Wyrok z 7 maja 2026, sygn. XVI GC 981/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XVI Wydział Gospodarczy w składzie:

Przewodniczący –	SSO Jan Wawrowski
Protokolant –	sekretarz sądowy Natalia Dzięcioł-Kucińska

po rozpoznaniu 7 maja 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki komandytowo-akcyjnej w I.

przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w H.

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od (...) Spółki komandytowo-akcyjnej w I. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w H. kwotę 5 417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Jan Wawrowski

Sygn. akt XVI GC 981/25

UZASADNIENIE

Pozwem z 16 grudnia 2024 roku (...) spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w I. (dalej także jako (...)) wniósł o zasądzenie od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H. (dalej także jako (...)) kwoty 170 100,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 października 2024 roku do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że jego poprzednik prawny (V. F. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...)) zawarł z pozwaną sześć umów o wykonanie robót obejmujących produkcję, dostawę, montaż, rozruch i uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostką Inspekcyjną (...) urządzeń dźwigowych (umowy o numerach: (...), (...), (...), (...) oraz (...)) i wobec niedotrzymania przez pozwaną terminów montażu określonych w harmonogramach, dochodzi zapłaty kar umownych. Powód wyjaśnił, że opóźnienia w realizacji prac przy poszczególnych umowach wyniosły od 21 do 41 tygodni, co uprawniało go – zgodnie z zapisami umownymi przewidującymi karę w wysokości 1,3% wartości netto za każdy rozpoczęty tydzień opóźnienia, nie więcej niż 10% wartości umowy netto – do naliczenia maksymalnych kar umownych. Zapłaty tej kwoty powód dochodzi na podstawie sześciu wystawionych 11 października 2024 r. not obciążeniowych o numerach od (...)do (...), opiewających odpowiednio na kwoty: 27 600,00 zł, dwukrotnie po 18 400,00 zł oraz trzykrotnie po 29 100,00 zł, o których naliczeniu pozwana została uprzednio poinformowana pismem z 11 czerwca 2024 r., przy czym wezwanie pozwanej do zapłaty pismem z 22 października 2024 r. oraz podjęte próby polubownego rozwiązania sporu nie doprowadziły do uregulowania należności.

W dniu 10 lutego 2025 roku referendarz sądowy tutejszego Sądu wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniający żądanie w całości (k. 138).

W dniu 7 marca 2025 roku pozwany złożył sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwany nie kwestionował zawarcia umów ani zapisów o karach, jednak stanowczo zaprzeczył, aby popadł w zwłokę. Podniósł, że winę za opóźnienia ponosi powód, który naruszał Ogólne Warunki Umów (OWU) poprzez nieterminowe wpłaty zaliczek oraz brak przygotowania tzw. frontu robót (m.in. brak zasilania i oświetlenia). Zgodnie z OWU, te opóźnienia powoda uprawniały pozwanego do automatycznego przesunięcia terminów montażu. Dodatkowo pozwany zarzucił, że powód błędnie utożsamia datę faktycznego zakończenia montażu mechanicznego z dużo późniejszymi datami certyfikacji (...). Niezależnie od tego, pozwany powołał się na siłę wyższą (wybuch wojny w Ukrainie w 2022 r.), która spowodowała załamanie łańcuchów dostaw i odpływ pracowników. Pozwany wnosił o ewentualne miarkowanie kary umownej twierdząc, że naliczona kara jest rażąco wygórowana, gdyż powód nie poniósł żadnej szkody, a uwzględnienie roszczenia doprowadziłoby do jego bezpodstawnego wzbogacenia.

W dalszym toku procesu strony podtrzymały swoje stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 19 maja 2021 roku V. F., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo (...), jako zamawiający, zawarł z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w H., umowę nr (...), której przedmiotem była produkcja, dostawa i montaż dwóch urządzeń dźwigowych oraz uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostkę Inspekcyjną (...). Wynagrodzenie ustalono na kwotę 184 000,00 zł netto. Zgodnie z harmonogramem (Załącznik nr 2), zakończenie prac montażowych miało nastąpić do 3 grudnia 2021 r. Strony przewidziały karę umowną za zwłokę w niedotrzymaniu tego terminu z przyczyn leżących po stronie (...) w wysokości 1,3% wartości umowy netto za każdy rozpoczęty tydzień, do maksymalnej wysokości 10% wartości umowy netto.

