Wyrok z 30 września 2025, sygn. III AUa 731/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 r. w Poznaniu

sprawy K. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o emeryturę górniczą

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z dnia 6 maja 2025 r. sygn. akt III U 40/25

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala odwołanie,

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od K. N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 360 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

3.  zasądza od K. N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 listopada 2024 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił K. N. prawa do emerytury górniczej, gdyż nie udowodnił 25 lat pracy górniczej i równorzędnej z praca górniczą w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej oraz nie osiągnął wymaganego wieku emerytalnego 50 lat.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że do ustalenia prawa do emerytury górniczej nie uznał okresów zatrudnienia wykazanych w świadectwie wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą z 30 września 2024 r., tj.:

-

od 1 maja 1995 r. do 30 września 2009 r. - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 pkt 32 rozporządzenia MP i PS z 23 grudnia 1994 r., w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury,

-

od 1 października 2009 r. do 31 grudnia 2014 r. - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 3 cz. III pkt 7 rozporządzenia MP i PS z 23 grudnia 1994 r.,

-

od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r. - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 pkt 32 rozporządzenia MP i PS z 23 grudnia 1994 r.,

-

od 1 lutego 2016 r. do 22 maja 2016 r. - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 pkt 10 rozporządzenia MP i PS z 23 grudnia 1994 r.,

-

od 20 listopada 2016 r. do 29 czerwca 2017 r. - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 pkt 10 rozporządzenia NIP i PS z 23 grudnia 1994 r. oraz

-

od 1 sierpnia 2017 r. do 30 września 2024 r., (tj. do daty wystawienia świadectwa pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą) - jako zatrudnienie na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 pkt 10 rozporządzenia MP i PS z 23 grudnia 1994 r.

Organ rentowy podał także, że z dokumentów i wyjaśnień przekazanych przez zakład pracy, wynika, że w tych okresach odwołujący był zatrudniony na stanowiskach:

-

od 1 maja 1995 r. do 31 grudnia 1996 r. -pomocnik ślusarz - spawacz

-

od 1 stycznia 1997 r. do 31 lipca 2001 r. - ślusarz - spawacz

-

od 1 sierpnia 2001 r. do 30 kwietnia 2006 r. - mistrz ślusarz - spawacz

-

od 1 maja 2006 r. do 31 maja 2009 r. - mistrz ślusarz - spawacz- maszynista pomp

-

od 1 czerwca 2006 r. do 30 września 2009 r. - rzemieślnik wykonujący prace mechaniczne w przodku - spawacz

-

od 1 października 2009 r. do 31 stycznia 2016 r. - rzemieślnik wykonujący prace mechaniczne w przodku - spawacz

-

od 1 lutego 2016 r. do 22 maja 2016 r. - starszy operator pomp na odkrywce - spawacz- kierowca

-

od 20 listopada 2016 r. do 29 czerwca 2017 r. - starszy operator pomp na odkrywce - spawacz- kierowca

-

od 1 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. - starszy operator pomp na odkrywce - spawacz- kierowca

-

od 1 września 2017 r. do 30 września 2024 r. - starszy operator pomp na odkrywce – spawacz.

Praca odwołującego na tych stanowiskach polegała m.in na prowadzeniu robót mechanicznych zgodnie z obowiązującymi instrukcjami i przepisami w ruchu zakładu górniczego, układaniem, poziomowaniem i łączeniem rurociągów, demontażem rurociągów, budową i demontażem elementów pompowni odwadniających, zabudową i demontażem agregatów pompowych na barierach odwodnienia odkrywek, zabezpieczeniem wyrobiska górniczego przed napływem wód wypływających ze skarp oraz dna wyrobiska, kontrolą stanu technicznego urządzeń i armatury pompowni odwodniających, kontrola stanu technicznego urządzeń i armatury barier pomp odwodnienia, wykonywanie robót melioracyjnych, czyszczenie rowów, kanałów i przepustów na odkrywce, wykonywanie robót związanych z rekultywacją górniczą, serwis zespołów maszyn i urządzeń pompowni, rurociągów, infrastruktury odwodnienia górniczego, usuwanie na czas zauważonych usterek.

Charakter wykonywanych przez odwołującego czynności wskazuje, że większość prac, które wykonywał w ww. okresach zatrudnienia nie była pracą górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4, czyli pracą przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, tj. prace związane z robotami montażowymi, konserwacyjnymi i remontowymi urządzeń i instalacji wykorzystywanych do odwodnienia odkrywki, czy też rekultywacji górniczej.

