Uzasadnienie z 30 kwietnia 2026, sygn. II AKa 440/25

UZASADNIENIE

Mimo wymogów określonych w przepisie art. 99a § 1 k.p.k., a także w przepisach Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 listopada 2019r. w sprawie wzorów formularzy uzasadnień wyroków oraz sposobu ich wypełniania (Dz.U z 2019r. poz. 2349), w niniejszej sprawie odstąpiono od opracowania uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego na formularzu UK, sporządzając uzasadnienie wyroku w sposób tradycyjny. Odstępstwo od tej zasady podyktowane zostało koniecznością zagwarantowania stronom postępowania prawa do rzetelnego procesu, który obejmuje także postępowanie odwoławcze, a to w kontekście art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności.

Było to podyktowane tym, że forma oraz treść formularza w realiach niniejszej sprawy skutkowałaby niemożnością pełnego respektowania konwencyjnego standardu rzetelnego procesu. Należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego przedstawione w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020r. (sygn. akt I KA 1/20), w który to, w ślad za prof. P. Hofmańskim (por. „Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Komentarz, tom I red. L. Garlicki, Warszawa 2010, str. 305-306) uznał, że „ wprawdzie prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy karnej nie wynika wprost z art. 6 Konwencji, jest jednak oczywiste, że skoro w systemie prawa polskiego umieszczono prawo do zaskarżenia wyroku wydanego w pierwszej instancji, to takie państwo – strona Konwencji przewidując możliwość wniesienia apelacji od wyroku, musi zapewnić do niej skuteczny dostęp, a co za tym idzie musi gwarantować odpowiednimi instrumentami procesowymi rzetelność samego postępowania odwoławczego”, a w konsekwencji, iż „ aby nie doszło do naruszenia prawa strony do rzetelnego procesu sądowego (na etapie odwoławczym) opisanego w art. 6 ust. 1 EKPC, tak, jak jest on ujmowany i tłumaczony przez orzecznictwo (...), zwłaszcza że w systemie prawa polskiego istnieje nadzwyczajny środek zaskarżenia (kasacja), który może być oparty na naruszeniu prawa procesowego (w tym naruszeniu art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.), konieczne jest by kontrola ta w aspekcie standardu konwencyjnego realizowana była przez sąd odwoławczy, jak też i Sąd Najwyższy w ramach postępowania kasacyjnego”. Nie ulega przecież wątpliwości, iż kontrola ta może być dokonana jedynie poprzez zapoznanie się z argumentami sądu, przemawiającymi za przyjętym rozstrzygnięciem. Tym samym jakość uzasadnienia wyroku jest istotnym elementem prawa. Obligatoryjne nakazanie sporządzenia uzasadnień w formie formularzy (art. 99a § 1 k.p.k.), nie dawałoby w realiach niniejszej sprawy właściwego instrumentarium procesowego dla zrealizowania standardu prawa do rzetelnego procesu, gdyż niejednokrotnie, zwłaszcza w sprawach wieloosobowych i wielowątkowych, zarzuty ujęte w części wstępnej apelacji nie przystają do jej wniosków lub wykluczają się od strony formalnoprawnej, czy pozostają oderwane od wskazanej podstawy odwoławczej, bądź też formułowane są dopiero w uzasadnieniu.

W omawianej sprawie zakres podmiotowo-przedmiotowy sprawy, liczba wniesionego środka odwoławczego, sposób sporządzenia apelacji (w tym charakter podniesionych w nich zarzutów), w odniesieniu do przedmiotu samej sprawy oraz tych elementów, które musiały być brane pod uwagę z urzędu, prowadzi do wniosku, że sporządzenie uzasadnienia na formularzu UK 2 skutkowałoby niemożnością rzetelnego i konkretnego ustosunkowania się w toku postępowania do każdego istotnego argumentu zawartego w apelacji stron, a przede wszystkim przedstawienia konkluzji, które dla stron byłyby czytelne i wskazywałyby w jaki sposób dany wniosek został wyprowadzony.

Uzasadnienie stanowiska tut. Sądu stanowią nadto orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz (...). Zważyć bowiem należy, że w sytuacji, kiedy art. 91 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, iż „ umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową” oraz wobec jednoczesnego stwierdzenia, że formularz nie pozwala na realizowanie obowiązku wynikającego z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k. zaniechanie sporządzenia uzasadnienia formularzowego okazało się konieczne.

Sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób tradycyjny znajduje oparcie w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 19.12.2006r. w sprawie P 37/05 (OTK-A 2006/11/177). Stosowany zatem wprost przepis art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolności (Dz.U z 1993r., poz. 61, poz. 284 ze zm.) obliguje sąd drugiej instancji do odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do każdego istotnego – na tle konkretnej sprawy – argumentu. Tym samym brak odniesienia do takiej argumentacji stanowi o naruszeniu standardu rzetelnego procesu (tak m.in. (...) w wyroku z 9.12.199r. F. Ś. przeciwko Hiszpanii, A. 303-A, w: M.Ł. W.: „Europejski Trybunał Praw Człowieka, Orzecznictwo, tom 1, Zakamycze 2001, s. 515- 516 i SN w wyroku z 16.01.2007r., sygn. akt V KK 328/06, z 6.04.2011r., sygn. akt V KK 368/10 i inne). Podobne stanowisko przedstawił Trybunał Konstytucyjny na tle art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, wskazując że uzasadnienie orzeczeń jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego procesu sądowego i podstawą kontroli zewnętrznej orzeczenia przez organ wyższej instancji, bowiem dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym rozstrzygnięciem (wyrok TK z 16.01.2006r., sygn. SK 30/05, OTK-A 2006, nr 1 poz. 2, teza 4.3 uzasadnienia).