Tego samego dnia strony zawarły również umowę nr (...), której przedmiotem była produkcja, dostawa i montaż urządzeń dźwigowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym w miejscowości I. przy ul. (...) oraz uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostkę Inspekcyjną (...). Wynagrodzenie ustalono na kwotę 276 000,00 zł netto. W pkt 2.1 umowy zastrzeżono karę umowną za zwłokę w niedotrzymaniu zakończenia terminu montażu (21 stycznia 2022 r.) określonego w harmonogramie (Załącznik nr 2) z przyczyn leżących po stronie pozwanego w wysokości 1,3% wartości umowy netto za każdy rozpoczęty tydzień, do maksymalnej wysokości 10% wartości umowy netto.

W dniu 19 lipca 2021 roku strony zawarły analogiczną umowę nr (...), w której wynagrodzenie ustalono na kwotę 368 000,00 zł netto. Zgodnie z harmonogramem zakończenie montażu czterech dźwigów w A. miało nastąpić do 14 marca 2022 r. (dla budynku nr (...)) oraz do 17 czerwca 2022 r. (dla budynku nr (...)). Harmonogram nakładał na zamawiającego również sztywne terminy: wpłatę 40% zaliczki do 18 października 2021 r. oraz do 21 stycznia 2022 r., a także przygotowanie frontu robót odpowiednio do 17 stycznia 2022 r. oraz do 22 kwietnia 2022 r. W pkt 2.1 umowy zastrzeżono karę umowną za zwłokę pozwanego w wysokości 1,3% za każdy rozpoczęty tydzień, maksymalnie do 10% wartości umowy netto.

W grudniu 2021 r. została zawarta kolejna umowa pomiędzy stronami, a wynagrodzenie ustalono na 291 000,00 zł. Zgodnie z harmonogramem zakończenie montażu trzech dźwigów w Z. miało nastąpić do 27 października 2022 r. Harmonogram nakładał na zamawiającego również sztywne terminy: wpłatę 45% zaliczki do 28 kwietnia 2022 r. oraz przygotowanie tzw. frontu robót do 28 lipca 2022 r. W pkt 2.1 umowy zastrzeżono karę umowną za zwłokę pozwanego w wysokości 1,3% za każdy rozpoczęty tydzień, maksymalnie do 10% wartości umowy.

Również w grudniu 2021 r. została zawarta kolejna umowa pomiędzy stronami, której przedmiotem była produkcja, dostawa i montaż urządzeń dźwigowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym w miejscowości I. przy ul. (...) oraz uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostkę Inspekcyjną (...). Wynagrodzenie ustalono na kwotę 291 000,00 zł netto. Zgodnie z harmonogramem (Załącznik nr 2) zakończenie montażu urządzeń dźwigowych miało nastąpić do 31 sierpnia 2022 r. Harmonogram nakładał na zamawiającego również sztywne terminy: wpłatę 40% zaliczki do 15 grudnia 2021 r. oraz przygotowanie tzw. frontu robót do 30 kwietnia 2022 r. W pkt 2.1 umowy zastrzeżono karę umowną za zwłokę w niedotrzymaniu zakończenia terminu montażu określonego w harmonogramie (Załącznik nr 2) z przyczyn leżących po stronie pozwanego w wysokości 1,3% wartości umowy netto za każdy rozpoczęty tydzień, do maksymalnej wysokości 10% wartości umowy netto.