W związku z tym, że przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej, do pracy górniczej uwzględnia się tylko okresy pracy górniczej i pracy równorzędne, jeżeli praca ta wykonywana była co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy (wymóg określony w art. 50b), wyjaśnienia pracodawcy dotyczące zakresu obowiązków odwołującego wykonywanych na ww. stanowiskach, nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić w jakich okresach i w jakim wymiarze czasu pracy odwołujący wykonywał pracę górniczą, określona w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, organ rentowy nie uznał wskazanych okresów jako pracy górniczej.

Na koniec organ rentowy podał, że w związku z tym, że odwołujący nie ukończył wieku emerytalnego 50 lat i nie udowodnił 25 lat pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej, brak jest podstaw do przyznania prawa do emerytury górniczej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. N., wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do emerytury górniczej.

W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że od dnia 1 maja 1995 r. do chwili obecnej pracuje w Oddziałach związanych z odwodnieniem powierzchniowym. Pracował początkowo na stanowisku pomocnik ślusarza — spawacza, a następnie kolejno na stanowiskach ślusarz — spawacz, mistrz ślusarz — spawacz, mistrz ślusarz — spawacz — maszynista pomp, rzemieślnik wykonujący prace mechaniczne w przodku — spawacz, a potem także jako starszy operator pomp na odkrywce - spawacz - kierowca. W tym okresie wykonywał prace związane z obsługą stanowisk pompowych odkrywki, ujmowaniem wód z rząpia i poziomów eksploatacyjnych oraz serwisowaniem infrastruktury odwodnienia odkrywki.

Wyrokiem z 6 maja 2025r. sygn. akt III U 40/25 Sąd Okręgowy w Koninie zmienił

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury górniczej począwszy od ukończenia 50 roku życia, to jest od 26 listopada 2024r. (pkt 1) oraz zasądził od pozwanego na rzecz odwołującego kwotę 360 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2).

Na mocy art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia podstawy faktycznej wyroku, albowiem Sąd II instancji nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji i przyjął je w całości za własne.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 50a ust. 1 w zw. z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) poprzez ich zastosowanie w niniejszej sprawie i przyznanie odwołującemu prawa do emerytury górniczej, pomimo, że odwołujący nie spełnia warunków do przyznania tego prawa.

Wskazując na powyższe wniósł o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie odwołania,

2.  zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

W odpowiedzi na apelację organu rentowego odwołujący K. N. wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. jest zasadna, a jej uwzględnienie skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.

Oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadne wydanie wyroku reformatoryjnego.

Zdaniem Sądu Odwoławczego, jakkolwiek bowiem Sąd I instancji, przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe oraz prawidłowo ustalił stan faktyczny, to jednak dokonał błędnej jego oceny skutkiem czego było wydanie zaskarżonego wyroku uwzględniającego odwołanie.

Spór stron w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia, czy odwołujący K. N. wykazał wymagany 25-letni staż pracy górniczej lub równorzędnej, w tym co najmniej 15-letni staż pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zatem w rozpoznawanej sprawie należało rozstrzygnąć, czy praca odwołującego w okresie od 1 maja 1995r. do 31 stycznia 2016r. powinna zostać uznana za pracę górniczą w rozumieniu ustawy emerytalnej (określoną w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej), co uzasadniałoby przyznanie mu prawa do emerytury górniczej w wieku 50 lat.

Przechodząc do rozważań prawnych podkreślić należy, że przesłanki warunkujące samo przyznanie prawa do emerytury górniczej określone zostały w art. 50a ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że górnicza emerytura przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) ukończył 55 lat życia;

2) ma okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 10 lat pracy górniczej określonej w art. 50c ust. 1;

3) nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego albo złożył wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

W ust. 2 wskazano, że wiek emerytalny wymagany od pracowników: kobiet mających co najmniej 20 lat, a mężczyzn co najmniej 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1, wynosi 50 lat.

Przepisy art. 50c ust. 1 i ust. 2 wskazanej ustawy precyzują, jakie zatrudnienie uznaje się za pracę górniczą, a jakie za pracę równorzędną z pracą górniczą.

W myśl zatem art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy za pracę górniczą uważa się m.in. zatrudnienie na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw gospodarki złożami kopalin.

Aktem prawnym zawierającym taki wykaz stanowisk jest obowiązujące w dalszym ciągu w oparciu o art. 194 ustawy, rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz.U.1995.2.8). Według § 2 tego aktu, za pracę górniczą w kopalniach węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i w innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla tych kopalń (…) uważa się okresy zatrudnienia na stanowiskach wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia.

