Wyrok z 24 marca 2026, sygn. VI U 582/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24/03/2026 r.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Anna Kliś-Marciniak

Protokolant: Ewelina Kamińska

po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy B. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.

o zasiłek chorobowy, macierzyński

na skutek odwołania B. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 5 września 2025 r. znak (...).603.(...).2025-(...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 5 września 2025 roku, znak: (...).603.(...).2025-(...), w ten sposób, że przyznaje odwołującej się B. B. prawo do wypłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty wyrównania zasiłku chorobowego za okres od 19 października 2022 roku do 3 grudnia 2022 roku oraz zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego za okres od 4 grudnia 2022 roku do 2 grudnia 2023 roku;

2.  zasądza na rzecz odwołującej się B. B. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.kwotę 360,00 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt złotych 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sygn. akt VI U 582/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 września 2025 roku znak: (...).603.(...).2025-(...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił B. B. prawa od wypłaty odsetek od kwoty wyrównania zasiłku chorobowego od 19 października 2022 roku do 3 grudnia 2022 roku oraz zasiłku macierzyńskiego od 4 grudnia 2022 roku do 2 grudnia 2023 roku. W uzasadnieniu ZUS podał, że ostatnią okolicznością, która była podstawą do wypłaty wyrównania świadczeń był wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2025 roku który zmienił decyzję nr (...) z dniu 16 stycznia 2023 roku w ten sposób, że ustalił, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne stanowi kwota zadeklarowana w umowie o pracę z dnia 1 czerwca 2022 roku w wysokości 13.700,00 zł. W uzasadnieniu ZUS wskazał, ze w toku postępowania sądowego doszło do uzupełnienia materiału dowodowego i ustalenia okoliczności faktycznych, których nie ustalono w toku postępowania przed ZUS.

(decyzja z dnia 5 września 2025 roku – a.r.)

Od powyższej decyzji ZUS B. B. wniosła odwołanie wskazując, że organ rentowy na etapie postępowania administracyjnego dysponował pełną dokumentacją zatrudnienia, miał możliwość rzeczywistej oceny charakteru stosunku pracy, a dowody przeprowadzone przed Sądem jedynie potwierdziły znane już organowi rentowemu okoliczności.

(odwołanie – k. 1-10)

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o oddalenie odwołania wskazując, że w toku postępowania sądowego dokonano ustaleń co do realizacji obowiązków zawodowych przez odwołującą, charakteru jej stosunku pracy, ponadto możliwe stało się odniesienie zadeklarowanego dla odwołującej wynagrodzenia w stosunku do innych osób zatrudnionych w tak niszowej branży związanej z organizacją festawiali.

(odpowiedź na odwołanie – k. 18-18v)

Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2025 roku Sąd zawiadomił jako zainteresowanego o toczącym się postępowaniu (...) sp. z o.o. Spółka nie przystąpiła do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego.

(postanowienie – k. 17)

Stanowiska stron pozostały niezmienne do zakończenia postępowania.

Sąd ustalił, co następuje:

Decyzją z dnia 16 stycznia 2023 roku nr 15 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. stwierdził, żeB. B. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 czerwca 2022 roku, jednoczenie uznaje postanowienia umowy o pracę zawartej 1 czerwca 2022 roku odnośnie wynagrodzenia w wysokości brutto 13700,00 zł za nieważne na podstawie art. 58 § 2 i 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r Kodeks Cywilny oraz przyjmuje jako przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne kwotę połowy przeciętnego wynagrodzenia w pierwszym kwartale 2022 roku – 3117,61 zł.