W tym samym okresie, tj. w grudniu 2021 roku, strony zawarły umowę nr (...), której przedmiotem była produkcja, dostawa i montaż trzech urządzeń dźwigowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym w miejscowości I. przy ul. (...) oraz uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostką Inspekcyjną (...). Wynagrodzenie ryczałtowe za wykonanie robót ustalono na kwotę 291 000,00 zł netto. Zgodnie z harmonogramem stanowiącym Załącznik nr 2 do umowy, zakończenie prac montażowych miało nastąpić do 22 sierpnia 2022 r. Harmonogram nakładał na zamawiającego zobowiązanie do terminowej wpłaty zaliczki w wysokości 45% wartości umowy (tj. kwoty 130 950,00 zł) do 21 lutego 2022 r. oraz przygotowania frontu robót do 23 maja 2022 r. W pkt 2.1 umowy strony zastrzegły karę umowną za zwłokę w niedotrzymaniu terminu zakończenia montażu z przyczyn leżących po stronie pozwanego w wysokości 1,3% wartości umowy netto za każdy rozpoczęty tydzień zwłoki, przy czym łączna suma naliczonych kar nie mogła przekroczyć 10% wartości umowy netto.

Jednocześnie, integralna część każdej z powyższych umów – Ogólne Warunki Umów (OWU) – uzależniała terminowość realizacji prac przez pozwanego od należytego współdziałania Zamawiającego. Dotyczyło to w szczególności terminowego regulowania płatności (w tym 40% zaliczki) oraz przygotowania tzw. frontu robót przed rozpoczęciem montażu. Zgodnie z OWU, opóźnienia Zamawiającego w spełnieniu tych obowiązków (m.in. powyżej 14 dni) uprawniały (...) do wstrzymania prac oraz powodowały odpowiednie przesunięcie terminów wykonania etapów określonych w harmonogramie.

Szczegółowe obowiązki Zamawiającego w zakresie warunków rozpoczęcia montażu określał punkt 5 OWU. Zgodnie z jego treścią, na 14 dni przed rozpoczęciem montażu Zamawiający zobowiązany był m.in. do: zapewnienia nadzoru inwestorskiego na placu budowy, udostępnienia należytego i bezpiecznego miejsca do składowania urządzeń, a także dostarczenia protokołów odbioru części budowlanej szybów oraz ich rygorystycznego przygotowania zgodnie z projektem i powszechnie obowiązującymi normami (m.in. PN-EN (...), PN-EN (...)). Do kluczowych obowiązków powoda należało infrastrukturalne uzbrojenie szybu, co obejmowało w szczególności: doprowadzenie docelowego zasilania (linii pięcio- i trzyprzewodowej) i uziemienia do podszybia, zapewnienie stałego oświetlenia (50 lux na przystankach i 200 lux w maszynowni) oraz odpowiedniej wentylacji. Co więcej, to po stronie powoda leżało doprowadzenie analogowej linii telefonicznej (...) oraz kabli sygnałowych ((...)) do najwyższego przystanku w celu umożliwienia kontaktu służbom ratowniczym. Front robót nie mógł zostać odebrany bez wykonania przez Zamawiającego haków montażowych, niezbędnych otworów technologicznych, dokładnego naniesienia na wszystkich przystankach linii poziomu podłogi (+1m) oraz zapewnienia, że warstwa wykończeniowa w pobliżu drzwi szybowych nie przekracza 70 mm. OWU nakładały na powoda również obowiązek bezpłatnego udostępnienia pozwanemu zasilania energią elektryczną na czas prac, zaplecza dla pracowników montażowych (suchego, ogrzewanego pomieszczenia, dostępu do wody i sanitariatów) oraz bezpiecznych miejsc na kontenery magazynowe.

(dowód: umowy (...), (...), (...), (...), (...) wraz z OWU, k. 18-119)

W toku realizacji poszczególnych umów, pozwany napotykał na liczne i długotrwałe przeszkody w rozpoczęciu prac montażowych, wynikające z braku należytego przygotowania frontu robót przez powoda. Przedstawiciele pozwanego oraz kierownicy budowy ze strony powoda wielokrotnie sporządzali protokoły z oględzin, w których stwierdzano brak gotowości obiektów do dostawy i montażu urządzeń.