Istotnym na gruncie niniejszej sprawy jest jednak to, że praca wykonywana na stanowisku wymienionym w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do ww. rozporządzenia stanowi pracę górniczą uprawniającą do emerytury górniczej tylko wówczas, gdy odpowiada rodzajowi pracy określonemu w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej (vide wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. I UK 290/11, OSNP 2013/1-2/16 ). Przepis art. art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej obejmuje zatrudnienie na odkrywce, szeregując poszczególne prace w czterech grupach. Pierwsza z nich obejmuje pracowników zatrudnionych przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, druga wytycza prace przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego, trzecia dotyczy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych oraz ostatnia jest związana z pracą w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki i ministrem właściwym do spraw gospodarki złożami kopalin. Takie uregulowanie pozwala na uznanie za pracę górniczą na odkrywce w kopalni węgla brunatnego tylko zatrudnienia polegającego na wykonywaniu konkretnych, wyżej wymienionych czynności. Jest to uzasadnione przede wszystkim tym, że charakter zatrudnienia na odkrywce - z uwagi na warunki jego wykonywania i stopień bezpieczeństwa, wpływające na obciążenie fizyczne i psychiczne - nie może równać się z charakterem zatrudnienia pod ziemią (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2017 r., I UK 181/17, LEX nr 2433083).

Rację ma Sąd I instancji o tyle, że podkreślając, że o uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej decyduje rodzaj faktycznie wykonywanej pracy, odpowiadający wymaganiom ustawowym ( vide wyroki Sądu Najwyższego z 25 marca 1998 roku w sprawie o sygn. II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999 Nr 6, poz. 213; z 22 marca 2001 roku w sprawie o sygn. II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002 Nr 22, poz. 553; z 2 czerwca 2010 roku w sprawie o sygn. I UK 25/10, LEX nr 621137). Co jednak nie mniej istotne, to że to nie przepisy ww. rozporządzenia oraz jego załączników decydują o rozumieniu pracy górniczej, a wyłącznie treść ustawy. Analizy i kwalifikacji takiej pracy nie można rozpoczynać i prowadzić przyjmując za nadrzędny przepis wykonawczy do ustawy, czyli zapis np. z pkt 32 czy 10 załącznika nr 2 do rozporządzenia z 23 grudnia 1994 r. Rozporządzenie wykonawcze nie może bowiem dawać więcej uprawnień niż wynika to z przepisów ustawy, które winny stanowić podstawę wyjściową do oceny czy dana praca może być uznana za pracę górniczą. Wymaga wskazania, że przepisy normujące omawiane zagadnienia muszą być wykładane ściśle.

Jak podkreślił również Sąd Najwyższy w wyroku z 12 maja 2010 r. w sprawie o sygn. I UK 30/10 (LEX nr 590314) – na co również w uzasadnieniu zwrócił uwagę Sąd I instancji - nie każda praca w kopalni węgla brunatnego, która funkcjonalnie związana jest z eksploatacją odkrywki, jest pracą górniczą uprawniającą do emerytury górniczej. To, co stanowi pracę górniczą uprawniającą do emerytury górniczej, określa ustawa. Analiza w ocenie pracy górniczej powinna koncentrować się na ustawowych warunkach pracy górniczej (pojęciu tej pracy), a nie na samej nazwie stanowiska. Natomiast punktem wyjścia w ocenie pracy górniczej nie może być przepis wykonawczy do ustawy, gdyż określa on właśnie jedynie nazwę stanowiska. Przepis wykonawczy rozporządzenia nie definiuje pracy górniczej i dlatego jego wykładnia nie może zmieniać ani rozszerzać ustawowej definicji pracy górniczej.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny zauważa, iż słusznie Sąd Najwyższy już wielokrotnie akcentował, a tutejszy Sąd to stanowisko w pełni podziela, iż przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej muszą być wykładane ściśle, a dla oceny charakteru pracy górniczej nie mogą mieć decydującego znaczenia protokoły komisji weryfikacyjnej kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą ( vide Sąd Najwyższy w wyroku 21 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt I UK 295/11). Także dokonana przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy górniczej kwalifikacja zajmowanego przez pracownika stanowiska, podobnie jak jego określenie w protokole komisji weryfikacyjnej nie przesądza o zaliczeniu zatrudnienia na tymże stanowisku do pracy górniczej, w tym pracy kwalifikowanej w wymiarze półtorakrotnym. O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach nie decyduje bowiem treść tych dokumentów, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika.