Podstawą do poczynienia przez organ rentowy powyższych ustaleń było przeprowadzone przez ZUS Oddział w P. wyjaśniające postępowanie kontrolne. W toku postępowania organ rentowy zgromadził materiał dowodowy w postaci złożonych wyjaśnień przez prezesa zarządu spółki (...) sp. z o.o. A. P. oraz odwołującej B. B., umowy o prace z dnia 1 czerwca 2022 roku w wymiarze ½ etatu na stanowisku H. of S., (...) z wynagrodzeniem 13700,00 zł, protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki pod (...) sp. z o.o. w prawie stanowienia pełnomocnika uprawnionego do zawarcia umowy o pracę z odwołującą, orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania/podjęcia pracy na stanowisku „koordynator obszarów fundusze, sponsoring, wsparcie” od innego pracodawcy Fundacja (...) wydanego na podstawie skierowania na badania lekarskie 12.04.2022 roku, karty szkolenia wstępnego w dziedzinie bhp od innego pracodawcy tj. Fundacji (...), listy obecności od 6/2022 roku do 9/2022r, potwierdzania przelewu wynagrodzenia na rachunek bankowy z 14 lipca 2022 roku, z 8 sierpnia 2022 roku, 8 września 2022 roku, pisma spółki (...) sp. z o.o. z 2 listopada 2022 rok skierowanego do 1 Oddziału ZUS w W., CV B. B., Rachunek zysków i strat (wariant porównawczy), sprawozdanie za okres od 21 kwietnia 2022 roku do 31 października 2022 roku. Oddział ponadto zwrócił się do stron postepowania z prośbą o złożenie wyjaśnień czy w trakcie postepowania zostały przedłożone wszelkie dokumenty zatrudniania B. B.. Strony postępowania administracyjnego nie złożyły żadnego dodatkowego materiału dowodowego.

Na podstawie przeprowadzonego postępowania organ rentowy ustalił, że dziwnym jest fakt, że w krótkim okresie od zawarcia umowy o pracę z wysokim wynagrodzeniem na ½ etatu odwołująca stała się niezdolna do pracy z powodu ciąży. Odwołująca jest członkiem zarządu płatnika składek i zna się z wspólnikami spółki. Organ rentowy podkreślił, że wynagrodzenie nie było adekwatne do ilości i jakości świadczonej pracy, albowiem nie przedstawiono dowodów które uzasadniałyby wypłatę wynagrodzenia w kwocie 13700 zł za ½ etatu co jest kwotą wygórowaną. Wysokość wynagrodzenia została ustalona ponad granicę płacy słusznej i sprawiedliwej, w istocie zmierzało do uzyskania wysokich świadczeń pienieznych z ubezpieczenia społecznego. Zdaniem organu rentowego nie istniało ekonomiczne uzasadnienie do zatrudnienia pracownika z tak wysokim wynagrodzeniem.

Powyższą decyzję nr 15 z dnia 16 stycznia 2023 roku wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. zaskarżyła odwołująca B. B. wnosząc o zmianę jej przez ustalenie, że postanowienia umowy o pracę z dnia 1 czerwca 2022 roku odnośnie wynagrodzenia w wysokości brutto 13.700 zł są ważne, oraz stwierdzanie, że podstawa wymiaru składkę na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne: emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe ubezpieczonej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o prace u płatnika składek (...) sp. z o.o. od dnia 1 czerwca 2022 roku wynosi 13.700,00 zł. Sprawa została zarejestrowania przed Sądem Okręgowym Warszawa – Praga w Warszawie pod sygn. akt VII U 657/23.

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2025 roku o sygn. akt VI U 657/23 Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie zamienił zaskarżoną decyzję z dnia 16 stycznia 2023 roku nr 15, w zakresie pkt 2 i 3 w ten sposób, że ustala, iż podstawę wymiaru składek ubezpieczonej na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne stanowi kwota zdeklarowana w umowie o pracę z dnia 1 czerwca 2022 roku w wysokości 13.700 zł. Rozstrzygnięcie Sąd oparł na dokumentach w postaci: CV odwołującej, wydruku z KRS, umowy o pracę z dnia 13 kwietnia 2022 roku z załącznikami zwartej z Fundacją (...), orzeczeniu lekarskim z dnia 12 kwietnia 2022 roku, karcie szkolenia BHP z dnia 19 kwietnia 2022 roku, deklaracji podatkowych za latach 2018-2019, a także wiarygodnym w całości zeznaniom odwołującej B. B. oraz reprezentującego płatnika składek A. P.

