Wyrok z 7 maja 2026, sygn. VI U 1349/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. w E.

na rozprawie

odwołania: W. O.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E.

z dnia 12 marca 2025 r., znak: (...)

w sprawie: W. O.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

o rekompensatę

1.  Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonej prawo do rekompensaty.

2.  Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. na rzecz W. O., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1349/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 marca 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. odmówił ubezpieczonej W. O. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że ubezpieczona nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych. ZUS wskazał, że pracodawca w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 20 lutego 2025 r. wskazał, że ubezpieczona była zatrudniona od 1 stycznia 1997 r. do 31 grudnia 2008 r. na stanowisku z-ca kierownika zespołu techników i podniósł, że osoba, która pełni funkcję kierowniczą nie może zostać zakwalifikowana jakby wykonywała pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakres obowiązków kierownika wykracza poza osobiste dozorowanie czy kontrolę stanowisk pracy. Do stażu pracy w warunkach szczególnych organ rentowy zaliczył ubezpieczonej łącznie 7 lat 3 m-ce i 16 dni pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (po wyłączeniu zasiłków chorobowych i urlopu macierzyńskiego).

Odwołanie od tej decyzji złożyła ubezpieczona W. O., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie jej rekompensaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołania wskazała, że od 1 stycznia 1986 r. do m.in. 31 grudnia 2008 r. była zatrudniona w (...)Szpitalu (...) w E., który zaświadczył, iż wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Przyznała, że w okresie od 1 stycznia 1997r. do 31 grudnia 2008r. pracowała na stanowisku zastępcy kierownika zespołu techników, jednak podniosła, że przez ten okres wykonywała prace wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. wykaz A dziale XIV poz.4, tj. „prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia”. Wskazywała, że jako zastępca kierownika wykonywała różnego rodzaju czynności administracyjne po godzinach pracy, a faktycznie w ciągu dniówki roboczej wykonywała dotychczasową pracę technika RTG – jej praca w tym okresie nie różniła się praktycznie niczym od tej wykonywanej w okresie od 1 stycznia 1986 r. do 31 grudnia 1996 r. na stanowisku technika RTG.

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalanie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł dodatkowo, że okresu zatrudnienia na stanowisku zastępcy kierownika techników nie uznał za okres pracy w warunkach szczególnych, ponieważ nie można uznać, że pracownik zatrudniony na stanowisku kierowniczym pracuje stale w warunkach, w których nie są zachowane higieniczne normy pracy. Doświadczenie życiowe wskazuje, że pracownicy szczebla kierowniczego mają zazwyczaj wydzielone specjalne pomieszczenia do pracy, a zakres obowiązków daleko wykracza poza zajęcia szeregowego pracownika.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczona W. O. ma (...) lata (ur. (...)) i jest z zawodu technikiem elektroradiologiem. Dyplom ukończenia (...) Studium Zawodowego otrzymała w dniu 23 czerwca 1984 roku.

Bezsporne, nadto kopia dyplomu- k. 5 części A akt osobowych.

W okresie od 1 września 1984 roku do 31 grudnia 1985r. była zatrudniona w zespole Opieki (...) w E. na stanowisku technika radiologa.

Dowód: świadectwo pracy z dnia 27.12.1985r.- k 8 części A akt osobowych.

W dniu 1 stycznia 1986r. ubezpieczona zawarła umowę o pracę na czas nieokreślony z Komendantem (...)Szpitala (...) z U. w E. na pełen etat na stanowisku technika medycznego w Zakładzie (...).

Dowód: umowa o pracę – k. 1 części B akt osobowych.

Od dnia 1 lipca 1991r. ubezpieczona zajmowała stanowisko starszego technika elektroradiologa, od 1 stycznia 1997r. do 31 lipca 2013 roku - zastępcy kierownika zespołu techników, a od 30 sierpnia 2013 roku do 26 lutego 2025 roku - technika koordynującego i nadzorującego pracę innych techników elektro radiologii. W czasie zatrudnienia w okresach od 13 listopada 1987 roku do 12 listopada 1990 roku oraz od 13 listopada 1990 roku do 30 czerwca 1991r. przebywała na urlopach wychowawczych (łącznie 3 lata, 7 miesięcy i 18 dni)

Dowód: świadectwo pracy z 26.02.2025r.- k. 21 akt ZUS.

