Uzasadnienie z 4 marca 2026, sygn. VIII U 3050/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział
w I. odmówił P. J. wznowienia postępowania w sprawie jej emerytury. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ rentowy wskazał, że w związku z tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją
z (...) r.

(decyzja z (...) r. k. 16 pliku III akt ZUS).

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu(...). złożyła P. J. nie zgadzając się z zapadłą decyzją.

(odwołanie k. 3).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie k. 4-4v.).

Na rozprawie w dniu 23 lutego 2026 r., bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Ubezpieczona oświadczyła przy tym, że w(...) r. przeszła na wcześniejszą emeryturę z Karty Nauczyciela, a w (...)r. na emeryturę powszechną i nie przeszła na emeryturę w wieku powszechnym, bo była niższa niż wcześniejsza, a po przejściu na emeryturę nie pracowała.

(stanowiska stron e-protokół rozprawy z 23 lutego 2026 r. 00:01:21-00:07:41 – płyta CD k. 24).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona P. J. urodziła się (...)

(bezsporne).

Decyzją z dnia (...) r. znak: (...) organ rentowy po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r. przyznał ubezpieczonej emeryturę w oparciu o art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. nr 97, poz. 674).

(decyzja z dn.(...) r. k. 65-66 pliku II akt ZUS).

W dniu (...)r. ubezpieczona złożyła w organie rentowym wniosek
o emeryturę z uwagi na osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją z dnia
(...) r. (...) organ rentowy przyznał skarżącej emeryturę od
(...)r., tj. od daty wejścia przepisów o nowym powszechnym wieku emerytalnym. W decyzji Zakład wyjaśnił, że emerytura ustalona niniejszą decyzją zostaje zawieszona, ponieważ jest świadczeniem mniej korzystnym od ww. emerytury nauczycielskiej. (wniosek z (...) r. k. 1-3v. pliku III akt ZUS, decyzja z (...) r.
k. 9-10v. pliku III akt ZUS).

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

(bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art/12798-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, OTK ZU A/2024 poz. 67).

W dniu(...) r. wnioskodawczyni zwróciła się do organu z wnioskiem o wznowienie postępowania i ustalenie wysokości jej emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z uwagi na jego niekonstytucyjność powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt 140/20).

(wniosek z dnia (...)r. k. 15 pliku III akt ZUS).

Na skutek powyższego wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(decyzja
z (...) r. k. 16 pliku III akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty, zgromadzone w aktach organu rentowego, których strony również nie kwestionowały. Spór w niniejszej sprawie miał wyłącznie prawny charakter.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie jest częściowo zasadne.

Spór, w rozpatrywanej sprawie, dotyczy możliwości przeliczenia emerytury ubezpieczonej, która, o takie przeliczenie, wniosła, w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), w którym Trybunał orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o obliczenie wysokości należnego jej świadczenia przy uwzględnieniu w/w orzeczenia TK począwszy od 2017 r.

Organy rentowy, wnosząc o oddalenie odwołania, powołał się na fakt, iż wnioskodawczyni nie wskazała nowych dowodów ani okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na wysokość świadczenia. Ponadto, w ocenie Zakładu, nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może być podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury skarżącej.

