Wyrok z 16 marca 2026, sygn. VI U 582/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 marca 2026 roku.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący sędzia Przemysław Chrzanowski

Protokolant starszy protokolant sądowy Aleksandra Łaszuk

po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 roku w W.

na rozprawie

sprawy z odwołania M. J.

z udziałem zainteresowanego (...) Sp. z o.o.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w W.

o zasiłek chorobowy

zmienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w W. z dnia 15 października 2024 roku, znak (...), w ten sposób, że uznaje, że M. J. nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14.035,02 zł za okres od 21 września 2020 roku do 14 października 2020 roku oraz od 22 października 2020 roku do 30 stycznia 2021 roku.

Sygn. akt VI U 582/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 października 2024 roku, znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. zobowiązał M. J. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14.035,02 zł. Na powyższą kwotę składa się należność główna w kwocie 10.193,75 zł z funduszu chorobowego za okres od 21 września 2020r. do 14 października 2020r. oraz za okres od 22 października 2020r. do 30 stycznia 2021r., a także odsetki w kwocie 3.841,27 zł. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że w czasie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika (...) sp. z o.o. w okresie niezdolności do pracy ubezpieczona wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenie zawartej z innym płatnikiem składek, za która otrzymała wynagrodzenie.

(decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w W. – akta organu rentowego)

Od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w W. M. J. wniosła odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że w okresie niezdolności do pracy nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej, także wynikającej z umowy zlecenie z firmą (...).

(odwołanie – k. 1)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, posługując się argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie – k. 2-3)

Zainteresowany (...) sp. z o.o. nie zaprezentował stanowiska procesowego.

Sąd ustalił, co następuje:

M. J. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. na terenie hipermarketu (...) przy ul. (...) w L.. Jednocześnie była zatrudniona na podstawie umowy zlecenie u płatnika składek (...) oraz (...). Do zakresu obowiązków w ramach umowy zlecenie należało układanie – po godzinach pracy dla (...) – towaru na terenie tego samego hipermarketu (...), w którym odwołująca była zatrudniona, tj. przy ul. (...) w W.

W okresie od 02 września 2020r. do 22 lutego 2021r. odwołująca przebywała na zwolnieniu lekarskim. W dniu 19 października 2020r. odwołująca przeszła zabieg operacyjny z powodu dolegliwości bólowych kręgosłupa spowodowanych przewlekłą przepukliną.

M. J. w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie świadczyła pracy, ani w ramach ww. umowy o pracę, ani w ramach zawartych umów zlecenie. Pracownicy oraz osoby z firm zewnętrznych wykonujący pracę na terenie (...) sp. z o.o. podlegali rejestracji przy wejściu na teren obiektu oraz przy wyjściu po zakończeniu pracy. W spornym okresie takie potwierdzenie dokonywane było na liście obecności w wersji papierowej. W praktyce czynności objęte umową zlecenie, w sytuacji nieobecności zleceniobiorcy, wykonywane były przez inny pracowników hipermarketu (...).

(...) sp. z o.o. potwierdził, że M. J.w okresie od 21 września 2020r. do 31 stycznia 2021r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, nie pracowała w tym okresie oraz nie przychodziła do hipermarketu (...) przy ul. (...) w L., co wynika z sytemu rejestracji obowiązującego w tym hipermarkecie.

W ramach ww. umowy cywilnoprawnej zlecenia odwołująca, pomimo tego, że inni za nią wykładali towar, czy prezentowali w rzeczonym hipermarkecie oferty promocyjne, dostała ryczałtowe kwoty po 376,22 zł miesięcznie – co w żaden sposób nie jest ekwiwalentne w stosunku do żądanej przez ZUS kwoty 14.035,02 zł.

Odwołująca była na tyle schorowana w badanym okresie, że w związku z operacją na kręgosłup nieracjonalne byłoby chodzenie w ramach umowy zlecenia do ww. hipermarketu celem wykładania towaru i prezentowania oferty promocyjnej za 376,22 zł miesięcznie oraz jednoczesne niewykonywanie pracy w ramach umowy o pracę.