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając także stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w sprawie P (...) oraz Sądu Najwyższego przedstawione w sprawie I KA 1/20, formułujące obowiązek sądu odwoławczego do każdorazowej oceny, w związku z kategorycznym brzmieniem art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k., czy w danej sprawie może sporządzić uzasadnienie swojego wyroku na formularzu UK 2, nie naruszając podstawowych gwarancji strony do rzetelnego procesu odwoławczego, Sąd Apelacyjny w sprawie omawianej odstąpił od sporządzenia uzasadnienia w formie przewidzianej w art. 99a § 1 k.p.k.

**********

Pełnomocnik z wyboru wnioskodawczyni M. D., r.pr. S. A. wystąpiła z wnioskiem o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni zadośćuczynienia w wysokości 250.000,- złotych,za krzywdy doznane przez jej ojca, A. S. (1) , na skutek decyzji o internowaniu go w okresie od 16 kwietnia 1982r. do 24 czerwca 1982r., w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Podstawą żądania odszkodowania i zadośćuczynienia przez wnioskodawczynię były przepisy art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), natomiast podstawę roszczenia zapłaty odsetek za opóźnienie stanowił art. 481 § 1 i 2 kodeksu cywilnego.

Wyrokiem z dnia 25 września 2025r. w sprawie o sygn. akt III Ko – 414/25 Sąd Okręgowy we Wrocławiu orzekł następująco :

I.  na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 1991r. Nr 34, poz. 149 z późniejszymi zmianami) zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni M. D. kwotę 20.333,00 złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku – z tytułu internowania A. S. (1) w okresie od 16.04.1982r. do 24.06.1982r.;

II.  oddalił dalej idące żądania wnioskodawczyni;

III.  na podstawie § 11 ust. 6 i § 17 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego;

IV.  na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości pełnomocnik z wyboru wnioskodawczyni M. D., r.pr. S. A. , w części oddalającej żądania wnioskodawczyni ponad kwotę w wysokości 20.333,- złotych tytułem zadośćuczynienia. Powołując się na przepis art. 438 § 2 k.p.k. orzeczeniu temu zarzuciła:

1.  obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy, tj. uznanie, że przyznane zadośćuczynienie w niniejszej sprawie spełnia cel i wymogi określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

2.  obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 410 k.p.k. i art. 167 k.p.k. oraz art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie części okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, które miały wpływ na wymiar krzywd doznanych przez pokrzywdzonego, a obejmujące cierpienia psychiczne doznane przez A. S. (1) na skutek pozbawienia wolności – w tym zatrzymanie na oczach rodziny (co powodowało wstyd i poczucie poniżenia), zmuszenie z dnia na dzień do funkcjonowania w izolacji w zupełnie innych warunkach i środowisku, monotonię życia w środku odosobnienia, brak wiedzy na temat tego, jak długo potrwa izolacja, strach przed represjami wobec rodziny i o to, czy utrzyma pracę i będzie mógł do niej wrócić, co winno doprowadzić Sąd do zasądzenia wyższego zadośćuczynienia w wyższej kwocie.

W oparciu o podniesione zarzuty, pełnomocnik z wyboru wnioskodawczyni M. D., r.pr. S. A., wniosła o:

1)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądań wnioskodawczyni w dalszej dochodzonej części;

2)  ewentualnie – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

3)  zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania w postępowaniu apelacyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

I. Apelacja wniesiona przez pełnomocnika z wyboru wnioskodawczyni M. D., r.pr. S. A., zasługiwała na uwzględnienie w kierunku zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego we Wrocławiu) na rzecz wnioskodawczyni M. D. dodatkowo 8.000,- (osiem tysięcy) złotych, tytułem zadośćuczynienia za krzywdy wynikłe z represjonowania jej ojca, A. S. (1) poprzez internowanie go w okresie od 16 kwietnia 1982r. do 24 czerwca 1982r. za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku (art. 481 § 2 k.c.).

Mimo prawidłowych ocen dowodowych i ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sposób nieprawidłowy (także wbrew własnym wyliczeniom) przyznał bowiem wnioskodawczyni zadośćuczynienie w zbyt niskiej wysokości, co nie w pełni realizowało potrzebę zadośćuczynienia za krzywdę, jaka spotkała ojca wnioskodawczyni, A. S. (1). W tym kontekście, nie w pełni realizowane były cele ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), ocenił zagadnienie przedawnienia karalności roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

II. W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie zasługuje na aprobatę zarzut wyrażony w odpowiedzi prokuratora Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu na apelację pełnomocnika z wyboru wnioskodawczyni M. D. (k. 78-84), podtrzymany na rozprawie apelacyjnej przez oskarżyciela publicznego (k. 137v) o rzekomym przedawnieniu roszczenia wnioskodawczyni. Prokurator, który nie zaskarżył wyroku Sądu I instancji, w oparciu o przepisy art. 117 § 1 k.c., art. 118 k.c., oraz art. 120 § 1 k.c., dowodził istnienia podstaw prawnych do oddalenia w całości roszczeń wnioskodawczyni M. D. z powodu przedawnienia roszczenia z dniem 14 sierpnia 2008r., co miało także nie być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Roszczenia wnioskodawczyni mają niewątpliwie charakter cywilnoprawny, co prawidłowo podkreślił Sąd I instancji. Zgodnie ze stanowiskiem prokuratora, roszczenie to stałoby się wymagalne w chwili podjęcia przez osobę uprawnioną czynności w najwcześniej możliwym momencie, który w obecnym stanie faktycznym, był najwcześniej w momencie wejścia w życie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), w którym to uprawnieni mogli złożyć wniosek o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia. Według stanowiska zaprezentowanego przez prokuratora, wnioskodawczyni mogła występować ze swoim roszczeniem od dnia 14 sierpnia 1998r., a datę tę autor apelacji przyjął za moment wymagalności roszczenia, tym samym za początek biegu przedawnienia.

