Zarządzenie z 2 lutego 2026, sygn. VI GC 784/25

UZASADNIENIE

postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 02 lutego 2026 roku

(k. 44 akt)

Postanowieniem z dnia 15 maja 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. akt VI GC 299/29 starszy referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Gdyni przyznał radcy prawnemu A. X. pełniącemu funkcję kuratora procesowego pozwanego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w X. kwotę 1 771,20 złotych brutto tytułem wynagrodzenia oraz kwotę 79,28 złotych tytułem zwrotu wydatków.

Kurator procesowy wniósł skargę na powyższe orzeczenie w zakresie dotyczącym przyznanego mu wynagrodzenia domagając się jego zmiany poprzez przyznanie mu wynagrodzenia stanowiącego 100% stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, powiększonej o podatek vat, zarzucając nieuwzględnienie rzeczywistego nakładu pracy kuratora oraz naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie przewidzianych nią praw do równego traktowania, w tym równej ochrony praw majątkowych, jak również zakazu dyskryminacji.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2023 roku, po rozpoznaniu powyższej skargi, Sąd Rejonowy w Gdyni działając jako sąd drugiej instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego.

W piśmie z datą w nagłówku „dnia 22 lipca 2025 roku” (k. 14-15 akt), uzupełnionym w piśmie z datą w nagłówku „dnia 22 września 2025 roku” (k. 21 akt) i w piśmie z datą w nagłówku „dnia 03 listopada 2025 roku” (k. 31 akt) radca prawny A. X. wniósł skargę w trybie art. 416 ¹ k.p.c. domagając się uchylenia wydanego w sprawie o sygn. akt VI GC 299/22 postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 14 lipca 2023 roku o utrzymaniu w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 15 maja 2023 roku o przyznaniu wynagrodzenia i przyznania mu wynagrodzenia w wysokości 150% stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, powiększonej o podatek vat, wskazując w uzasadnieniu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt SK 89/22, uznał, że § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący podniósł, że w tej sytuacji brak jest podstaw rangi ustawowej do różnicowania stawek radców prawnych występujących jako kurator, pełnomocnik z urzędu, czy pełnomocnik z wyboru, tym bardziej, że radca prawny jako pełnomocnik nie musi spełniać wyśrubowanych wymagań, by otrzymać wynagrodzenie w wysokości minimalnej wskazane w Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych lub adwokatów.

W ocenie Sądu skarga radcy prawnego A. X. nie była zasadna, wobec czego brak było podstaw do zmiany wydanego w sprawie o sygn. akt VI GC 299/22 postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 14 lipca 2023 roku o utrzymaniu w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 15 maja 2023 roku o przyznaniu wynagrodzenia i odmiennego orzeczenia o przyznanym mu wynagrodzeniu za sprawowanie kurateli w sprawie o sygn. akt VI GC 299/22.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 416 ¹ k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio. Jednocześnie jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2024 roku (sygn. akt I CSK 2908/23) w art. 416 ¹ k.p.c. nie uregulowano skargi o wznowienie postępowania, lecz szczególną procedurę, do której jedynie stosuje się odpowiednio przepisy o wznowieniu postępowania. W przepisie tym wprawdzie mowa jest o możliwości uchylenia postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednakże uwzględnienie przepisów art. 359 § 2 k.p.c. i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia wniosek, że możliwa jest w tym trybie także zmiana prawomocnego postanowienia.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt SK 89/22, § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi przy tym wątpliwości, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą (art. 190 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Oba te przymioty przynależą przy tym orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego od momentu ich wydania, co w przypadku wyroków ma miejsce z chwilą ich ogłoszenia na sali rozpraw. Wówczas następuje potwierdzenie lub obalenie domniemania konstytucyjności zakwestionowanej regulacji prawnej, które nie pozostaje bez wpływu na praktykę dalszego stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Utrata mocy obowiązującej przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne następuje natomiast w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, co właściwy organ jest zobowiązany uczynić „niezwłocznie”. Ogłoszenie orzeczenia Trybunału w dzienniku urzędowym jest jednak czynnością o charakterze technicznym, która nie wpływa na byt prawny owego orzeczenia, choć determinuje niektóre jego skutki prawne. Jakkolwiek niesporne jest, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został opublikowany, to Sąd podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2025 roku (sygn. akt VII U 234/25), że brak takiej publikacji nie pozwala na przyjęcie, że przedmiotowe orzeczenie nie istnieje bądź jego obowiązywanie jest „zawieszone” do czasu publikacji w dzienniku urzędowym. Powyższe uzasadnia także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2025 roku (sygn. akt P 3/25), w którym wskazano, że art. 21 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 roku, poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 10 w zw. z art. 173 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Raz jeszcze wskazać należy, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 roku wydanym w sprawie o sygn. akt SK 89/22, § 1 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok spowodował więc, mimo braku opublikowania go w Dzienniku Ustaw, o czym szerzej powyżej, utratę mocy obowiązującej powyższego aktu normatywnego w zakresie przewidzianym w przedmiotowym wyroku prowadząc tym samym do luki prawnej co do sposobu wyliczenia wynagrodzenia należnego kuratorowi. Sąd rozpoznający niniejszą skargę stoi jednakże na stanowisku, że nie oznacza to, iż przedmiotowa luka winna być uzupełniona poprzez przyznawanie kuratorom będącym także radcami prawnymi, czy adwokatami wynagrodzenia w wysokości wynikającej z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 ze zmianami), czy w analogicznym rozporządzeniu dotyczącym czynności adwokackich (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964 ze zmianami).