(dowód: zeznania świadka E. H., k. 791-792)

W przypadku umowy nr (...) (inwestycja w Z. przy ul. (...)), podczas wstępnej kontroli frontu robót z 20 lipca 2021 r., ujawniono niezgodności parametrów szybu z projektem, w tym nieprawidłową głębokość (1930 mm), konieczność szpachlowania podszybia oraz nieprawidłowe rozmieszczenie haków w nadszybiu, co wymuszało zastosowanie dodatkowych kotew chemicznych. Wobec powyższego, w protokole zaznaczono brak możliwości dostawy w uzgodnionym terminie. Gotowość frontu robót, choć w dalszym ciągu z uwagami (m.in. dotyczącymi zasypanego podszybia i braku otworów pod szafę sterową), potwierdzono dopiero w listopadzie 2021 r. Zawiadomienie o zakończeniu montażu mechanicznego urządzeń o numerach fabrycznych (...) i (...) przekazano w dniu 19 kwietnia 2022 r. Protokół odbioru przez powoda został sporządzony 21 lipca 2022 r.

(dowód: wstępna kontrola frontu robót z 20 lipca 2021 r." (klatka 1-2), k. 558-560; wiadomość e-mail z 20 lipca 2021 r., k. 556; lista kontrolna - odbiór frontu robót z 4 listopada 2021 r. (klatka 1-2), k. 568-569; e-mail z 5 listopada 2021 r., k. 567, zawiadomienie o zakończeniu montażu, k. 414, protokół odbioru, k. 120)

Podobne braki w gotowości budowlanej odnotowano w zakresie umowy nr (...) (również ul. (...) w Z.). Kontrola z 19 maja 2022 r. wykazała niezgodność wymiarów szybu, brak wymalowania szybów na biało, błędny kierunek otwierania drzwi oraz brak zabezpieczeń BHP. Protokół wskazywał na brak możliwości dostawy w terminie. Warunkowy odbiór frontu robót miał miejsce niemal trzy miesiące później, w dniu 12 sierpnia 2022 r., przy czym w dalszym ciągu konieczne było m.in. doczyszczenie podszybia z gruzu i uzupełnienie zabezpieczeń. O zakończeniu montażu mechanicznego poszczególnych wind pozwany zawiadamiał odpowiednio: 14 września 2022 r. (urządzenie nr (...)), 16 września 2022 r. (urządzenie nr (...)) oraz 14 października 2022 r. (urządzenie nr (...)). Protokół odbioru urządzenia przez powoda został sporządzony 15 marca 2024 r.

(dowód: wstępna kontrola frontu robót z 19 maja 2022 r. (klatka 1-3), k. 576-578; lista kontrolna - odbiór frontu robót z 12 sierpnia 2022 r. (klatka 1-3), k. 579-581, zawiadomienia o zakończeniu montażu, k. 425, 428, 429, protokół odbioru, k. 122)

Istotne przeszkody wystąpiły również przy realizacji umowy nr (...) (inwestycja w A. przy ul. (...)). W protokole z 28 marca 2022 r. stwierdzono, że podszybia były zasypane gruzem, głębokość szybów odbiegała od projektu (2020 mm zamiast projektowanych 1930 mm), a otwory drzwiowe znajdowały się zbyt wysoko w stosunku do poziomu zerowego, co wymagało wybijania progów zbrojonych na wysokości nadproży. Zawiadomienie o zakończeniu montażu mechanicznego windy (urządzenie nr (...)) zostało sporządzone 19 kwietnia 2022 r. Protokół odbioru przez powoda został sporządzony 4 stycznia 2023 r.

(dowód: wstępna kontrola frontu robót z 28 marca 2022 r., k. 586-587; e-mail z 28 marca 2022 r., k. 588, zawiadomienie o zakończeniu montażu, k. 434, protokół odbioru, k. 123)

Analogiczna sytuacja miała miejsce przy umowie nr (...) (inwestycja w I. przy ul. (...)), gdzie podczas kontroli 18 listopada 2021 r. odnotowano, że podszybie jest zasypane i za płytkie, brakuje wymaganych belek w szybie oraz zabezpieczeń BHP, co uniemożliwiało bezpieczne rozpoczęcie prac montażowych. Powiadomienie o zakończeniu montażu mechanicznego urządzeń o numerach fabrycznych (...), (...) oraz (...) nosi datę 19 kwietnia 2022 r. Protokół odbioru przez powoda został sporządzony 15 grudnia 2022 r.