(dowód: zeznania odwołującej M. J. - k. 27v, zeznania świadka A. G. -k. 27v-28, oświadczenie-k. 31, karta informacyjna- k. 32-34; zeznania świadka A. B. 50v, akta organu rentowego)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz aktach ubezpieczonej w ZUS, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony, jak również Sąd nie widział powodów, aby podważać ich wiarygodność z urzędu. Zeznania odwołującej M. J. oraz świadków A. G. i A. B. Sąd ocenił jako w pełni wiarygodne, albowiem były one spójne, logiczne, wzajemnie się uzupełniały oraz znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym; a ponadto nie zostały zakwestionowane przez organ rentowy.

Sąd ocenił pismo zleceniodawcy (...) jako niewystarczające do dokonania jednoznacznych ustaleń faktycznych w sprawie. Z zebranego materiału wynika, że wykonywanie zlecenia nie było objęte stałym i bezpośrednim nadzorem, co nie wyklucza, że przypisanie odwołującej wykonywania zlecenia w spornym okresie mogło wynikać z omyłki organizacyjnej, zwłaszcza gdy z wiarygodnych zeznań odwołującej i świadków wynika, że w przypadku nieobecności zleceniobiorcy układaniem towaru zajmowali się inni pracownicy.

Strony nie wnosiły o uzupełnienie materiału dowodowego.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. 2023.2780 t.j.) stanowi, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Ww. dwie przesłanki mają charakter niezależny (odrębny). Wykonywanie pracy zarobkowej pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku niezależnie od tego czy praca ta była niezgodna z celem zwolnienia. Wykonywanie pracy zarobkowej w rozumieniu tego przepisu to praca w potocznym tego słowa znaczeniu, w tym wykonywania różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych, także o charakterze cywilnoprawnym – jak np. umowa zlecenia. Przepis wymaga jedynie, by praca była podjęta w celu zarobkowym i nie uzależnia pozbawienia prawa do zasiłku od faktycznego uzyskania dochodu. Orzecznictwo dopuszcza wyjątkowe sytuacje, które noszą cechy pracy zarobkowej jak np. czynności formalnoprawne do których pracodawca jest zobowiązany czy podpisanie dokumentów finansowych. Praca zarobkowa nie obejmuje czynności incydentalnych, które są wykonywane sporadycznie i nie stanowią stałego źródła dochodu.

Art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi zaś, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1)  świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2)  świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;

3)  świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co, do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego w sposób naruszający jego cel w postaci odzyskania przez osobę ubezpieczoną zdolności do pracy jest podejmowanie aktywności życiowych, które mogą skutkować przedłużeniem okresu niezdolności do pracy oraz czynności, które nie powinny być wykonywane przez osobę chorą, gdyż może rodzić to wątpliwości w zakresie rzeczywistej kondycji zdrowotnej osoby ubezpieczonej. Czynności mogące utrudnić leczenie i rekonwalescencję należy uznać za niezgodne z celem zwolnienia ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05). Przeszkodą w osiągnięciu celu zwolnienia lekarskiego może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i działalność ubezpieczonego w innych sferach funkcjonowania człowieka. Należy stwierdzić, że nie istnieje zamknięty katalog czynności niezarobkowych, których podjęcie może być przejawem wykorzystania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, iż „za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznać należy nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać, wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej, wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, np. nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, prac w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym, jak się wydaje za wyjątkiem prac i czynności życiowo uzasadnionych” (Karolina Stopka; Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, nadto wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 lipca 1991 r., III AUr 144/91), za działanie niezgodne z celem zwolnienia uznać należy także wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej i rozrywkowej, demontaż okien w budynku należącym do spółdzielni mieszkaniowej w celu wykorzystania ich dla potrzeb własnych ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1999 r., I PKN 553/98), udział w pielgrzymce zagranicznej ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r., I PKN 308/99).

