Postanowienie z 16 kwietnia 2026, sygn. I Ca 181/26

POSTANOWIENIE

Dnia 16 kwietnia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu - Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Joanna Składowska

po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 roku w U.

na posiedzeniu niejawnym

skargi F. X. i X. X.

o wznowienie postępowania

w sprawie z wniosku (...) SA z siedzibą w P.

z udziałem F. X. i X. X.

o zasiedzenie służebności

prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Wieluniu pod sygn. akt VIII Ns 8/22,

zakończonej postanowieniem Sądu Okręgowego w Sieradzu z 9 października 2024 r., sygn. akt I Ca 282/24

postanawia:

odrzucić skargę.

Sygn. akt I Ca 181/26

UZASADNIENIE

postanowienia z 16 kwietnia 2026 r.

Postanowieniem z 15 lutego 2024 r., sygn. akt VIII Ns 8/22, wydanym w sprawie z wniosku (...) SA z siedzibą w P. z udziałem F. X. i X. X. o zasiedzenie służebności, Sąd Rejonowy w Wieluniu VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w X. stwierdził, iż Skarb Państwa - poprzednik prawny wnioskodawcy (...) S.A. w P. nabył z dniem 31 lipca 1975 r. służebność gruntową podobną do służebności przesyłu obciążającą nieruchomość stanowiącą współwłasność uczestników F. X. i X. X. obejmującą (...) położoną w miejscowości Z., gmina Z., dla której w Sądzie Rejonowym w Wieluniu w VII Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych z siedzibą w X. prowadzona jest (...) polegającą na:

a.  prawie trwałego utrzymywania na nieruchomości urządzeń przesyłowych w postaci linii wysokiego napięcia (...) relacji G. – L. i dystrybuowania z ich wykorzystaniem energii elektrycznej;

b.  prawie korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym dla utrzymania urządzeń w stanie niezawodnym i bezpiecznym, w tym ich: eksploatowania (oględzin, przeglądów, pomiarów, kontroli), konserwacji ( napraw, malowania, usuwania drzew, krzewów oraz gałęzi zagrażających bezpiecznemu funkcjonowaniu urządzeń), remontów, przebudowy, rozbudowy oraz odbudowy urządzeń, a także usunięciu skutków ewentualnych awarii;

c.  prawie demontażu (rozbiórki) urządzeń po ich trwałym wyłączeniu z eksploatacji;

d.  prawie całodobowego, swobodnego dostępu do urządzeń, w tym przejazdu i przejścia przez nieruchomość, przez pracowników wnioskodawcy oraz każdego kolejnego właściciela urządzenia oraz osoby działające na ich zlecenie, w tym z wykorzystaniem niezbędnych pojazdów i sprzętu, celem wykonywania czynności, o których mowa w lit. b) i c) powyżej;

e.  obowiązku każdoczesnych właścicieli, użytkowników wieczystych oraz posiadaczy nieruchomości do powstrzymywania się od działań, które utrudniłyby lub uniemożliwiłyby dostęp do urządzeń oraz wykonywania uprawnień określonych w lit. a)-d) powyżej, w szczególności powstrzymywania się od nasadzeń drzew i krzewów, umieszczania w pasie służebności przesyłu obiektów budowalnych oraz innego zagospodarowania nieruchomości w tym pasie, zagrażającego funkcjonowaniu urządzeń, a to w pasie oznaczonym punktami (nr 1-2-3-4-1) i oznaczonej na mapie kolorem fioletowym sporządzonej przez biegłego X. R., znajdującej się na k. 188 akt.

Postanowieniem z 9 października 2024 r., sygn. akt I Ca 282/24, Sąd Okręgowy w Sieradzu zmienił wskazane orzeczenie w punkcie 1. w ten tylko sposób, że w miejsce daty nabycia przez zasiedzenie służebności oznaczonej na 31 lipca 1975 r. przyjął datę 31 lipca 1985 r., oddalając apelację uczestników w pozostałym zakresie.

W dniu 27 lutego 2026 r. F. X. i X. X. złożyli skargę o wznowienie postępowania w sprawie I Ca 282/24, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z 9 października 2024 r. w całości oraz zmianę poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego poprzez oddalenie wniosku o zasiedzenie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania uregulowana w art. 399 i nast. k.p.c. stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia służący do wzruszania prawomocnych orzeczeń sądowych, stąd też przyczyny usprawiedliwiające jej zastosowanie muszą mieć charakter wyjątkowy oraz odpowiednią dużą wagę. Możliwość rozpatrywania jej zasadności uzależniona jest od spełnienia dwóch warunków: zachowania terminu do wniesienia skargi oraz oparcia jej na ustawowej podstawie wznowienia. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sąd bada, czy zostały spełnione konieczne warunki umożliwiające jej rozpoznanie.

Katalog przyczyn stanowiących podstawę wznowienia postępowania zawarty w art. 401 i następnych k.p.c. oraz w art. 524 k.p.c. ma charakter zamknięty. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę. Co więcej, samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia.

Skarżący w niniejszej sprawie powołali się na wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny z 2 grudnia 2025 r., sygn. akt P 10/16. Wyrokiem tym stwierdzono, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 ¹ -305 ⁴ ustawy - Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 401 ¹ k.p.c., można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Brzmienie wskazanego przepisu oznacza, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające w sentencji niezgodność z Konstytucją RP określonej wykładni aktu normatywnego, niepowodujące utraty mocy obowiązującej przepisu nie stanowi podstawy wznowienia postępowania w nim przewidzianej. Zasadę tę odnosić należy również do tzw. wyroków prawotwórczych, a więc stwierdzających niezgodność z Konstytucją RP „pominięć ustawodawczych”, takie bowiem wyroki nie powodują utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, ale sprawiają jedynie, że ustawodawca powinien dokonać stosownej ich nowelizacji (vide: uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z 17 grudnia 2009 r., III PZP 2/09, OSNC 2010/7-8/97).

Taką wykładnię potwierdzono również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2025 r., SK 17/18, w którym przyjęto, że art. 401 ¹ ustawy - Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niezgodności z Konstytucją określonego znaczenia aktu normatywnego, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji.

Powyższe orzeczenie nie spowodowało natomiast stosownej inicjatywy ustawodawczej i zmiany stanu prawnego.

Zatem skarga nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia i jako taka, na podstawie art. 410 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., podlegała odrzuceniu.