Sąd dokonał odmiennej interpretacji stanu faktycznego niż uczynił to organ rentowy w toku postępowania wyjaśniającego zmierzającego do wydania decyzji nr 15. Sąd ustalił, że odwołująca na długo przed zatrudnieniem u płatnika składek zajmowała się organizacją festiwali i różnego rodzaju wydarzeń kulturalnych, pracowała w spółce innej niż płatnik, ale z tej samej branży, gdzie otrzymywała wynagrodzenie 14.000,00 zł plus wynagrodzenie procentowe od sponsorów co było wynagrodzeniem wysokim. Cała kariera zawodowa odwołującej związana jest z szeroko pojętą branżą eventową (organizacją wydarzeń kulturalnych), posiada ona kontakty i znajomości. W toku pracy u płatnika składek odwołująca pozyskała dla spółki dodatkowe środki w kwocie ponad 500.000,00 zł na podstawie czterech umów. Odwołująca pomogła w organizacji festiwalu (...), który odbywa się do dnia dzisiejszego. Po powstaniu niezdolności do pracy, stało się dla płatnika składek koniecznym, aby zatrudnić kilka nowych osób, które mogły wykonywać zadania wcześniej wykonywane przez odwołującą się. Kwalifikacje, doświadczenie, ilość i jakość pracy odwołującej, istności z punktu widzenia interesów pracodawcy przemawia za uznaniem jako należnej i adekwatnej kwoty wynagrodzenia brutto ustalonej na 13.700,00 zł. Pomimo jednoczesnej pracy w Fundacji (...), odwołująca na rzecz płatnika składek wykonywała prace godzinach popołudniowych/wieczornych odbywając rozmowy telefoniczne, pisząc maile, organizując spotkania i wyjazdy. Odwołująca pracowała średnio po około 4 godziny dziennie.

Wyrok Sąd Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie wydany w sprawie o sygn. akt VII U 657/23 nie został zaskarżony przez żadną ze stron i jest prawomocny.

(wyrok SOWP z dnia 24 kwietnia 2025 roku oraz jego uzasadnienie – k. 280 i 283-298 a.s. VII U 657/23; decyzja nr (...) z dnia 16 stycznia 2023 roku – a.r.)

W związku z otrzymaniem prawomocnego wyroku Sądu i datą prawomocności tegoż – 26 czerwca 2025 roku, organ rentowy w dniu 28 lipca 2025 roku dokonał wypłaty wyrównania zasiłku chorobowego zasiłku chorobowego od 19 października 2022 roku do 3 grudnia 2022 roku oraz zasiłku macierzyńskiego od 4 grudnia 2022 roku do 2 grudnia 2023 roku, przy przyjęciu, że wynagrodzenie odwołującej na podstawie umowy o pracę z dnia 1 czerwca 2022 roku wynosiło 13.700 zł brutto przy zatrudnieniu na ½ etatu. Wyrok wpłynął do ZUS w dniu 11 czerwca 2025 roku, z prawidłową datą uprawomocnienia się 26 czerwca 2025 roku.

(okoliczności niesporne, odpis wyroku SOWP w aktach ZUS i zarządzenie z dnia 8 lipca 2025 roku w aktach ZUS)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, sprawy o sygn. VII U 657/23, która została dołączona do akt tej sprawy. Żadna ze stron nie kwestionowała autentyczności jakiegokolwiek dokumentu. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej B. B. jako zbieżnym z całością materiału dowodowego w sprawie. Strony nie składały dodatkowych wniosków dowodowych, a postępowanie dowodowe w zasadniczej części wiązało się z analizą przedłożonej przez strony procesu dokumentacji.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w tej sprawie jest odwołanie od decyzji odmawiającej prawa od wypłaty odsetek za okres wyrównania zasiłku chorobowego zasiłku chorobowego od 19 października 2022 roku do 3 grudnia 2022 roku oraz zasiłku macierzyńskiego od 4 grudnia 2022 roku do 2 grudnia 2023 roku.

Kwestią sporną było to, czy organ rentowy mógł wypłacić wyrównanie zasiłków o których mowa wyżej dopiero po otrzymaniu wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie rozpoznającego odwołanie od decyzji z dnia 16 stycznia 2023 roku, nr 15, czy dysponowała na etapie postępowania administracyjnego dowodami pozwalającymi na prawidłową wypłatę zasiłków, bez konieczności dokonywania ustaleń na etapie postępowania sądowego. Odwołująca podnosiła, że ZUS dysponując w całości wystarczającym materiałem dowodowym na etapie postępowania administracyjnego powinien po analizie stanu faktycznego zaniechać wydania niezgodnej z prawem decyzji z dnia 16 stycznia 2023 roku, która obniżała podstawę wymiaru składek i przełożyła się bezpośrednio na otrzymanie przez nią niższych zasiłków. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i porównaniu dokumentacji zgormadzonej przez ZUS oraz postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII U 657/23, Sąd stwierdził, że ZUS ponosił w całości odpowiedzialność za wydanie błędnej decyzji, która ostatecznie została zmieniona.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako: ustawa zasiłkowa) zasiłki chorobowe wypłaca się nie później niż w ciągu 30 dni od daty złożenia dokumentów niezbędnych do stwierdzenia uprawnień do zasiłków. Oznacza to, iż maksymalny termin do wydania decyzji w przedmiocie prawa do zasiłku wynosi 30 dni od złożenia kompletu dokumentów.