Ani Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ani inne akty prawa powszechnie obowiązującego nie udzielają wprost odpowiedzi na to, co należy czynić w sytuacji powstania luki prawnej w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Sąd podziela jednak poglądy doktryny, zgodnie z którymi prawna relewantność orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego odnosi się także do ich uzasadnień, gdyż w związku z pewną suchością sformułowań używanych w sentencji takiego wyroku dopiero lektura uzasadnienia pozwala na pełne określenie treści zasady prawnej, która stała się podstawą orzeczenia. Sformułowanie tej zasady prawnej ma zaś często walor normatywny, uzupełniając lub modyfikując treść norm pisanych lub wcześniejszych precedensów. Bez uwzględnienia tej zasady nie jest zaś możliwe określenie aktualnej treści postanowień konstytucyjnych, a więc wyznaczenie zakresu związania ustawodawcy zwykłego tymi postanowieniami. Zarazem uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego są zwykle znacznie bogatsze, obfitując w różnego rodzaju obserwacje, sygnały, czy sugestie. Te obiter dicta pozbawione są mocy prawnie obowiązującej, ale jest oczywiste, że sądy mogą i powinny je brać pod uwagę przy dokonywaniu interpretacji zarówno ustaw, jak i Konstytucji (tak też Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt SK 89/22, nie może być wątpliwości co do tego, że rozporządzenie nie może kształtować podmiotowych praw majątkowych w aspekcie materialnym, jeżeli w tym zakresie nie wykonuje ustawy, jak domaga się tego art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej. Nie jest możliwe, by przyjąć, że badane rozporządzenie, tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 09 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536), wykonuje ustawę, rozstrzygając o wysokości wynagrodzenia kuratora (to jest: o podmiotowych prawach majątkowych w aspekcie materialnym) w sytuacji, gdy ustawa tej materii nie reguluje, w szczególności nie wyznacza nawet granic bazowych stawek ustalonych rozporządzeniem (...) Trybunał Konstytucyjny wydając wyrok zastrzegł jednocześnie wprost, że przedmiotem rozstrzygnięcia nie uczynił kwestii wysokości wynagrodzenia należnego kuratorowi (dla zaspokojenia prawa chronionego przepisem art. 64 ust. 2 Konstytucji), rozstrzygnął jedynie inny problem konstytucyjny związany z zakazem lokowania w rozporządzeniu rozstrzygnięć objętych zaskarżonym przepisem, w sytuacji, gdy nie jest możliwe, by uznać, że rozstrzygnięcia te wykonują ustawę, w zakresie materii zastrzeżonej przez Konstytucję dla ustawy (...). Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że stosowanie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1935 ze zmianami), czy analogicznego rozporządzenia dotyczącego czynności adwokackich (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964 ze zmianami) w kontekście ustalania wysokości wynagrodzenia kuratora jest obarczone tą samą wadą prawną, która doprowadziła do uznania aktu normatywnego dotyczącego wynagrodzenia kuratora za niezgodny z Konstytucją. Stanowiłoby to bowiem także rozstrzygnięcie o podmiotowych prawach majątkowych w aspekcie materialnym na podstawie aktu rangi podustawowej, podczas gdy ustawa nie wyznacza nawet granic bazowych stawek, a czyni to wyłącznie tenże akt podustawowy (tak też Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25).