Konsekwencją takiej interpretacji przepisów przez prokuratora było to, że na podstawie przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego (w brzemieniu na dzień wymagalności roszczenia dotyczących terminu przedawnienia) należało przyjąć 10-letni okres przedawnienia roszczeń, co – w jego ocenie – miało nastąpić z dniem 14 sierpnia 2008r.

Ponadto, zgodnie z prezentowanym stanowiskiem prokuratora, roszczenia wynikające z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), co do zasady ulegają przedawnieniu, albowiem nie stosuje się do nich regulacji wyłączających przedawnienie, to jest art. 11 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 8 ust. 1 cyt. ustawy lutowej, a także reguł określonych w art. 555 k.p.k.

III. Wobec takiego stanowiska rzecznika interesu publicznego o przedawnieniu roszczeń wnioskodawczyni M. D., za szkodę i krzywdę doznane przez jej ojca, dodatkowo 8.000,- (osiem tysięcy) złotych, tytułem zadośćuczynienia za krzywdy wynikłe z represjonowania jej ojca, A. S. (1) poprzez internowanie go w okresie od 16 kwietnia 1982r. do 24 czerwca 1982r. za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,54 należy wskazać, że oceny kwestii przedawnienia roszczeń, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442) nie można dokonać bez analizy, jak na przestrzeni lat zmieniały się zapisy tej ustawy, a także czym kierował się projektodawca proponując kolejne – dodać trzeba liczne i jak się wydaje nie zawsze ze sobą spójne – zmiany (wykładnia historyczna).

W pierwotnej wersji ustawy, obowiązującej od 24 maja 1991r. (Dz.U. z 1991r. Nr 34, poz. 149), przewidziane były roczne terminy dochodzenia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie, podstawę dochodzenia których dawały art. 8 ust. 1 i art. 11 tej ustawy, liczone odpowiednio od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o stwierdzeniu nieważności i od dnia wejście w życie ustawy. Po zmianie ustawy – polegającej na rozszerzeniu kręgu osób uprawnionych do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia o osoby dotknięte represjami przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe działające na terenach położnych na zachód od tzw. linii Curzona, wprowadzonej z dniem 24 maja 1993r., ustawą z dnia 20 lutego 1993r. zmieniającą ustawę o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 1993r. Nr 36, poz. 159), w dalszym ciągu wynikały z niej określone terminy dochodzenia roszczeń. Dla tych, których podstawę stanowił dodany art. 8 ust. 2a, przewidziany był roczny termin przedawnienia od dnia wejścia w życie zmian, termin zaś z art. 11 ust. 2 został wydłużony do trzech lat (art. 1 pkt 2 lit. a i art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 20 lutego 1993r.). W zakresie roszczeń, o których mowa w art. 11 ust. 2 zdecydowano, że termin z art. 11 ust. 1 nie znajduje do nich zastosowania.

Kolejna poważna zmiana przepisów ustawy lutowej miała miejsce w 1998r, kiedy to ustawa z dnia 16 lipca 1998r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 1998r. Nr 97, poz. 604) poszerzyła krąg osób uprawnionych do dochodzenia roszczeń w trybie art. 8 ust. 2a o te, które były dotknięte represjami na wschód od tzw. linii Curzona. W projekcie ustawy – druk nr 218 Sejmu RP III kadencji z dnia 25 lutego 1998r. – przewidziano zniesienie terminów przedawnienia roszczeń zarówno tych dochodzonych w trybie art. 8 ust. 2 a ustawy lutowej, jak i tych, o których mowa w art. 11 ust. 1 tej ustawy (w zakresie tych, o których mowa w art. 11 ust. 2 nowelizacja z 1993r. wyłączyła stosowanie do nich terminu określonego w art. 11 ust. 1). Na taką intencję projektodawcy wskazują zapisy art. 1 pkt 2 lit a i b i art. 2 projektu w wersji z dnia 25 lutego 1998r. oraz jego uzasadnienie w którym wprost stwierdzono: „ Senat stanął na stanowisku, iż zarówno w przypadku roszczeń odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy, jak i przewidzianych w sytuacji określonej w art. 11 ust. 1 ustawy nie ma podstaw do określania terminów przedawnienia tych roszczeń. W opinii Izby celowym jest, aby osoby represjonowane, jak i członkowie ich rodzin mogli dochodzić powyższych roszczeń bez jakichkolwiek barier i przeszkód ”. W uchwalonej ustawie zmiana objęła skreślenie zapisu określającego termin, w jakim roszczenia, o których mowa w art. 11 ust. 1 mogły być dochodzone oraz skreślenie zdania drugiego w art. 11 ust. 2, odnoszącego się do tego terminu (art. 1 pkt 2 lit a i b ustawy zmieniającej z dnia 16 lipca 1998r.).