Od dnia 1 stycznia 2024 roku W. O. uprawniona jest do emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego i okresowej emerytury kapitałowej, których wypłata była zawieszona z uwagi na kontynuowanie przez ubezpieczoną zatrudnienia. Wniosek o podjęcie wypłaty zawieszonego świadczenia wraz ze świadectwem pracy ubezpieczona złożyła w organie rentowym w dniu 26 lutego 2025r. i emerytura z FUS wraz z okresową emeryturą kapitałową, jest jej wypłacana od 1 lutego 2025r.

Dowód: decyzja z dnia 13.02.2024r.- k. 12 akt ZUS, wniosek- k .17 akt ZUS, decyzja z dnia 12.03.2025r.- k. 27 akt ZUS.

Odkąd ubezpieczona podjęła pracę w (...) Szpitalu (...) w E., tj. od 1 stycznia 1986 r. pracowała zawsze w Zakładzie (...)Szpitala i wykonywała taką samą pracę - tj. robiła zdjęcia rentgenowskie. W szpitalu jest jeden zakład(...), ale jest on rozdzielony na część szpitalną i poliklinikę (gdzie wykonywane są zdjęcia RTG ambulatoryjnie). Kiedy od dnia 1 stycznia 1997 roku zmieniono angaż ubezpieczonej na zastępcę kierownika techników radiologii, funkcja ta wiązała się z dodatkowymi obowiązkami ubezpieczonej, aby w przypadku awarii aparatu RTG, zgłaszać ją kierownikowi, kontrolowania stan materiałów niezbędnych do pracy (chemikalia, filmy) i zamawiania ich na bieżąco, pilnowania, żeby pracownicy nosili dozymetry a także zgłaszania obecności i nieobecności pracowników zespołu w pracy – to do niej dzwonili pracownicy, gdy zachorowali, żeby zgłosić nieobecność. Ubezpieczona w związku z formalną zmianą nazwy stanowiska pracy nie wykonywała jednak żadnych czynności biurowych. Ne miała ani biurka, ani żadnych dokumentów, ani też swojego pokoju, tak, jak kierownik. Technicy nie mieli swojego pokoju socjalnego. Poza tym praca ubezpieczonej na stanowisku technika RTG była taka sama, jak innych zatrudnionych tam techników - wykonywała zdjęcia rentgenowskie. Ubezpieczona nie wypełniała żadnych dokumentów w ramach swoich obowiązków. Z kierownictwem kontaktowała się telefonicznie. Kierownik zakładu (...)miał swoje miejsce pracy w szpitalu w budynku innym niż sam Zakład (...). Sporadycznie ubezpieczona kontaktowała się telefonicznie z kierownikiem, gdy była taka potrzeba. Obowiązki radiologa wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy, a nawet przez pewien czas- w przedłużonym o 2 godziny czasie pracy, co było związane z potrzebami pracodawcy. Norma dzienna czasu pracy technika RTG w spornym okresie wynosiła 5 godzin, a ubezpieczona w okresie od 1 maja 1996 roku do 31 grudnia 1998 pracowała w wydłużonym o 2 godziny czasie pracy.

Dowód: dokumenty w aktach osobowych w części B: rozkazy dzienne o zatrudnieniu ubezpieczonej w wydłużonym czasie pracy- k. 18v, 19v, 20v, 24v, 27v, 28v, 29v, 31v, 32v, zakres obowiązków zastępcy Kierownika Zespołu (...) Zakładu (...)- z dnia 24.08.2000 r. – k. 35-35v, z dnia 11.05.2005r. -k. 51-51a, dowód z zeznań ubezpieczonej oraz świadków: H. E., H. U. - zapis AV na płycie CD -k.127 akt

Praca, którą ubezpieczona wykonywała w okresie: od 1 stycznia 1997r. do 31 grudnia 2008r. na stanowisku zastępcy kierownika zespołu techników, była pracą w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze wymienioną w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykaz A dziale XIV „Prace różne”, poz. 4, tj. „prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia”.

Łącznie z uwzględnionym przez ZUS okresem pracy w warunkach szczególnych, daje to ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Dowód: j/w.

Na dzień 31 grudnia 1998r. ubezpieczana nie legitymowała się co najmniej 20 letnim stażem ubezpieczeniowym.

Bezsporne.

