca z akumulatorów prądotwórczych i panelu słonecznego. Kontener nie posiada także ekspertyzy kominiarskiej (k. 9, 16). Z relacji sąsiadów zainteresowanego wynika, że "od dłuższego czasu, szczególnie rano, Pan J. przeszukuje kosze na śmieci celem znalezienia tam pożywienia [...]. Swoje potrzeby fizjologiczne załatwia na działce. [...] Działka nie posiada przyłączy i mimo tego, że Klient zakupił kabinę prysznicową i sedes, nie może tego używać." (k. 8, 17). Zainteresowany korzysta z jadłodajni charytatywnej. Z notatki pracownika socjalnego z 27.10.2925 r. wynika też, że "na pobliskim cmentarzu [...] czerpie wodę i myje włosy" (k. 9, 16). Połączenie kilku kontenerów w jeden oraz częściowe wyposażenie tej przestrzeni w okna, drzwi, meble, piec nie powoduje, że lokal ten automatycznie staje się lokalem mieszkalnym. Zamiar zainteresowanego przebywania z zamiarem stałego pobytu w kontenerze, jak i jego oświadczenie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (k. 27, 28) nie mają znaczenia dla obiektywnych okoliczności, które uniemożliwiają zakwalifikowanie zajmowanego przez niego kontenera jako lokalu mieszkalnego. Ocena taka jest zgodna z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia NSA z: 26.7.2022 r. I OW 22/22 i 9.6.2022 r. I OW 205/21, cbosa). J.T. jest obecnie osobą w kryzysie bezdomności.Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności odnośnie do przebywania zainteresowanego, jak i fakt, że nie ma on obecnie adresu zameldowania na pobyt stały, a ostatnim historycznym adresem zameldowania na pobyt stały jest adres - [...] L., organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego jest Burmistrz Miasta L.Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji. w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.