Z kolei art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako: ustawa systemowa) wskazuje, że jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

Zgodnie bowiem z treścią art. 85 ust. 1 ustawy systemowej organ rentowy ponosi odpowiedzialność, jeżeli szkoda ubezpieczonego jest wynikiem zawinionego zachowania organu. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie podejmując próbę klasyfikacji błędów organu rentowego, można je podzielić na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa jest popełniany wówczas, gdy na podstawie prawidłowo i kompletnie zebranego materiału dowodowego i po ustaleniu niezbędnych okoliczności organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, ponieważ błędnie dokonuje interpretacji obowiązujących regulacji w przedmiotowym stanie faktycznym. W takiej sytuacji sąd nie uzupełnia ustaleń faktycznych dokonanych przez organ rentowy.

Jeżeli zatem organ rentowy dokonał nieprawidłowej wykładni lub błędnego zastosowania prawa, to ubezpieczonemu należą się odsetki od kwoty świadczenia, liczone od upływu terminu, w którym organ rentowy powinien był wydać prawidłową decyzję uwzględniającą wniosek. Bardziej złożoną jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych, jako przesłanki uzasadniającej odpowiedzialność organu rentowego z tytułu wypłaty odsetek za opóźnienie. Możliwa jest bowiem sytuacja, iż przyznanie prawa do świadczenia nastąpi na skutek ustaleń faktycznych sądu. Aby stwierdzić w takiej sytuacji, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za to opóźnienie, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie organ rentowy nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia i w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności za które ponosi on odpowiedzialność (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt III AUa 551/16).

Organ rentowy ma obowiązek zbadać indywidualnie, z czyjej przyczyny toczyło się postępowanie w sądzie. Jeśli odpowiedzialność ponosi ZUS, wtedy nie może przyjąć, że ostatnią okolicznością do wydania decyzji był dzień wpływu prawomocnego orzeczenia sądu. Jeśli opóźnienie w ustaleniu prawa do świadczenia jest spowodowane okolicznościami, za które odpowiada organ rentowy, np. przez błędną interpretację przepisów, zaniechanie podjęcia określonych działań z urzędu, błędne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS w sprawie niezdolności do pracy – wówczas termin na wypłatę świadczenia powinien być liczony od dnia, w którym organ rentowy, gdyby działał prawidłowo, powinien był ustalić prawo do świadczenia (wyr. SN z 28.9.2011 r., I UK 86/11, Legalis; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2007 r., sygnatura akt P 11/07, Dz.U. 2007 r. Nr 175, poz. 1235).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odpowiada tylko za zwłokę, czyli kwalifikowaną postać opóźnienia (za opóźnienie zwykłe, czyli niezawinione, ZUS nie odpowiada). Zwłoka w spełnieniu świadczenia ma miejsce wtedy, gdy zobowiązany, mimo istniejącego obowiązku, nie spełnia świadczenia w terminie i niedotrzymanie terminu jest następstwem okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność. Istotne jest, czy organ w chwili wydania zaskarżonej decyzji miał wszystkie potrzebne dane pozwalające na wydanie decyzji zgodnej z prawem, a po stronie ubezpieczonej nie występował obowiązek wykazania żadnych innych okoliczności uzasadniających swój wniosek. Ważne jest czy ZUS dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia, wreszcie czy organ rentowy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji (wyr. z 21.4.2009 r., I UK 345/08, OSNP 2010, Nr 23–24, poz. 293 ; wyr. SN z 25.1.2005 r., I UK 159/04, OSNP 2005, Nr 19, poz. 308; wyr. SN z 14.9.2007 r., III UK 37/07, OSNP 2008, Nr 21–22, poz. 326; wyr. SN z 21.6.2012 r., III UK 110/11, Legalis).

Organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem a odmowa przyznania świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub zastosowaniu prawa materialnego. W doktrynie przyjmuje się, że zasadą jest, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji za każdym razem, gdy popełnia błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz gdy popełnia błąd w ustaleniach faktycznych będący skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Ogólnie pojęcie błędu organu rentowego w prawie ubezpieczeń społecznych jest rozumiane szeroko i oznacza każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, celowego działania samego organu rentowego, czy też niewłaściwych działań pracodawców. Okoliczność, czy organ rentowy przy przyznawaniu prawa do świadczenia dopuścił się błędu, powinna być oceniona z uwzględnieniem następujących okoliczności: czy organ rentowy miał możliwość wydania decyzji zgodnej z prawem i czy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia. W przypadku twierdzących odpowiedzi na powyższe pytania, należy uznać, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, nawet gdyby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa (tak: A. Jamróz: Odpowiedzialność organu rentowego za ostatnią okoliczność niezbędną do wydania decyzji, Przegląd Sądowy 2011 nr 11- 12, s. 155). Jak zaś wskazano wyżej nie będzie podstaw do uznania, iż opóźnienie jest następstwem okoliczności za które ZUS ponosi odpowiedzialność tylko w takim wypadku, jeżeli zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu.

Ponadto zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 ustawy systemowej, w trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo:

1) badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli;

1a) dokonywać oględzin i spisu składników majątku płatników składek zalegających z opłatą należności z tytułu składek;

2) zabezpieczać zebrane dowody;

3) żądać udzielania informacji przez płatnika składek i ubezpieczonego;

4) legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości, jeśli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;

5) wzywać przesłuchiwać świadków;

6) wzywać przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub po wyczerpaniu innych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego.

Inspektor kontroli Zakładu wykorzystuje dla celów kontroli informacje zawarte na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek.

W tej sprawie Sąd rozpoznający sprawę ustalił, że ZUS Oddział w P. wydając decyzję z dnia 16 czerwca 2023 roku ustalającą niższą niż 13,700 brutto (jak w umowie o pracę z dnia 1 czerwca 2022 roku) podstawę wymiaru składek jako pracownika u płatnika składek (...) sp. z o.o. dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do wydania prawidłowej decyzji ustalającej podstawę wymiar składek, a dodatkowe dowody jakie dopuszczano przed sądem, czyli w postaci przedłożonych umów związanych z pozyskaniem środków pienieznych i organizacją pierwszej edycji festiwalu O. (1), ZUS mógł pozyskać żądając od odwołującej lub płatnika składek w drodze ich inicjatywy dowodowej, biorąc pod uwagę, że organ uzyskał informację o pozyskiwaniu środków finansach już na etapie postępowania administracyjnego. Organ rentowy zaniechał zwrócenia się o wyjaśnienie kwestii w jakiej wysokości były to środki, nie zażądał stosownych umów, dokumentów – choć mógł to uczynić. Nie jest wystarczającym dla wyczerpania inicjatywy dowodowej przez ZUS zwrócenie się in abstracto do płatnika składek i odwołującej z zapytaniem czy składają dodatkowe dokumenty, ponieważ nie mogli być oni w żadnym zakresie w uzasadnianym przekonaniu, że to co zgromadzono nie wystarcza do zgodnego z ich interesem rozstrzygnięcia.

Sąd w toku postępowania, w wyniku którego zmieniono decyzję z dnia 16 stycznia 20203 roku dopuścił jako dowód w postępowaniu dowody z dokumentów tożsamych jak w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu już te dokumenty, połączone z wyjaśnieniami odwołującej i płatnika składek powinny stanowić podstawę dla ZUS do dokonania prawidłowego ustalenia, że odwołująca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę i wykonywała obowiązki pracownicze które były na tyle złożone i odpowiedzialne, że adekwatnym wynagrodzeniem było wynagrodzenie 13.700 zł brutto za ½ etatu, skoro nawet nie kwestionował jej zatrudnienia pracowniczego i wymiaru czasu pracy.