Mając na względzie powyższe, przypomnienia wymaga, iż w myśl art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749, dalej: ustawa emerytalna) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją, organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej, lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1. po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2. decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4. decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5. decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6. przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości, nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości jest jednym z elementów - uprawnień ubezpieczonego – postępowania w sprawach emerytalno-rentowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 marca 1996 r., III AUr 1346/95, OSA 1998, z. 3, poz. 10). Ponowne ustalanie prawa do emerytur i rent, nie jest wznowieniem postępowania sądowego (według k.p.c.), nie posiada też charakteru wznowienia postępowania przewidzianego w art. 145 § 1 k.p.a., a wniesienie wniosku nie jest ograniczone czasowo; instytucja ta dotyczy postępowania przed organem rentowym (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 117). Instytucję przewidzianą w art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach należy traktować jako „swoiste wznowienie postępowania” (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 nr 18, poz. 442). W orzecznictwie dominuje pogląd, że decyzja rentowa nie ma przymiotu powagi rzeczy osądzonej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 września 2009 r., I UK 121/09, LEX nr 537030; z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 419), co oznacza, że organ rentowy może podważyć swoją błędną decyzję przyznającą świadczenie „nabyte”, pomimo niespełnienia ustawowych warunków powstania uprawnień do emerytury lub renty, a zainteresowany ponownie wystąpić z wnioskiem o to samo świadczenie, którego poprzednio mu odmówiono, jeżeli powołano się na nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające wpływ na ustalenie uprawnień ubezpieczeniowych.

W art. 114 ust. 1 pkt 1 przewiduje się jedynie możliwość weryfikacji prawomocnej decyzji, wskutek ujawnienia nowych okoliczności, istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Na tle przywołanej normy, utrwalone są zapatrywania, że pojęcie „nowych okoliczności” obejmuje swym zakresem zarówno „okoliczności faktyczne”, jak i „okoliczności sprawy”. Okoliczności faktyczne, to fakty ustalone na podstawie dowodów, a okoliczności sprawy mogą dotyczyć uchybień organu rentowego, zarówno procesowych, jak i w aspekcie stosowania prawa materialnego. Ujawnione okoliczności nie muszą być okolicznościami, na które osoba ubiegająca się o świadczenia nie mogła powołać się w poprzednim postępowaniu. Mogą to być takie okoliczności, które powinny być znane przy dołożeniu minimum staranności, jednak na skutek błędu lub przeoczenia, nie zostały uwzględnione w poprzednim postępowaniu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 18 stycznia 2004 r., II UK 228/03, OSNP 2004 nr 19, poz. 341; z 27 kwietnia 2004 r., II UK 298/03, LEX nr 970137; z 13 maja 2004 r., III UK 16/04, Legalis nr 279610; z 26 maja 2012 r., II UK 354/09, LEX nr 604227). Regulacja, zawarta w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, stanowi ustawowe uprawnienie ubezpieczonego do żądania ponownego ustalenia także wysokości świadczenia w oparciu o wskazane przesłanki, z gwarancją prawa do sądu w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP. Uprawnienie to może być również oparte na zarzucie niekonstytucyjności przepisu, w oparciu o który dokonano ustalenia wysokości świadczenia ubezpieczonemu.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, możliwość ponownego ustalenia wysokości emerytury, wynika z uznania, że stwierdzenie niekonstytucyjności prawnego uregulowania, powodującego obiektywną, następczą niezgodność wysokości emerytury ze stanem prawnym, jest wobec tego nową okolicznością. Co do zakresu pojęcia „nowa okoliczność”, w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, to należy je rozmieć szeroko. Mechanizm, przewidziany w tym przepisie, ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości świadczenia w sytuacji, kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności, istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie, na podstawie orzeczenia Trybunału, że wydanie decyzji, określającej sposób wyliczenia emerytury, było nieprawidłowe, jest nową okolicznością. Ten nieprawidłowy sposób, istniał już w chwili wydawania poprzedniej decyzji, gdyż niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło, dopiero, na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. „Ujawnione okoliczności" to określone w przepisach prawa materialnego fakty, warunkujące powstanie uprawnień ubezpieczeniowych (tj. przesłanki nabycia prawa do świadczeń) oraz uchybienia normom prawa materialnego lub/i procesowego wpływające na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego” (R. B., W. prawomocnych decyzji rentowych, s. 132, W. K. 2007 r.). Zastosowanie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej umożliwia ponowne ustalenie wysokości świadczenia poprzez zastosowanie podstawy wymiaru bez odliczenia kwot emerytur wypłaconych przed przyznaniem emerytury ustalonej w związku osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazany przepis wszedł w życie 1 stycznia 2013 r.