W konsekwencji, ani rozporządzenie wykonawcze do ustawy, ani tym bardziej wewnętrzne zarządzenia pracodawcy nie mogą przyznawać ubezpieczonym większych uprawnień, niż uczynił to ustawodawca. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach stanowią pozycję wyjściową do oceny zasadności roszczeń emerytalnych wnioskodawcy.

Powyższe potwierdza i późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 maja 2019r sygn. akt I UK 53/18 nie wszystkie czynności pracowników zatrudnionych w kopalni węgla brunatnego mogą być kwalifikowane jako praca górnicza, nawet wówczas, gdy są wykonywane na odkrywce. Podkreślono, że do okresów pracy górniczej podlegają uwzględnieniu tylko prace polegające na konserwacji maszyn wydobywczych w układzie (...) (koparka wielonaczyniowa - przenośnik taśmowy - zwałowarka), które jako całość stanowią zestaw urządzeń służących do wydobywania kopaliny (nakładu i węgla) w górniczym procesie technologicznym, na który składają się urabianie, transport lub składowanie węgla brunatnego. W konsekwencji sprzęt pomocniczy nie podlega zaliczeniu do sprzętu wydobywczego w kopalni węgla brunatnego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu ww. wyroku podkreślił również, że sprzęt pomocniczy nie podlega zaliczeniu do sprzętu wydobywczego w kopalni węgla brunatnego albowiem maszyny pomocnicze nie są urządzeniami, za pomocą których następuje wydobycie węgla brunatnego. To, że urabianie węgla i zbieranie nadkładu przez koparki wielonaczyniowe bez maszyn pomocniczych nie jest możliwe, nie może samoczynnie prowadzić do wniosku, że wnioskodawca, jako operator spycharki, wykonywał pracę górniczą określoną w przepisie art. 50c ust. pkt 4 ustawy emerytalnej.

Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., I UK 529/16 stwierdził wprost, że koparki jednonaczyniowe i spycharki nie są maszynami wydobywczymi w kopalni węgla brunatnego, ale maszynami pomocniczymi, co wyklucza przyjęcie, że wydobycie węgla brunatnego odbywa się za pomocą koparek jednonaczyniowych i spycharek, które ze swojej natury technicznej są maszynami budowlanymi, przeto nie są przeznaczone do bezpośredniego wydobywania węgla brunatnego. W konsekwencji sprzęt pomocniczy nie podlega zaliczeniu do sprzętu wydobywczego w kopalni węgla brunatnego (zob. też wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 kwietnia 2010 r., I UK 339/09, z dnia 5 maja 2011 r., I UK 395/10, z dnia 23 października 2013 r., I UK 128/13, z dnia 16 stycznia 2014 r., I UK 307/13, czy z dnia 29 listopada 2017 r., I UK 181/17). Skarżący nie urabiał ręcznie lub mechanicznie nadkładu i złoża, nie ładował i nie przewoził nadkładu i złoża, nie dokonywał pomiarów w zakresie miernictwa górniczego oraz nie zajmował się bieżącą konserwacją agregatów i urządzeń wydobywczych (por. wyżej cytowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., I UK 53/18). Pojęcie bieżącej konserwacji wymaga, aby były to prace mające ścisły związek z konserwacją agregatów i urządzeń o charakterze wydobywczym. Tymczasem ubezpieczony, co potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie pracował ani przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu i złoża, ani przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego, ani przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych.

Także w postanowieniu Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 13 stycznia 2021 r. I USK 11/21 podkreślono, iż sprzęt pomocniczy nie podlega zaliczeniu do sprzętu wydobywczego w kopalni węgla brunatnego.

Ponadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie II USKP 22/22 LEX nr 3703691 rozpoznając skargę kasacyjną ubezpieczonego (który podobnie jak odwołujący w niniejszej sprawie zajmował się pracami ślusarskimi przy urządzeniach odwodnieniowych) nie zaliczył do pracy górniczej prac ślusarskich przy urządzeniach odwodnieniowych pompowni, w tym także przy ich budowie czy montażu rurociągów.