W następstwie kolejnych zmian wprowadzonych, od dnia 18 listopada 2007r., ustawą z dnia 19 września 2007r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2007r. Nr 191, poz. 1372) przepis art. 11 ust. 1 uzupełniony został o zdanie drugie o treści: „ Roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się ”. W pierwotnej wersji projektu ustawy (druk 595 Sejmu RP V kadencji) zmiana – polegająca na dodaniu tej treści – nie była przewidziana, co za tym idzie brak jest do niej uzasadnienia. Zdanie tej treści dodane zostało do przepisu art. 11 ust. 2 w następstwie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 marca 2018r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2018r. poz. 727), które po raz kolejny istotnie poszerzała katalog osób mogących ubiegać się na drodze sądowej o odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Właśnie w nowelizacji wprowadzonej od dnia 18 listopada 2007r., ustawą z dnia 19 września 2007r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2007r. Nr 191, poz. 1372) ustawodawca wprowadził nowe brzmienie art. 8 ust. 1 ustawy lutowej: „ Osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców." (podkreśl. SA). Natomiast przepis art. 8 ust. 2 otrzymał brzmienie: „ Żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie roku od daty jego uprawomocnienia się”. Wspomniana nowelizacja nie zawierała żadnych terminów dla zgłaszania roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie, natomiast jej art. 2 ust. 1 stwierdzał, że: „ Decyzje o internowaniu wydane w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego stają się nieważne z mocy prawa z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ”.

Oznaczało to, że wspomniana nowelizacja, nie przewidywała żadnych terminów na dochodzenie roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie, które wypływały ze szkód i krzywd doznanych w wyniku decyzji o internowaniu wydanych w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego, w przeciwieństwie do żądań odszkodowania lub zadośćuczynienia, których podstawą miały być postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczeń wydanych jako represje za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, które należało zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie roku od daty jego uprawomocnienia się. Oznacza to, że roszczenia z tytułu decyzji o internowaniu nie podlegają przedawnieniu.

Zestawienie kolejnych zmian przepisów art. 8 ust. 1, 2 a i art. 11 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442) daje podstawy do przyjęcia, że kwestie dotyczące przedawnienia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie – a konkretnie to, czy ich dochodzenie w trybie tej ustawy jest ograniczone terminem, a jeśli tak, to jakim, czy też takie ograniczenie nie występuje – są wyczerpująco uregulowane w tej ustawie, co wyłącza odpowiednie zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do tej materii. W ustawie wskazane są bowiem terminy przedawnienia określonych roszczeń, zawiera ona zapisy wprost przewidujące, że określone roszczenia nie ulegają przedawnieniu, a wtedy, kiedy milczy na ten temat uznać trzeba (dając prymat wykładni historycznej i celowościowej nad językową), że także w takiej sytuacji wyklucza ograniczenia czasowe dla ich dochodzenia.

O ile początkowo praktycznie każde z możliwych do dochodzenia roszczeń, w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442 z późniejszymi zmianami), było ograniczone terminem, o tyle wraz z kolejnymi zmianami sytuacja w tym zakresie ulegała zmianie. Na wyraźną intencję projektodawcy jednej z takich zmian, by określona kategoria roszczeń nie przedawniała się – by można było ich dochodzić bez żadnych ograniczeń czasowych – wskazano wprost w uzasadnieniu projektu ustawy, o czym była mowa wyżej. Zauważyć trzeba, że z datą wejście w życie zmienionych w 1998r. przepisów art. 8 i art. 11 ustawy lutowej (czyli w dniu 14 sierpnia 1998r.) w odniesieniu do żadnego z roszczeń, które każdy z nich określał, nie był przewidziany w ustawie lutowej termin ograniczający możliwość ich dochodzenia. Nie było także zapisów, że te roszczenia z art. 11 nie przedawniają się. Te zapisy pojawiły się znacznie później. Wyłączenie zastosowania art. 9-11 do roszczeń, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy lutowej w tamtym czasie nie obejmowało zatem swym zakresem odmiennych regulacji dotyczących kwestii przedawnienia, co nie pozostaje bez znaczenia dla oceny trafności podjętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Dzisiejsze odesłanie, jak się wydaje, jest następstwem niedoskonałości techniki legislacyjnej w procesie dokonywanych kolejnych zmian cyt. ustawy, nie zawsze ze sobą spójnych i właściwie powiązanych.

Jak już wyżej wskazano, w aktualnie obowiązującym brzmieniu ustawa z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), milczy na temat przedawnienia roszczeń wynikających z internowania w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Jak uznał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 29 czerwca 2023r., mimo braku wyraźnego zapisu, tak jak w wypadku roszczeń z art. 11 ustawy, i one nie ulegają przedawnieniu. Na takim samym stanowisku stanęły także sądy apelacyjne, jeśli chodzi o roszczenia wynikające z represjonowania przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub inne wskazane w art. 8 ust. 2a i 2b. cyt. ustawy (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 29.06.2023r., sygn. II AKa – 160/23, LEX nr 3672981; wyrok SA w Warszawie z dnia 18.10.2000r., sygn. II AKa – 352/00, OSA 2001, nr 3, poz. 18; postanowienie SA w Katowicach z dnia 29.09.1998r., sygn. II AKo – 182/98, OSA 1999, nr 9, poz. 70).

Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 18 lutego 2026r. sygn. akt I KK – 443/25 (LEX nr 4025836) przeprowadził wszechstronną wykładnię językową, celowościową i historyczną ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442), analizując także proces legislacyjny w związku z kolejnymi, licznymi jej nowelizacjami (w tym również przebieg debat parlamentarnych), jak również stanowiska doktryny i orzecznictwa.

W konkluzji, Sąd Najwyższy stwierdził, że: „ przepisy Kodeksu cywilnego co do stosowania terminów przedawnienia nie mają w ogóle zastosowania do roszczeń z ustawy lutowej, albowiem ustawa lutowa ma własną autonomiczną i kompletną regulację w tym zakresie. (…) jeśli w ustawie lutowej brak jest wskazania wyraźnego terminu do dochodzenia roszczeń z niej wynikających, to roszczenia te nie ulegają przedawnieniu (por. art. 8 ust.2a, art. 8a ustawy lutowej) .”

Mając to wszystko na uwadze, należy uznać, że w niniejszej sprawie roszczenie wnioskodawczyni o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie uległy przedawnieniu na podstawie cytowanej ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), co nakazywało zaakceptowanie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu co do tego, że nie przedawniły się roszczenia wnioskodawczyni M. D..

III. Chociaż w niniejszej sprawie roszczenie wnioskodawczyni o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie uległy przedawnieniu na podstawie cytowanej ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), to trzeba także jasno zaznaczyć, że podniesienie zarzutu przedawnienia było jaskrawo sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z art. 5 k.c.

Niewątpliwie ojciec wnioskodawczyni, A. S. (1) pracował w Zakładach (...) we X. i został zatrzymany w dniu 16 kwietnia 1982r. przez Grupę (...) (...) we X. na mocy decyzji o internowaniu z dnia 16 kwietnia 1982r. nr (...) wydanej przez Komendanta (...)MO we X.. Zatrzymanie A. S. (1) nastąpiło w ramach akcji (...) (internowania), której celem było zatrzymanie i umieszczenie w uprzednio przygotowanych aresztach i więzieniach wytypowanych osób, uznanych za groźne dla bezpieczeństwa państwa. A. S. (1) został wytypowany do internowania jako członek komitetu założycielskiego, a następnie wiceprzewodniczący Komisji Zakładowej (...) w Zakładach (...) we X.. Takie przesłanki odnotowano w dokumentacji w związku z internowaniem (k. 42). Zajmował się on też m.in. drukowaniem i kolportażem ulotek na terenie zakładu. W dniu zatrzymania funkcjonariusze szukali ulotek, zarówno w mieszkaniu jak i w piwnicy, ale nic nie znaleźli. A. S. (1) został osadzony w areszcie śledczym we X., a następnie w dniu 17 kwietnia 1982r. został przetransportowany i osadzony w Ośrodku (...) w O., gdzie przebywał do dnia 24 czerwca 1982r. Był pozbawiony wolności do dnia 24 czerwca 1982r. i na mocy decyzji nr (...) zwolniony z Ośrodka (...) w O..

Oznacza to, że za swoją chwalebną działalność związkową, zrównaną przez ustawodawcę z działalnością niepodległościową, ojciec wnioskodawczyni, A. S. (1) był dotkliwie represjonowany. W takiej sytuacji nie można byłoby uznać, że można zbagatelizować jego cierpienia fizyczne i psychiczne, podnosząc zarzut przedawnienia, jako rzekomo zgodny z zasadami współżycia społecznego z art. 5 k.c.

IV. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy we Wrocławiu słusznie przypomniał, że na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442 z późniejszymi zmianami), osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W odniesieniu do decyzji o internowaniu nie jest konieczne udowodnienie prowadzenia działalności nieodległościowej, albowiem z brzmienia przepisu art. 8 ust. 1 ustawy lutowej wynika, że już sama decyzja o internowaniu uprawnia do dochodzenia roszczeń, nawet jeśli osoba pozbawiona w ten sposób wolności nie prowadziła działalności niepodległościowej (por. choćby wyrok SA w Warszawie z dnia 19 czerwca 2018r. sygn. II AKa – 136/18, LEX nr 251945). Natomiast niewątpliwie przepis art. 8 ust. 1 cyt. ustawy kategorycznie ogranicza możliwość rozpoznawania w jej trybie roszczeń wynikających ze szkód i krzywd niezwiązanych bezpośrednio np. z decyzją o internowaniu.

Przepis ten stanowi, że osobie poddanej represji (np. w wyniku internowania) od Skarbu Państwa przysługuje odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W konsekwencji brak jest podstaw do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za inne niewątpliwe przejawy represji, ale bezpośrednio nie związane z wykonywaniem wydanego orzeczenia (podlegającego unieważnieniu w trybie cyt. ustawy lub decyzji o internowaniu).

W pełni prawidłowe były także wskazania Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że zadośćuczynienie, podobnie jak odszkodowanie, ma charakter cywilnoprawny, a zatem podstaw jego ustalenia należy szukać w uregulowaniach Kodeksu cywilnego. Podstawą ustalenia zadośćuczynienia, wynikającego z art. 8 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442 z późniejszymi zmianami), były w przypadku wnioskodawcy M. D. także przepisy art. 445 § 2 k.c.(odpowiednio stosowane).