(dowód: lista kontrolna - odbiór frontu robót z 18 listopada 2021 r. (klatka 1-3), k. 597-599; e-mail z 18 listopada 2021 r., k. 603, zawiadomienie o zakończeniu montażu, k. 442, protokół odbioru, k. 125)

Problem z przygotowaniem frontu robót dotyczył również umowy nr (...) (I., ul. (...) – Osiedle (...)). Wstępna kontrola z 10 maja 2022 r. wykazała uchybienia techniczne dla wszystkich trzech szybów (głębokość 1930 mm, nieoczyszczone podszybia, konieczność prac wg wytycznych (...)). Następnie w toku przeprowadzenia kolejnej kontroli 13 sierpnia 2022 r. potwierdzono m.in. brak oznaczenia linii poziomu podłogi, złe wymiary węgarków i otworów drzwiowych oraz brak testów haków montażowych. zabezpieczeń BHP. Zawiadomienie o zakończeniu montażu mechanicznego urządzeń o numerach (...) nastąpiło w dniu 10 listopada 2022 r. Protokół odbioru przez powoda został sporządzony 17 października 2023 r.

(dowód: lista kontrolna – odbiór frontu robót z 13 sierpnia 2022 r., k. 605-607; lista kontrolna – odbiór frontu robót z 10 maja 2022 r., k. 608-610; e-mail z 14 września 2022 r., k. 611, zawiadomienie o zakończeniu montażu, k. 450, protokół odbioru, k. 126)

Wadliwości wystąpiły także przy umowie nr (...) (I., ul. (...) – (...)). Protokół z 30 marca 2022 r. wskazał na zalane wodą podszybie, przekroczoną głębokość szybu (2010 mm), wadliwy montaż haka, brak otworów pod sygnalizację oraz zbyt wysokie otwory drzwiowe wymagające podlania progów zbrojonych, co uniemożliwiło terminową dostawę. Dokumenty potwierdzające zakończenie montażu mechanicznego wind sporządzono w dniach 25 sierpnia 2022 r. (dla urządzeń nr (...) oraz (...)) oraz ponownie w dniu 8 września 2022 r. (dla urządzenia nr (...)). Protokół odbioru przez powoda został sporządzony 17 października 2023 r.

(dowód: wstępna kontrola frontu robót z 30 marca 2022 r., k. 624-626; e-mail z 31 marca 2022 r., k. 627, zawiadomienie o zakończeniu montażu, k. 453-455, protokół odbioru, k. 128)

Powód podjął formalne działania zmierzające do dochodzenia roszczeń z tytułu zastrzeżonych w umowach kar umownych. W dniu 11 października 2024 r. powód wystawił wobec pozwanego (...) pakiet sześciu not księgowych (obciążeniowych) z tytułu kar umownych za zwłokę w niedotrzymaniu terminów montażu, naliczonych do maksymalnego, przewidzianego w kontraktach limitu 10% wartości netto każdej z umów. Na pakiet ten składały się następujące dokumenty:

- nota księgowa nr(...) na kwotę 29 100,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w I. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 291 000,00 zł;

- nota księgowa nr(...) na kwotę 29 100,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w I. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 291 000,00 zł;

- nota księgowa nr (...) na kwotę 27 600,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w I. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 276 000,00 zł;

- nota księgowa nr (...) na kwotę 36 800,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w A. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 368 000,00 zł;

- nota księgowa nr (...) na kwotę 29 100,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w Z. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 291 000,00 zł;

- nota księgowa nr (...) na kwotę 18 400,00 zł, wystawiona na podstawie umowy nr (...) (dotyczącej inwestycji w Z. przy ul. (...)) – stanowiąca 10% wartości netto umowy wynoszącej 184 000,00 zł.

Łączna wartość naliczonych i ujętych w powyższych notach kar umownych wyniosła 170 100,00 zł. Termin płatności każdej z kar umownych powód określił na 18 października 2024 r.