To stanowisko Sądu Najwyższego Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje. Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zaprezentowanego w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 kwietnia 2025 r. w sprawie sygn. III AUa 279/23, na które to stanowisko powołał się Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego rację należy przyznać organowi rentowemu w zakresie, w jakim wskazywał, że Sąd Okręgowy w Koninie niezasadnie zaliczył odwołującemu do okresów pracy górniczej okres zatrudnienia od 1 maja 1995 r. do 30 września 2009 r., od 1 stycznia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r., od 1 lutego 2016 r. do 22 maja 2016 r., od 20 listopada 2016 r. do 29 czerwca 2017 r. oraz od 1 sierpnia 2017 r. do nadal kwalifikując ten okres jako pracę górniczą, o której mowa w art. 50c ust. 1 ustawy emerytalnej.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie odwołujący w ww. okresie był zatrudniony w Oddziale Odwodnienia Powierzchniowego na stanowiskach: pomocnik ślusarza - spawacza, ślusarz - spawacz, mistrz ślusarz - spawacz, mistrz ślusarz - spawacz maszynista pomp, rzemieślnik wykonujący prace mechaniczne w przodku - spawacz. Z kolei do jego głównych zadań należało prowadzenie robót mechanicznych, demontaż rurociągów, układanie, poziomowanie i łączenie rurociągów, zabudowa i demontaż pomp na stanowiskach pompowych, zabudowa i demontaż pomp na barierach pomp odwodnienia, budowa, przebudowa i demontaż pompowni odwadniających poziomy robocze odkrywek (...) K., kontrola stanu technicznego urządzeń i armatury pompowni odwadniających.

W ocenie Sądu Okręgowego wyżej opisane prace wykonywane przez odwołującego we wszystkich spornych okresach miały charakter pracy górniczej, bowiem praca ta polegała na zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania maszyn i urządzeń pracujących w ruchu zakładu górniczego i bez działań odwołującego i innych pracowników służb odwodnienia kopalnia uległaby zalaniu wodą, uniemożliwiając wydobycie węgla. Praca odwołującego umożliwiła utworzenie i funkcjonowanie wyrobiska górniczego stanowiąc składnik robót górniczych w kopalni. Reasumując uznał, że powyższe prace związane są ściśle z ruchem kopalni i wydobyciem węgla wobec czego należy je uznać za prace górnicze.

Sąd Odwoławczy nie podzielił jednak stanowiska Sądu I instancji, a wnioski tego sądu są zbyt daleko idące, albowiem nie każda praca na odkrywce może zostać uznana jako praca górnicza.

Tego typu rozumowanie – jak zaakcentował Sąd Najwyższy (rozpoznając skargę kasacyjną) nie może zostać zaaprobowane, skoro w art. 50c ust. 4 ustawy emerytalnej na tyle skonkretyzowano prace zaliczane do pracy górniczej, że nie daje to podstaw do ujmowania w nich innych prac, tylko z tego powodu, że składają się one na proces technologicznego wydobycia kopaliny (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2022 r., I USKP 87/21, LEX nr 3340949 oraz dnia 27 czerwca 2019 r., I UK 95/18, OSNP 2020 nr 6, poz. 61, w których przyjęto konieczność ścisłego interpretowania art. 50c ust. 4 ustawy emerytalnej i wymienionych w nim prac). Także w przywołanych wcześniej wyrokach Sądu Najwyższego podkreśla się, że nie każda praca, która funkcjonalnie łączy się z eksploatacją odkrywki w kopalni węgla brunatnego (a więc praca, która stanowi element „złożonego procesu technologicznego”), jest pracą górniczą w rozumieniu ustawy emerytalnej.

Zaakcentować należy, że odwołujący nie pracował przy urabianiu, ładowaniu czy przy przewozie nadkładu lub złoża, nie zajmował się również pomiarami w zakresie miernictwa górniczego. Pracy odwołującego nie sposób również zaliczyć do pracy przy bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych.

Reasumując, Sąd I instancji błędnie przyjął, że w spornym okresie odwołujący wykonywał pracę górniczą, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w tym okresie odwołujący nie wykonywał prac górniczych (pracował jako operator pomp i spawacz), co skutkowało nieuzasadnionym przyznaniem odwołującemu prawa do emerytury górniczej.

Powyższa konstatacja doprowadzić musiała w konsekwencji do uwzględnienia apelacji i zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie wniesionego przez odwołującego K. N. odwołania, które pozbawione było uzasadnionych podstaw. O powyższym orzeczono więc w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

Zmiana zaskarżonego wyroku co do meritum sprawy, skutkowała zmianą orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów procesu w punkcie 2 i zasądzeniem od odwołującego K. N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 360 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu zastępstwa procesowego (w punkcie 2 wyroku).

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c., w zw. z § 2 ust. 2 i w zw. z § 9 ust. 2 § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od K. N. - jako strony przegrywającej - na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. kwotę 270 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej – punkt 3 wyroku.

sędzia Marta Sawińska