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny. Winno być stosowane proporcjonalnie do doznanej krzywdy oraz uwzględniać wszystkie zachodzące okoliczności. W szczególności winny być wzięte pod uwagę takie okoliczności, jak nasilenie doznanej krzywdy i trwałe następstwa zdarzenia, przy czym nie może ono stanowić zapłaty symbolicznej, lecz również niewspółmiernej (por. wyrok SN z dnia 15 lipca 1977r., sygn. IV CR – 266/77, LEX nr 7966).

Funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia musi być rozumiana przede wszystkim jako ekwiwalent pieniężny, który ma zatrzeć lub złagodzić poczucie krzywdy, związanej ze skutkami, jakie w środowisku pokrzywdzonego spowodował fakt niesłusznego pozbawienia wolności. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 1996r., sygn. akt II KRN – 174/95 (LEX nr 25579) praktyczna niemożność precyzyjnego wyliczenia cierpień i krzywd nie wyklucza wprawdzie powszechnie przyjętych zasad zakreślających granice subiektywnego odczucia krzywdy przez wnioskodawcę, tym nie mniej nie może przerodzić się w dowolność ustalania kwot zadośćuczynienia.

W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie „sumy odpowiedniej” użyte w art. 445 § 1 k.c. ma charakter niedookreślony. Niemniej jednak w judykaturze wskazuje się kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Ma ono mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna być – przy uwzględnieniu krzywdy pokrzywdzonego – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok SN z dnia 22 kwietnia 1985r., sygn. II CR – 94/85, LEX nr 8713; a także wyrok SN z dnia 15 lipca 1977r., sygn. IV CR 266/77, LEX nr 7966).

Jak słusznie zwracano uwagę w orzecznictwie ustalenie, jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „ odpowiednia", należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego (postanowienie SN z dnia 27 lipca 2005r., sygn. II KK – 54/05, OSNwSK 2005, Nr 1, poz. 1423; postanowienie SN z dnia 5 maja 2005 r., sygn. V KK – 413/04, OSNwSK 2005, poz. 928; wyrok SN z dnia 26 sierpnia 2004r., sygn. WA – 18/04, OSNwSK 2004, Nr 1, poz. 1487; postanowienie SN z dnia 19 października 2010r., sygn. II KK – 196/10, OSNwSK 2010, Nr 1, poz. 1973; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2012r., sygn. II AKa – 8/12, LEX nr 1113050).

A zatem indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenie, jaka konkretnie kwota jest „ odpowiednia", z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego. Niewątpliwie jednak każda sprawa o zadośćuczynienie krzywdy ma swój specyficzny, indywidualny charakter, gdyż każdy człowiek inaczej reaguje na krzywdę. O rażącym naruszeniu tych zasad mogłoby świadczyć przyznanie zadośćuczynienia „ symbolicznego" bądź też kwoty wygórowanej, prowadzącej do niestosownego wzbogacenia (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2008r., sygn. II AKa – 46/08, KZS 2008, Nr 6, poz. 48).

V. Oceniając zaskarżony wyrok należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy we Wrocławiu, mimo prawidłowych ocen dowodowych i ustaleń faktycznych, w sposób nieprawidłowy i także wbrew własnym wyliczeniom, przyznał bowiem wnioskodawczyni zadośćuczynienie w zbyt niskiej wysokości, co nie w pełni realizowało potrzebę zadośćuczynienia za krzywdę, jaka spotkała ojca wnioskodawczyni, A. S. (1). W tym kontekście, nie w pełni realizowane były cele ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), ocenił zagadnienie przedawnienia karalności roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

Po pierwsze, należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego we Wrocławiu, że podczas internowania i w związku z nim, A. S. (1) doznał krzywdy i cierpień psychicznych przez 70-dniowe pozbawienie wolności w postaci: poczucia izolacji, rozłąki z rodziną (żoną i dwiema dorosłymi córkami), brakiem pewności co do czasu internowania, trudnymi warunkami sanitarnymi. Ujawnione przez Sąd I instancji materiały archiwalne IPN z internowania (k. 94-135) dowodzą, że dolegliwości internowania były łagodzone przez to, że w ciągu całego pobytu A. S. (1) był 6-krotnie odwiedzany przez rodzinę, otrzymywał 5-krotnie paczki, miał prawo utrzymywania korespondencji, zapewnioną opiekę medyczną, otrzymywał leki, jak również nie były stosowane wobec niego żadne kary, choć miały miejsce pewne naruszania.

Co więcej, Sad I instancji słusznie zauważył, że w materiale dowodowym z okresu internowania nie ujawniono jakichkolwiek dowodów potwierdzających, iż w czasie internowania A. S. (1) skarżył się na jakiekolwiek dolegliwości, poza tymi które wynikały z samego faktu pozbawienia wolności i złymi warunkami sanitarnymi. Brak danych, by nastąpiło jakiekolwiek pogorszenie stanu zdrowia A. S. (1), zwłaszcza fizycznego. Nic w zebranym materiale dowodowym nie wskazuje również – choć wnioskodawczyni domaga się z tego tytułu aż 50.000 zł – aby w istocie A. S. (1) poddany był tzw. „ ścieżce zdrowia”, ani tym bardziej, aby został pobity w czasie ścieżki zdrowia. M. D. nie miała żadnej wiedzy, aby takie zdarzenia miało miejsce, o niczym takim A. S. (1) nie opowiadał. To, że takie ścieżki zdrowia” miały miejsce, nie uprawnia do przyjęcia, że doszło do niej w trakcie transportu A. S. (1). Taka okoliczność wymaga udowodnienia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Po wtóre, wśród cierpień, jakie spotkały ojca wnioskodawczyni M. D., Sąd Okręgowy we Wrocławiu nie uwzględnił, że podczas osadzenia w Ośrodku (...) w O., A. S. (1) także zachowywał godną postawę, co wyraziło się ukaraniem dyscyplinarnym za próbę przekazania nielegalnych kopert (opieczętowanych nielegalnie przez internowanych). W czasie stanu wojennego internowani kierowali do osób na wolności, aby podtrzymać społeczny opór przeciwko totalitarnej władzy (k. 116). Pogłębiało to dolegliwości internowanego, a także świadczyło o jego wysokim morale.