Jak już wskazywano powyżej, Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Sąd Okręgowy zauważa, iż nie jest to pierwszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, dotyczący wskazanego przepisu. Nadto, w tym zakresie, wypowiadał się także Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy – po raz pierwszy – w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (OSNP 2022/2/19), wyraził pogląd, że mimo, iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku, zapatrywania prawne, co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Powyższy pogląd w całości podzielił Sąd Najwyższy także w wyroku z 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121) i w wyroku z 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23 (LEX nr 374652), wyjaśniając w tym ostatnim orzeczeniu, że „pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012 r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013 r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948 r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Zaś Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953 r. Niemniej jednak, wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu, stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948 r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny, w będącym przyczynkiem niniejszej sprawy, wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20) orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP ”. Powyższe stanowisko zostało powtórzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), w którym Sąd ten podkreślił, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – w określonych w sprawie okolicznościach – należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. I tak rozumiany art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Albowiem, sytuacja prawna wnioskodawczyni, która przed 6 czerwca 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, a która ukończyła powszechny wiek emerytalny, po 6 czerwca 2012 roku, a co za tym idzie dla której emerytura w wieku powszechnym, została naliczona z pomniejszeniem o kwotę pobranej emerytury wcześniejszej – przyznanej na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, stosując, przy ustaleniu jej wysokości, odliczenie przewidziane w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – jest analogiczna, jak kobiet urodzonych w 1953 r. Ma, zatem, do niej odpowiednie zastosowanie wykładnia zaprezentowana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, a wzmocniona wprost wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024/67). Wnioskodawczyni, bowiem, nie tylko została zaskoczona pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, ale także nie miała możliwości – podobnie jak każda osoba, która złożyła wniosek przed 6 czerwca 2012 r. – przewidzieć konsekwencji, jakie, na mocy nowo wprowadzonych przepisów, wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji . Zatem, mając na uwadze, że chociaż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to jednak wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do wnioskodawczyni, która w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogła spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jej świadczenia powszechnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 i z 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21).

Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 roku
(P 20/16), przyjmując, ze regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym, złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Jako, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i powszechnie obowiązujące oraz, ze sentencja przedmiotowego orzeczenia, nie zawiera elementu intertemporalnego, Sąd przyjął, że w stosunku do osób w takiej sytuacji faktycznej, jak ubezpieczona, przepis ten od początku jego obowiązywania, był niezgodny z Konstytucją, i jako taki nie powinien być zastosowany. Przy czym, do dnia wyrokowania, w niniejszej sprawie, wymienione orzeczenie TK, nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw. Zdaniem Sądu nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej, w publikacji przedmiotowego orzeczenia, nie może jednak wpływać na brak możliwości jego zastosowania.

W konsekwencji, Sąd Okręgowy, opierając się treści wymienionego wyroku, oraz wyroku z dnia 6 marca 2019 roku, dokonał wykładni konstytucyjnej ( nie kontrolował konstytucyjności przepisu !!!!!) przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjmując, że nie może on mieć zastosowania – w sytuacji faktycznej ubezpieczonej.