Zgodnie z art. 50 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych. Na podstawie art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w rozumieniu art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Organ rentowy dysponował narzędziami prawnymi umożliwiającymi weryfikację okoliczności związanych z prowadzoną sprawą. Ponadto wezwanie do złożenia przez odwołującą lub płatnika dokumentów leżało tylko i wyłącznie w gestii organu rentowego. ZUS nie wykazał wystarczającej aktywności dowodowej w postępowaniu dotyczącym podlegania odwołującej się lecz jedynie ograniczył się do wezwania odwołującej się i jej pracodawcy do złożenia wszelkich dokumentów, jednocześnie nie zobowiązał ich do złożenia dodatkowych wniosków dowodowych według ich uznania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wyjaśnić na etapie postępowania administracyjnego wątpliwości, czy to przez kierowanie pism do zainteresowanych, czy to przez aktywność dowodową bądź zobowiązanie zainteresowanych do przedłożenia dokumentów do ZUS. Jeśli organ rentowy miał wątpliwości po złożeniu wyjaśnień przez odwołującą i osobę reprezentującą płatnika składek co do zakresu wykonywanych przez odwołująca czynności, ich znaczenia dla płatnika składek i wpływu na osiągane wyniki i rozwój spółki, organizację festiwalu, mógł zwrócić się o dodatkowe wyjaśnienia.

Nie można przyjąć poglądu, że ZUS każdorazowo, kiedy ma wątpliwości co do tego, czy dane wynagrodzenie za pracę nie jest godziwe, a zmierza tylko do uzyskania wyższych świadczeń, czy nie, ogranicza się do wezwania do złożenia wyjaśnienia, a sam nie prowadzi inicjatywy dowodowej w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Dodatkowo należy wskazać, że w toku postępowania przed wydaniem decyzji ZUS – nawet w uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że odwołująca pozyskiwała fundusze budżetowe i komercyjne. Jeśli miał w tym zakresie wątpliwość co do ich wysokości lub tego czy rzeczywiście ich pozyskanie wynikało z kontaktów odwołującej i jej pozycji zawodowej, mógł zobowiązać płatnika składek do przełożenia odpowiednich umów, także w zakresie przygotowania ofert finansowych, dokumentów do produkcji festiwalu, ofert sponsorskich.

Poprawne dokonanie analizy dostępnego materiału dowodowego przez ZUS w toku postępowania administracyjnego pozwoliłoby na wydanie prawidłowej decyzji lub zaniechanie wydania decyzji z dnia 16 stycznia 2023 roku obniżającej podstawę wymiaru składek.

Reasumując za wydanie decyzji z dnia 16 stycznia 2023 roku nr 15, która następnie została zmieniona przez Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie w sprawie VII U 657/23, odpowiedzialność ponosi ZUS. Tak więc jeśli taka decyzja nie zostałaby wydana, czyli ZUS dokonałby prawidłowych ustaleń na podstawie dostępnego materiału, odwołująca – otrzymała świadczenie w ciągu 30 dni od powstania do nich prawa w prawidłowej wysokości licznej od postawy wymiar składek 13.700 brutto za ½ etatu. Odwołująca zachowuje, wobec tego prawo do odsetek ustawowych za opóźnienie w wypłacie wyrównania świadczeń, ponieważ powinny one być wypłacone w prawidłowej wysokości już w takim sposób jakby nie była wydana niezgodna z prawem decyzja z dnia 16 stycznia 2023.

W przypadku niewydania decyzji z dnia 16 stycznia 2023 roku odwołująca się B. B. otrzymałby prawidłowo wyliczone zasiłki, więc wyrównanie zasiłków chorobowego i macierzyńskiego otrzymałaby od razu w datach wypłaty świadczeń, ponieważ otrzymałaby je liczone od postawy wymiaru jak z zakwestionowanej umowy o prace. Skoro ZUS pozostawał w zwłoce z zapłatą świadczeń w terminie 30 dni od daty powstania do nich prawa, a decyzja z dnia 16 stycznia 2023 roku nr 15 została zmieniona na korzyść odwołującej, to ma ona prawo od wypłaty odsetek za okres wyrównania zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego.

Należy również podkreślić, iż organ jako instytucja zaufania publicznego powinien działać z należytą starannością. Bezpodstawne zakwestionowanie prawa odwołującej do odsetek jest w ocenie sadu przykładem naruszenia przez ZUS tej naczelnej zasady, jaką powinien się kierować.

Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie uzwajając, że odwołująca jest stroną wygrywającą w sprawie.