Po trzecie, nie można się jednak zgodzić ze sposobem wyliczenia zaprezentowanym przez pełnomocnika wnioskodawcy, r.pr. S. A. we wniosku o zadośćuczynienie. Wyrażone żądania zasądzenia kwoty łącznej 250.000,- złotych obliczonej w oparciu o pomnożenie kwoty 100.000,- złotych przez każdy miesiąc internowania, gdyż jest zaprzeczeniem zasady indywidualizacji cierpień fizycznych i krzywd moralnych konkretnej osoby bez odniesienia się do konkretnej sytuacji ojca wnioskodawczyni, A. S. (1), a także doliczeniu krzywdy za represje podczas tzw. Ścieżki zdrowia.

Pełnomocnik wnioskodawczyni żądała także doliczenia kwoty 50.000,- złotych za cierpienia związane z przejściem przez A. S. (1) tzw. „ ścieżki zdrowia” pod budynkiem Komendy (...)MO we X., gdzie miał być bity i poniżany przez funkcjonariuszy MO, tuż przed przetransportowaniem do Ośrodka (...) w O., co nie znalazło dowodowego potwierdzenia. Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że M. D. nie miała żadnej wiedzy, aby takie zdarzenia miało miejsce, gdyż o niczym takim A. S. (1) nie opowiadał, a ponadto nie potwierdzają tego ujawnione przez Sąd I instancji materiały archiwalne IPN z internowania (k. 94-135). Co charakterystyczne, podczas badań przez lekarza więziennego A. S. (1) nie zgłaszał żadnych dolegliwości przy przyjęciu do Ośrodka (...) w O. (k. 126-129), a nawet nie chciał, aby wykonywać zdjęcia RTG, tłumacząc, że wykonywał takie zdjęcia bezpośrednio przed internowaniem (k. 127). Jest absolutnie oczywiste, że gdyby A. S. (1) został dotkliwie pobity w czasie tzw. „ ścieżki zdrowia” pod budynkiem Komendy (...)MO we X., tuż przed przetransportowaniem do Ośrodka (...) w O., to zgłosiłby te okoliczności lekarzowi więziennemu i nie wzbraniał się przez wykonaniem badania rentgenowskiego w celu wykluczenia ewentualnych urazów.

Również automatyczne wyliczenie przez Sąd I instancji kwoty zadośćuczynienia w wysokości łącznej, obliczonej w oparciu o pomnożenie kwoty 10.000,- złotych przez każdy miesiąc deportowania, jest zaprzeczeniem zasady indywidualizacji cierpień fizycznych i krzywd moralnych konkretnej osoby, na rzecz mechanicznego wyliczenia żądań, bez odniesienia się do konkretnej sytuacji ojca wnioskodawcy, A. S. (1).

Na gruncie niniejszej sprawy w pełni wyraża się prawidłowość wyliczenia zadośćuczynienia, podobnie jak w sprawie, w której odnotowano wypowiedź najwyższej instancji sądowej. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2022r. sygn. V KK – 684/21 stwierdzono bowiem:

„ Odniesienie się do wskazanego przelicznika nie stanowi jedynego i dowolnego sposobu mechanicznego wyliczenia zadośćuczynienia, lecz uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy stanowi punkt odniesienia pozwalający na ocenę proporcjonalności i adekwatności zasądzonej kwoty.

Sposób wyliczenia wysokości zadośćuczynienia, w którym jako punkt odniesienia przyjęto wysokość średniego wynagrodzenia jest jednym z powszechnie przyjmowanych i prawidłowych mechanizmów weryfikacji relacji zadośćuczynienia do społecznych warunków panujących w społeczeństwie, pozwalających na proporcjonalne i prawidłowe ustalenie zawsze przecież w jakiś sposób uznaniowo określanej wysokości naprawy szkody. Takie postąpienie jest ze wszech miar prawidłowe o ile nie stanowi obliczenia dokonanego w oderwaniu od okoliczności dotyczących samego wnioskodawcy i jego sprawy, pomija jakieś istotne okoliczności czy warunki”. (LEX nr (...)).

Po czwarte, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy we Wrocławiu stwierdził, że „ kierując się tak wyznaczonymi kryteriami (…) uznał, że kwota łączna 20.333 zł (10.000 zł za miesiąc) stanowić będzie odpowiednią rekompensatę dla szkód niematerialnych, których A. S. (1) doznał w wyniku pozbawienia wolności za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego”. (k. 64v; podkreśl. SA). Skoro zatem Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni należy się 10.000,- złotych zadośćuczynienia za każdy miesiąc internowania, to z pewnością nie daje to kwoty 20.333,- złotych, gdyż A. S. (1) był internowany w okresie od dnia 16 kwietnia 1982r. do dnia 24 czerwca 1982r., a zatem przez okres 70 dni, czyli 2 i 1/3 miesiąca. Jeżeli przemnożyć kwotę 10.000 złotych za 2 i 1/3 miesiąca, to dawało to łącznie wyższą kwotę, a mianowicie 23.333,- złotych (2,33 x 10.000,- złotych = 23.333,- złotych), a nie 20.333,- złotych. Już taki błąd rachunkowy w wyliczeniu wysokości zadośćuczynienia podważał zaufanie do tego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Do tego, jak wyżej wskazano, nie można zaakceptować wyliczenia należnego zadośćuczynienia przez automatyczne przemnożenie kwoty za każdy miesiąc pozbawienia wolności.