Zebrany materiał dowodowy Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zebranej w aktach osobowych ubezpieczonej z okresu zatrudnienia (...)Szpitalu (...) z U., w tym świadectwa pracy w warunkach szczególnych, którego treść zakwestionował organ rentowy oraz w oparciu o zeznania świadków i samej ubezpieczonej i uznał go za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie podzielił wątpliwości organu rentowego co do treści świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, które przedłożyła ubezpieczona i wynikającej z niego okoliczności, że ubezpieczona pracę w warunkach szczególnych wykonywała również w czasie, kiedy formalnie zajmowała stanowisko zastępcy kierownika Zakładu (...). Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że mimo, iż ZUS zakwestionował treść tego dokumentu, to jest wynikającą z niego okoliczność, że ubezpieczona w spornym okresie, jako zastępca kierownika techników w zakładzie (...) faktycznie w pełnym wymiarze czasu pracy i stale wykonywała pracę w warunkach szczególnych, to jedocześnie nie przedstawił żadnych dowodów, potwierdzających tezę, że ubezpieczona zajmowała się wówczas sprawami administracyjnymi. Odwołująca za to wykazała, że teza organu rentowego była błędna – dowody z dokumentów w aktach osobowych ubezpieczonej oraz dowód z jej przesłuchania i zeznań świadków pozwoliły na kategoryczne ustalenie, że ubezpieczona w zakwestionowanym przez ZUS okresie nadal wykonywała pracę technika RTG, a dodatkowe obowiązki, które nałożono na nią jako na zastępcę kierownika wykonywała niejako przy okazji swojego głównego zajęcia jako technik radiolog, często po godzinach pracy. Postępowanie dowodowe wykazało, że utworzenie tego stanowiska pracy miało bowiem na celu wyznaczenie jednej osoby spośród pracowników zakładu (...)odpowiedzialnej na miejscu za kontrolowanie stanu materiałowego, zgłaszaniu awarii aparatów i nieobecności pracowników w pracy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Biorąc pod uwagę tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie ubezpieczonej zasługiwało na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia czy W. O. spełnia warunki niezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt. 5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406).

W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołująca legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonej pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do prawidłowej oceny charakteru pracy odwołującej pod kątem możliwości zaliczenia go do stażu pracy w szczególnych warunkach.

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe doprowadziło Sąd do przekonania, iż odwołująca także w okresie od 1 stycznia 1997r. do 31 grudnia 2008r. na stanowisku zastępcy kierownika zespołu techników, wykonywała pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, należy podkreślić, że pozwany organ rentowy nie kwestionował samego faktu wykonywania przez odwołującą pracy jako technik radiologii. Zakwestionował, że ubezpieczona także jako zastępca kierownika zespołu techników wykonywała prace jako radiolog w Zakładzie (...) w narażeniu na promieniowanie jonizujące i elektromagnetyczne w pełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd Okręgowy po przesłuchaniu świadków, a także w oparciu o dokumenty z akt osobowych odwołującej, uznał, że ubezpieczona wykonywała prace w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy i stale także w zakwestionowanym przez ZUS okresie, tak jak zostało to poświadczone świadectwem wykonywania prac w warunkach szczególnych. Funkcja zastępcy kierownika wiązała się z dodatkowymi obowiązkami ubezpieczonej, aby w przypadku awarii aparatu RTG, zgłosić ją kierownikowi, kontrolować stan materiałów niezbędnych do pracy (chemikalia, filmy) i zamawiać je na bieżąco, pilnować, żeby pracownicy nosili dozymetry a także zgłaszać obecności i nieobecności pracowników zespołu w pracy. Ubezpieczona jako zastępca kierownika nie wykonywała jednak żadnych czynności biurowych. Ne miała ani biurka, ani żadnych dokumentów, ani też swojego pokoju, tak, jak kierownik. Poza dodatkowymi czynnościami, które nie zajmowały dużo czasu, praca ubezpieczonej nadal polegała na tym, że jako technik RTG wykonywała zdjęcia rentgenowskie. Obowiązki radiologa ubezpieczona wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ponieważ ubezpieczona udokumentowała ponad 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje jej prawo do zwiększenia kapitału początkowego o kwotę rekompensaty. Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał ubezpieczonej W. O. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w punkcie 1. wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w punkcie 2. wyroku wydano w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.) oraz na podstawie § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Sędzia Karolina Chudzinska