Luka prawna w kontekście przyznawania wynagrodzeń kuratorom procesowym nie oznacza jednakże, że to wynagrodzenie w ogóle nie powinno być przyznawane. Jego źródła prawnego należy poszukiwać bowiem w obowiązujących przepisach prawnych rangi ustawowej (lub hipotetycznie w rozporządzeniach wydanych na podstawie delegacji ustawowej ukształtowanej zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego, tak Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25). W tej sytuacji za właściwe dla ustalenia wysokości wynagrodzenia kuratora będącego radcą prawnym lub adwokatem uznać należy wytyczne wynikające z art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 roku, poz. 1228 ze zmianami) oraz art. 172 k.r.o., zgodnie z którymi Sąd ustala wysokość stosownego wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w danej sprawie mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora. Różnica względem uprzedniej normy prawnej skonstruowanej na podstawie przepisów rozporządzenia uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjne polega zaś na tym, że Sąd nie jest ograniczony kwotą maksymalną wynagrodzenia odniesioną do stawek minimalnych za czynności radców prawnych, czy adwokatów oraz wytycznymi w zakresie wartości przedmiotu sporu i kwalifikowania sprawy jako wymagającej przeprowadzenia rozprawy. Innymi słowy, Sąd w następstwie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, ma większą swobodę orzeczniczą w ustalaniu wynagrodzenia kuratora, lecz nie oznacza to, że decyzja w tym przedmiocie jest dowolna. Jak wskazał Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 lipca 2025 roku, sygn. akt IV GC 844/25 w takiej sytuacji w dalszym ciągu musi być ona oparta na stosowności wynagrodzenia z odniesieniem go do rodzaju sprawy, stopnia zawiłości i nakładu pracy wykonanej przez kuratora. Sąd wciąż też może odnosić się przy przyznawaniu wynagrodzenia do stawki minimalnej jak uprzednio, gdyż stanowi ona relewantny punkt odniesienia przy ocenie pracy kuratora. Nie jest to jednak bezwzględny punkt odniesienia w szczególności z tego względu, że kurator ustanowiony dla strony w procesie nie ma dostatecznie równych cech prawnie relewantnych w tym kontekście, jak pełnomocnik strony (z urzędu, czy z wyboru). Duża część pracy pełnomocnika strony (czy z urzędu, czy z wyboru) polega na czynnościach pozaprocesowych, w tym np. kontakcie ze stroną reprezentowaną, wspólnej analizie stanu prawnego i faktycznego, doradztwie prawnym, zbieraniu, ocenie i systematyzowaniu materiału dowodowego oraz negocjacjach z innymi uczestnikami. Kurator nie ma takich samych obowiązków i możliwości ze względu na sytuacje faktyczne, w których jest ustanawiany. Ma przy tym jednocześnie inne obowiązki, których nie ma pełnomocnik strony, a ich część jest ponadto kompensowana zwrotem poniesionych wydatków.

Z tych względów w ocenie Sądu nie ma podstaw do domyślnego i automatycznego kształtowania wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie na podstawie stawek wynagrodzeń przewidzianych dla pełnomocników (adwokatów, radców prawnych). Sąd oczywiście może ukształtować w ten sposób wynagrodzenie kuratora, tj. na podstawie powyższych wytycznych i własnego przekonania, lecz jest to decyzja uznaniowa.

W ocenie Sądu mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora, o których mowa w art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 roku, poz. 1228 ze zmianami), brak było podstaw do zmiany wynagrodzenia przyznanego skarżącemu w kwocie 1 771,20 złotych brutto uznając, że wynagrodzenie w takiej wysokości, stanowiące dodatkowo wartość 40% stawki minimalnej za czynności radców prawnych przy wartości przedmiotu sprawy mieszczącego się w przedziale od 10 000 złotych do 50 000 złotych, jest uzasadnione. Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że orzecznictwo dotyczące ewentualnego różnicowania wynagrodzenia adwokatów i radców prawnych w zależności od tego, czy pełnią w procesie cywilnym rolę pełnomocnika z wyboru, czy z urzędu nie odnosi się do kuratora procesowego. W niniejszej sprawie zatem okoliczność, że kurator procesowy jest jednocześnie radcą prawnym pozostaje sama przez się bez znaczenia dla wysokości należnego mu wynagrodzenia za pełnioną funkcję kuratora, przepisy prawa nie przewidują w odniesieniu do tej funkcji przymusu adwokacko – radcowskiego, zaś na jego (wynagrodzenia) wysokość i możliwość przyznania mu wynagrodzenia, co obszernie wyjaśniono powyżej, ma wpływ nakład pracy i zawiłość sprawy, przy czym Sąd zważył analizując przedmiotową sprawę o sygn. akt VI GC 299/22, że nie miała ona skomplikowanego charakteru, była typową sprawą o zapłatę, zaś wielość terminów posiedzeń wynikała wyłącznie z niemożności przesłuchania świadka, co do którego dowód został zgłoszony przez kuratora pozwanego, a który to świadek nie stawiał się. Sprawa ta nie wymagała przy tym ze strony kuratora ponadprzeciętnego nakładu pracy, zwłaszcza mając na uwadze, że zarzuty podniesione w sprzeciwie od nakazu zapłaty sprowadzały się w istocie do zaprzeczeń twierdzeniom pozwu przerzucając ciężar dowodu na powoda.

W tej sytuacji w ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw – oceniając rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora – do zmiany wynagrodzenia przyznanego skarżącemu w kwocie 1 771,20 złotych brutto, stąd też skarga radcy prawnego A. X. na podstawie art. 412 § 2 k.p.c. w zw. z art. 416 ¹ k.p.c. podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł w sentencji postanowienia.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że przedmiotowa skarga została wniesiona przez radcę prawnego A. X. samodzielnie, we własnym imieniu i na własną rzecz, nie działał on bowiem w tym zakresie w imieniu pozwanego (tak również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 stycznia 2025 roku, sygn. akt III CZ 126/24 i w uzasadnieniu postanowienia z dnia 06 marca 2025 roku, sygn. akt I CSK 1932/24).

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

5.  (...)

SSR Justyna Supińska

Gdynia, dnia 30 marca 2026 roku