Po piąte, oceniając prawidłowość wyliczenia należnego zadośćuczynienia przez Sąd I instancji skorzystano pomocniczo z narzędzia przygotowanego przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury, w celu standaryzacji wysokości zadośćuczynień zasądzanych z tytułu niesłusznego skazania i niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania i zatrzymania, a także na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442 z późniejszymi zmianami). Narzędzie to pozwala porównać, jak kształtowało się orzecznictwo w sprawach podobnych do rozpoznawanej. Z tych ustaleń wynika, że średnia zasądzanych zadośćuczynień z tytułu internowania mężczyzny w wieku zbliżonym do A. S. (1) kształtowała się poniżej 400 złotych za 1 dzień pobytu w izolacji. Już choćby z tego powodu trudno zaakceptować wszystkie zarzuty apelacji pełnomocnika wnioskodawcy, r.pr. S. A. domagającej się zadośćuczynienia w wysokości łącznej 250.000,- złotych.

Wymienione argumenty skłaniały do oceny na nowo prawidłowości przyznanego zadośćuczynienia i Sąd odwoławczy uznał, że należy ukształtować je w wysokości łącznej 28.000,- złotych. Odpowiadało to rozmiarom cierpień fizycznych i krzywdy moralnej i cierpień A. S. (1), ojca wnioskodawczyni M. D.. Mając powyższe na uwadze, zmieniono zaskarżony wyrok poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego we Wrocławiu) na rzecz wnioskodawczyni M. D. dodatkowo 8.000,- (ośmiu tysięcy) złotych, tytułem zadośćuczynienia za krzywdy wynikłe z represjonowania jej ojca, A. S. (1) poprzez internowanie go w okresie od 16 kwietnia 1982r. do 24 czerwca 1982r. za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku (art. 481 § 2 k.c.).

Podstawą przyznania zadośćuczynienia są okoliczności konkretnej sprawy oraz cierpień fizycznych i krzywd moralnych doznanych przez osobę represjonowaną.

Punktem wyjścia do ustalenia wysokości zadośćuczynienia należnego osobie represjonowanej za cierpienia fizyczne i krzywdy moralne nie są żądania wyrażone w wygórowanych (wyolbrzymionych) żądaniach wnioskodawców i ich pełnomocników. Takie wygórowane żądania są wręcz zaprzeczeniem celów ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 442 z późniejszymi zmianami), aby odwdzięczyć się i uhonorować represjonowanego za działalność na rzecz wolnej Polski, a także zrekompensować poniesione cierpienia fizyczne i krzywdy moralne. Są także groźne społecznie, gdyż:

1)  utrwalają obiegowe i niesprawiedliwe przekonania, że skorzystanie z uprawnień ustawowych jest przede wszystkim okazją do wzbogacenia się kosztem społeczeństwa;

2)  przyczyniają się do zachwiania zaufania społeczeństwa do celowości rekompensaty cierpień fizycznych i krzywd moralnych osobom represjonowanym;

3)  łamią solidarność społeczną nakazującą cześć i pamięć dla osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

4)  przyczyniają się do zachwiania zaufania społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości pozwalającego na nieusprawiedliwione uwzględnianie roszczeń jednej grupy obywateli kosztem pozostałej części społeczeństwa, zwłaszcza w obliczu trudnej sytuacji budżetu państwa.

VI. V. Jeżeli chodzi o odsetki, to zastosowanie znajduje w tym przypadku przepis art. 481 k.c., zgodnie z którym należą się odsetki za opóźnienie od dnia następującego po dniu wyrokowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2023r. sygn. II AKa – 42/21, LEX nr 3729971).

Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 stycznia 2025r. sygn. II CSKP – 153/24, odnosząc się do kwestii naliczania odsetek w wypadku przyznania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę: „ Dopiero w chwili wyrokowania ustalony zostaje zakres krzywdy osoby poszkodowanej i jej szkód powstałych wskutek zdarzenia szkodzącego. W efekcie prawidłowe jest w takiej sytuacji zasądzenie odsetek za opóźnienie za okres od dnia następującego po dniu wyrokowania, a nie już za okres od chwili wezwania do zapłaty .” (LEX nr 3836713).

VII. Ponadto zasądzono od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego we Wrocławiu) na rzecz wnioskodawczyni M. D. 240,- (dwieście czterdzieści) złotych tytułem poniesionych przez nią kosztów ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym, respektując zasadę wyrażoną w przepisie art. 13 cyt. ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 442), który stanowi, że koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa. W razie uwzględnienia apelacji wniesionej na korzyść wnioskodawcy przysługuje mu od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika.

Wysokość wynagrodzenia adwokackiego, w tym co do wysokości podatku VAT, ustalono w oparciu o § 11 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz. U. z 2026r., poz. 215).

Janusz Godzwon

Bogusław Tocicki

Cezariusz Baćkowski