Co do ważkich względów aksjologiczne przeciwnych temu, aby uwzględniać całą zewidencjonowaną na koncie ubezpieczonego kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne, mimo że ich część została już „spożytkowana” na wypłatę świadczeń sprzed dnia nabycia in concreto prawa do emerytury z art. 24 ustawy emerytalnej, podnieść należy jak już wskazano wyżej, granicę konstytucyjnej dopuszczalności ingerencji ustawodawcy w prawa podmiotowe wyznacza jednak również wymaganie, aby wprowadzane modyfikacje nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego (zob. między innymi wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 19 listopada 2008 r., Kp 2/08 (OTK-A 2008 nr 9, poz. 157, cz. III, pkt 5.2); z 8 grudnia 2011 r., P 31/10 (OTK-A 2011 nr 10, poz. 114, cz. III, pkt 5.3); z 28 lutego 2012 r., K 5/11 (OTK-A 2012 nr 2, poz. 16, cz. III, pkt 4.1); z 13 czerwca 2013 r., K 17/11 (OTK-A 2013 nr 5, poz. 58, cz. III, pkt 7.1). Z tej perspektywy nawet zmiany zasadniczo dopuszczalne z punktu widzenia Konstytucji, mogą być uznane za niekonstytucyjne ze względu na ich zaskakujący charakter, jeżeli sposób ich wprowadzenia uniemożliwia jednostce podjęcie działań zmierzających do ukształtowania własnej sytuacji prawnej w racjonalny sposób. Innymi słowy, konieczne jest, aby zastosowane zostały procedury umożliwiające zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji i odpowiednie rozporządzenie swoimi prawami (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 1998, K 10/98, OTK 1998 nr 5, poz. 64). W tym kontekście Trybunał wielokrotnie podejmował rozważania na temat wymagań, jakie Konstytucja narzuca wprowadzaniu w życie nowych przepisów, w tym także intertemporalnych, w zakresie, w jakim zawierają one rozwiązania mniej korzystne dla ich adresatów (por. w tym zakresie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 22 maja 2025 r., VII U 2909/24, LEX nr 3890048).

W konsekwencji, Sąd na mocy art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję, w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do ponownego obliczenia wysokości emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organ rentowy nie ponosi winy w zastosowaniu przedmiotowego przepisu, wobec powyższego, Sąd stwierdza brak podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego.

Zgodnie z art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej, w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3 (pkt 1), za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego (pkt 2). Przy tym, z uwagi na niestwierdzenie przez Sąd podstaw do ustalenia odpowiedzialności organu rentowego, termin wypłaty ustalonego na nowo świadczenia powinien być wobec tego ustalony w oparciu o art. 133 ust. 1, a nie art. 133 ust. 1 pkt. 2 ustawy emerytalnej.

Z cytowanego przepisu wynika, iż w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości obowiązują ogólne zasady wypłaty emerytur i rent,
tj. świadczenie przyznane lub podwyższone wypłaca się nie wcześniej niż od miesiąca,
w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej). Przy tym świadczenie wnioskodawczyni, zgodnie
z regulacją – ogólną, zawartą w art. 129 ustawy emerytalnej, winno być przeliczone, od pierwszego dnia miesiąca, w którym skarżąca zgłosiła, w organie rentowym, wniosek
o przeliczenie świadczenia – od (...) r. Niewątpliwie bowiem postępowanie w niniejszej sprawie jest kontynuacją (kolejnym etapem) postępowania zainicjowanego tym wnioskiem.

Z powyższych względów, Sąd Okręgowy na podstawie 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję o tyle, że przyznał wnioskodawczyni prawo do przeliczenia emerytury w wysokości bez zmniejszania o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur, począwszy od (...) r. – o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Natomiast, Sąd podkreśla, że nie można żądać wznowienia postępowania emerytalnego, gdy minęło 5 lat od wydania decyzji ZUS, ponieważ art. 146 k.p.a. stanowi, że decyzja nie może zostać uchylona po upływie tego terminu, nawet jeśli została wydana
z naruszeniem prawa, z wyjątkiem bardzo szczególnych sytuacji. ZUS, po 5 latach od doręczenia decyzji ZUS, może – stwierdzić jedynie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa (nawet jeśli wyliczenie świadczenia było błędne), ale nie może jej zmienić (art. 145 k.p.a).

Z tych też względów Sąd Okręgowy na podstawie 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie
w pozostałym zakresie (w zakresie, w jakim wnioskodawczyni żądała przeliczenia świadczenia przysługującego jej przed (...) r. bez zmniejszania o sumy kwot pobranych wcześniej emerytur) – o czym Sąd orzekł, w punkcie drugim sentencji wyroku.