W dniu 22 października 2024 r. powód sporządził wezwanie do zapłaty, w którym wezwał pozwanego (...) do uregulowania sumy wynikającej z powyższych not obciążeniowych, tj. kwoty 170 100,00 zł, w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania.

(dowód: noty obciążeniowe, k. 130-135, wezwanie, k. 136)

Stan faktyczny sprawy został ustalony na podstawie powołanych dokumentów, które należało uznać za wiarygodne.

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia miały również zeznania świadka E. H., które należało uznać za wiarygodne wobec ich zbieżności z pozostałymi dowodami, w szczególności dokumentami, przedstawionymi przez pozwanego.

Zeznania L. E. oraz R. B. były jednak całkowicie nieprzydatne dla rozwiązania niniejszej sprawy, gdyż świadkowie ci nie pamiętali i nie wiedzieli o istotnych szczegółach.

Z kolei zeznania B. I. oraz R. E., jakoby pozwany nie zgłaszał żadnych uwag do stanu przygotowania frontu robót, a powód należycie i terminowo wywiązywał się ze swoich obowiązków, należało uznać za niewiarygodne, gdyż były sprzeczne z pozostałymi dowodami, w szczególności twierdzenia tych świadków o rzekomej pełnej gotowości obiektów do montażu mechanicznego wind, stoją w sprzeczności z obiektywną dokumentacją (w tym zdjęciową) przedłożoną do akt sprawy. Należy podkreślić, że B. I. oraz R. E., jako osoby ściśle związane z powodem (pełniące z jego ramienia funkcje kierownicze i koordynujące na spornych budowach), byli bezpośrednio zainteresowani przedstawieniem przebiegu inwestycji w świetle dla niego korzystnym, co miało na celu zdjęcie z (...) odpowiedzialności za powstałe opóźnienia.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu w całości.

Podstawą materialnoprawną dochodzonego przez powoda roszczenia był przepis art. 483 § 1 k.c., zgodnie z którym można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Wskazać należy, że obowiązek zapłaty kary umownej nie ma charakteru bezwzględnego. Powstaje on wyłącznie w sytuacji, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

W ocenie Sądu powód nie wykazał, aby ziściły się przesłanki warunkujące możliwość skutecznego obciążenia pozwanego karami umownymi. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem i literaturą przedmiotu, postanowienia umowne wprowadzające kary umowne mają charakter wyjątkowy i restrykcyjny, co oznacza, że nie mogą być one interpretowane rozszerzająco ( exceptiones non sunt extendenda).

Z treści punktu 2.1 każdej z zawartych przez strony umów wprost wynikało, że kary umowne zostały zastrzeżona za zwłokę w niedotrzymaniu terminu zakończenia montażu określonego w harmonogramie. Strony wyraźnie rozdzieliły w umowach poszczególne etapy inwestycji (produkcja, dostawa, montaż oraz uzyskanie testów wymaganych Dyrektywą Dźwigową i Jednostką Inspekcyjną (...)). Sąd w pełni podziela argumentację pozwanego, że terminów realizacji – w kontekście obciążenia karą umowną – nie można utożsamiać z datą całkowitego wykonania robót i uzyskania odpowiednich certyfikatów urzędowych. Zgromadzona dokumentacja jednoznacznie dowodzi, że powód błędnie obliczał okres zwłoki, przyjmując za datę końcową dzień uzyskania decyzji (...) (jak wynika z pisma powoda z 11 czerwca 2024 r.), zamiast faktycznej daty zakończenia montażu mechanicznego dźwigów osobowych.

Strony w każdej z powołanych w sprawie umów wyraźnie zastrzegły, że odpowiedzialność pozwanego z tytułu kar umownych powstaje wyłącznie w przypadku zwłoki w niedotrzymaniu terminu, a więc opóźnienia kwalifikowanego, wynikającego z przyczyn leżących po stronie pozwanego (art. 476 k.c.).