W orzecznictwie silnie jest jednocześnie zakorzeniony pogląd, iż podejmowanie w trakcie zwolnienia lekarskiego czynności, które nie generują zagrożenia dla procesu leczenia i rekonwalescencji, nie stanowią podstawy do utraty prawa do zasiłku chorobowego. Każdorazowo uwzględnić należy specyfikę danego schorzenia i potencjalny wpływ danej czynności na proces rekonwalescencji. Przykładowo, nie każdy wyjazd za granicę w okresie niezdolności do pracy oraz nie każda podróż samolotem pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2024 r., I USKP 93/22), gdyż o tym, czy w danych okolicznościach ubezpieczony powinien utracić prawo do zasiłku chorobowego decyduje to, jak określona czynność wpłynie na odzyskanie zdolności do pracy i proces leczenia, a nie sam fakt jej podjęcia. Podobnie uczestnictwo pracownika w zajęciach edukacyjnych w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, niesprzeczne z zaleceniami lekarza, nie stanowi wykorzystania zwolnienia niezgodnie z jego celem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1999 r., I PKN 613/98).

Odnosząc się zaś do uregulowania, w myśl którego ubezpieczony wykonujący podczas niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, Sąd zważył, iż z orzecznictwa wynika, że w zależności od stanu faktycznego, Sąd może uznać, iż przewidywana sankcja w postaci utraty prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia jest zbyt dolegliwa, zważywszy na okoliczności w postaci incydentalnego, sporadycznego i wymuszonego okolicznościami charakteru i rodzaju innego zajęcia zarobkowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2022 r., sygn. III PUNPP 2/21). Ponadto, na powyższe może wpłynąć wysokość uzyskiwanego z tego tytułu dochodu w postaci niskich kwot, stanowiących minimalną część należnego zasiłku chorobowego i wynoszących od kilkudziesięciu do kilkuset złotych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., I USKP 12/21).

Sąd uwzględnił odwołanie, albowiem przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło, aby odwołująca w okresie niezdolności do pracy wykonywała jakakolwiek działalność pracowniczą. Zeznania odwołującej oraz świadków nie potwierdziły twierdzeń organu rentowego o świadczeniu przez nią pracy w ramach umowy zlecenie w czasie zwolnienia lekarskiego. Podkreślenia wymaga, że każde wejście do hipermarketu (...) przy ul. (...) w L. i wyjście z hipermarketu (...) przy ul. (...) w L. każdego pracownika spółki, jak i pracownika zewnętrznego, było rejestrowane i potwierdzane poprzez złożenie podpisu na liście obecności w wersji papierowej. Nie zostało wykazane, aby odwołująca w okresie od 21 września 2020r. do 31 stycznia 2021r. przebywała na terenie obiektu handlowego, w którym była zatrudniona. W świetle wiarygodnych zeznań świadków oraz samej odwołującej wypłacone należności przez płatnika C. (...) (...) zostały wypłacone, gdyż zlecone czynności wobec nieobecności zleceniobiorczyni wykonywali inni pracownicy hipermarketu.

W ramach umowy zlecenia odwołująca otrzymywała ryczałtowe kwoty po 376,22 zł miesięcznie – co w żaden sposób nie jest ekwiwalentne w stosunku do żądanej przez ZUS kwoty 14.035,02 zł.

Reasumując, Sąd zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa nie stwierdził, aby ubezpieczona wykonywała w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową oraz nie stwierdził, aby ubezpieczona wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Brak jest zatem podstaw do uznania, że ubezpieczona utraciła prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie przepisów art. 477 ^{( 14)} § 2 k.p.c. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zmienia w całości zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w W. z dnia 15 października 2024r., znak (...), w ten sposób, że uznaje, że M. J. nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 14.035,02 zł za okres od 21 września 2020r. do 14 października 2020r. oraz od 22 października 2020r. do 30 stycznia 2021r.