Dłużnik obowiązany jest świadczyć w terminie wynikającym z treści wiążącego go z wierzycielem stosunku prawnego. Jeżeli dłużnik nie spełnia świadczenia, za które nie ponosi odpowiedzialności, popada w zwykłe opóźnienie. Gdy natomiast opóźnienie wynika z przyczyn, za które dłużnik odpowiedzialność ponosi, znajduje się on w stanie kwalifikowanego opóźnienia, czyli zwłoki. Oceny, czy za opóźnienie w spełnieniu świadczenia dłużnik odpowiada, dokonuje się w oparciu o ogólne zasady odpowiedzialności kontraktowej z art. 471-474 k.c. W literaturze słusznie zauważa się, iż odpowiedzialność za opóźnienie nie jest w pełni tożsama z samym zawinieniem, a definiowanie zwłoki jako „zawinionego opóźnienia” ma jedynie charakter nieprecyzyjnego skrótu myślowy. Zakres tej odpowiedzialności – i samo pojęcie zwłoki – może ponadto wynikać z ustaleń stron, które zgodnie z art. 473 k.c. mogą swobodnie kształtować w umowie okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

Kara umowna może być zastrzeżona w kontrakcie zarówno za zwłokę jak i tzw. opóźnienie proste, polegające na niespełnieniu świadczenia w oznaczonym terminie, a w wypadku nieoznaczenia - po wezwaniu dłużnika przez wierzyciela do wykonania, lecz strony niniejszego postępowania zgodnie przyjęły, że jest ona należna za zwłokę. Przyczyną zwłoki nie może być jednak fakt, że dłużnik skorzystał z istniejącego po jego stronie uprawnienia do wstrzymania się ze świadczeniem, gdyż jest on wówczas do tego w pełni uprawniony i nie ponosi odpowiedzialności za brak świadczenia w terminie. Przepis ten wprowadza wzruszalne domniemanie odpowiedzialności dłużnika za nieterminowe świadczenie. Zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu to powód musiał udowodnić sam fakt opóźnienia, natomiast na pozwanym spoczywał obowiązek wykazania, że nie ponosi za to opóźnienie winy. Odpowiedzialność dłużnika jest wyłączona m.in. wtedy, gdy przesunięcie terminu wynika z uprawnionego wstrzymania się ze świadczeniem (por. J. M. Kondek [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 476).

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że zakończenie montażu poszczególnych urządzeń było zgłaszane przez pozwanego znacznie szybciej, niż daty formalnych odbiorów końcowych czy daty uzyskania odpowiednich certyfikacji. Co więcej, początkowe opóźnienia w przystąpieniu do prac montażowych wynikały bezpośrednio z braku należytego współdziałania po stronie powoda – w szczególności z notorycznego braku przygotowania tzw. frontu robót (zalane podszybia, niezgodne z projektem wymiary szybów, brak zasilania i oświetlenia, brak zabezpieczeń BHP), co potwierdzają nie tylko protokoły sporządzone przez pozwanego, ale również załączona do akt sprawy dokumentacja zdjęciowa.

Z uwagi na profesjonalny charakter działalności powoda, spoczywa na nim podwyższony standard należytej staranności. Wymogi te ocenia się według obiektywnych kryteriów właściwych dla obrotu gospodarczego. Przedsiębiorca musi zatem wykazać się nie tylko odpowiednią wiedzą specjalistyczną, ale i znajomością standardów rynkowych. Obejmuje to w szczególności bezwarunkowy obowiązek wnikliwego zapoznania się z treścią zawieranych umów oraz pełnego zrozumienia wynikających z nich praw i zobowiązań (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 7 maja 2015 r., I ACa 1666/14, LEX nr 1733719).

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy powód nie sprostał powyższym standardom. Jako profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego, powód powinien był dokładnie zapoznać się z postanowieniami zawartych umów oraz Ogólnymi Warunkami Umów (OWU). Z ich treści wprost wynikało, że kary umowne są należne za opóźnienia w montażu, a nie innych czynności pozwanego oraz fakt, że braki w przygotowaniu frontu robót uprawniają pozwanego do przesunięcia terminu realizacji prac. Tymczasem powód, naliczając kary umowne, pominął własne liczne uchybienia na placach budowy takie jak niezgodne z projektem wymiary szybów czy nieuporządkowane podszybia, które uniemożliwiały pozwanemu terminowe przystąpienie do montażu. Co więcej, powód w sposób nieuprawniony i sprzeczny z jasnym brzmieniem umów utożsamił datę zakończenia samego montażu z późniejszą datą uzyskania certyfikacji (...). Takie działanie wskazuje na niewłaściwe rozumienie wiążących strony zapisów kontraktowych.

Zdaniem Sądu, skoro powód nie wywiązał się w ustalonym terminie ze spoczywających na nim obowiązków logistycznych i technicznych wynikających z punktu 5 OWU – w tym tak podstawowych kwestii jak docelowe zasilanie, udostępnienie prawidłowo zwymiarowanych szybów czy zapewnienie warunków bezpieczeństwa – pozwany natrafił na obiektywne, leżące wyłącznie po stronie powoda przeszkody. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia na skutek braku koniecznego współdziałania wierzyciela, dłużnik nie pozostaje w zwłoce, gdyż nie ponosi odpowiedzialności za powstanie opóźnienia, co zwalnia go z odpowiedzialności odszkodowawczej i wyłącza roszczenie wierzyciela o zapłatę kar umownych zastrzeżonych na wypadek zwłoki. W analizowanej sprawie to zaniechania powoda jako wierzyciela zdeterminowały brak gotowości montażowej, a w rezultacie wyłączają one możliwość przypisania pozwanemu odpowiedzialności za opóźnienie. Zeznania świadków, będących osobami powiązanymi z powodem, tj. B. I. oraz R. E. są w tym zakresie niewystarczające, aby stwierdzić, że powód prawidłowo przygotowywał fronty robót, gdyż nie koresponduje to z resztą materiału dowodowego.

Nawet gdyby powód prawidłowo obliczał ewentualnie należną mu karę umowną, to i tak zgodnie z Ogólnymi Warunkami Umów stanowiących integralną część każdej z nich, powyższe zaniechania powoda w przygotowywaniu miejsca i warunków pod montaż automatycznie uprawniały pozwanego do przesunięcia terminów realizacji prac. Przesunięcia te były zatem w pełni usprawiedliwione, a pozwanemu nie można w tym zakresie przypisać odpowiedzialności. Samo wystawienie przez powoda not obciążeniowych (księgowych) 11 października 2024 r. stanowi jedynie jednostronne oświadczenie wiedzy i dokument księgowy. Nie tworzy ono zobowiązania po stronie pozwanej i w świetle wykazanego wyżej braku merytorycznych podstaw do naliczenia kar umownych, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd oceniając roszczenie powoda wziął także pod uwagę, że zrównywanie przez powoda zakończenia montażu z datą uzyskania państwowej decyzji o dopuszczeniu do eksploatacji (UDT) stanowi nieuprawnioną, rozszerzającą interpretację postanowień umownych. W konsekwencji Sąd uznał, że działanie pozwanego, polegające na opieraniu terminu wykonania montażu o fakt wewnętrznego zgłoszenia zakończenia prac fizycznych, było racjonalne, zgodne z logiką procesu budowlanego i znajdowało pełne oparcie w zaistniałym stanie faktycznym. O wiele mniejszych opóźnień niż te, które powoływał powód nie można więc uznać za zwłokę w montażu, więc nie ma podstaw do naliczania kar umownych.

Ponadto Sąd w pełni podziela stanowisko i wnioski pozwanego w zakresie istnienia podstaw do miarkowania kary umownej na podstawie art. 484 § 2 k.c., który stanowi, że jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Zdaniem Sądu naliczona kara jest rażąco wygórowana, gdyż powód nie wykazał, a nawet nie twierdził że poniósł jakąkolwiek szkodę na skutek opóźnionego wykonania zobowiązań przez pozwanego, a w konsekwencji uwzględnienie roszczenia doprowadziłoby do jego bezpodstawnego wzbogacenia.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sporu. Powód jako strona w całości przegrywająca proces, obowiązany jest zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na zasądzoną z tego tytułu kwotę złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 5 400,00 zł – ustalone na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł. Zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu kwoty Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczone od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

SSO Jan Wawrowski