Uzasadnienie z 9 kwietnia 2026, sygn. IV U 311/25

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 16 listopada 2023r. stwierdził, że L. I. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlegał do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w okresach od 1 lutego 2019r. do 3 marca 2019r. i od 1 kwietnia 2019r. do 28 lutego 2021r. i nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresach: od 7 grudnia 2018r. do 31 stycznia 2019r., od 4 marca 2019r. do 31 marca 2019r., od 1 marca 2021r. do nadal.

Wnioskodawca L. I. w dniu 18 grudnia 2023r. złożył odwołanie od tej decyzji.

Sąd Okręgowy w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 lipca 2024r. zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że L. I. podlegał do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach: od 7 grudnia 2018r. do 31 stycznia 2019r., od 4 marca 2019r. do 31 marca 2019r. i od 1 marca 2021r.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 września 2024 roku.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 20.02.2025 r. (znak: (...)), wydaną na podstawie art. 66 w zw. z art. 2a ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2780) oraz art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 poz. 497), odmówił L. I. prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 11.01.2024 r. do 29.04.2024 r. oraz zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 9480,16 zł, wskazując, że na ustaloną kwotę składa się: należność główna – 9136,60 zł oraz odsetki – 343,56 zł.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, iż w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 15 lipca 2024r. w sprawie V U 43/24 zmianie uległ okres podlegania przez ubezpieczonego dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W związku z tym ustalone zostały uprawnienia i z datą 13 lutego 2025r. wypłacony został zasiłek chorobowy za okres niezdolności do pracy od 11 stycznia 2024r. do 29 kwietnia 2024r. wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazał, że w dniu 14 lutego 2025r. został poinformowany o złożonej przez ubezpieczonego korekcie dokumentów rozliczeniowych za pracownika za miesiąc (...), co spowodowało, że na koncie ubezpieczonego powstało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w tym na ubezpieczenie chorobowe. To zadłużenie zostało uregulowane 18 grudnia 2024r., a więc po upływie 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia. Zaznaczył, iż zaległość została uregulowana po upływie 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczeni i za okres niezdolności do pracy od 11 stycznia 2024r. do 29 kwietnia 2024r. ubezpieczony nie ma prawa do zasiłku chorobowego.

W związku z tym wypłacony zasiłek chorobowy za w/w okres jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

Wnioskodawca L. I. złożył odwołanie od powyższej decyzji w dniu 26.03.2025 r. (data prezentaty ZUS), wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres, a także uznania, iż nie jest on zobowiązany do zwrotu spornych świadczeń wraz z odsetkami. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 2a ustawy z 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa poprzez błędne uznanie, że opłacił on należne składki po upływie 6-cio miesięcznego terminu.

W uzasadnieniu tego odwołania wnioskodawca podniósł, że korekty dokonywane były za pracownika za miesiąc kwiecień 2023r. i zostały uregulowane w dniu 18 grudnia 2024 r. Wskazał, że nie widnieje w dokumentacji korekta za kwiecień 2023r.. Wskazał, że na dzień składania wniosków o wypłatę zasiłków nie był informowany o przesłankach skutkujących jego zwrotem (k. 3-6).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. w odpowiedzi na to odwołanie, złożonej w dniu 8.04.2025 r., wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wskazane w zaskarżonej decyzji (k. 12-13).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. I. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Wnioskodawca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zajmuje się transportem ciężarowym. Prowadzi także spółki: z ograniczoną odpowiedzialności i komandytową. W ramach prowadzonej działalności zatrudnia około 60 osób. W ramach rozliczeń pracowników z ZUS korzystał z usług biura rachunkowego.

Sprawami związanymi z rozliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne zajmuje się Biuro Rachunkowe (...) w R., którego właścicielem jest S. L.. Przekazuje ono do firmy płatnika składek w szczególności informacje o wysokości składek jakie należy zapłacić do ZUS. L. I. nie posiada odrębnego konta jako płatnik składek lecz tylko wspólne konto ubezpieczeniowe ze swoimi pracownikami. Wynika to ze specyfiki rozliczania firmy transportowej w której kierowcy powracają z wyjazdów z delegacji. Wówczas tarcze tachografów są sczytywane przez firmę, a następnie po ich sczytaniu biuro rachunkowe otrzymuje te informacje do rozliczenia i w rezultacie umożliwiają one wyliczenie płac. Znajdują się tam godziny nadliczbowe i godziny w porze nocnej. Po rozliczeniu tachografów przez biuro rachunkowe, ubezpieczony jako przedsiębiorca dokonuje wypłaty wynagrodzenia pracownikom, a następnie dopiero Biuro Rachunkowe może rozliczać składki na ZUS.

W okresie od 11.01.2024 r. do 29.04.2024 r. L. I. nie posiadał niedopłaty z tytułu składek na swoim koncie ubezpieczeniowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. L. I. zawsze niezwłocznie opłacał składki, gdy tylko otrzymał wyliczenia z Biura Rachunkowego. W dniu 10.01.2025 r. wnioskodawca złożył korektę (...) za pracownika L. G. za miesiąc kwiecień 2023 r.

Na skutek powyższej korekty na koncie płatnika L. I. w dniu 10.01.2025 r. powstało zadłużenie za kwiecień 2023 r. na ubezpieczenia społeczne. Powyższe zadłużenie zostało automatycznie pokryte z nadpłaty ubezpieczonego powstałej w wyniku wpłaty w dniu 18.12.2024 r. Wnioskodawca dowiedział się o powyższym zadłużeniu po otrzymaniu zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wcześniej w wydanych zaświadczeniach z dnia 21.10.2024 r. i z dnia 13.02.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wskazał, że wnioskodawca nie posiada zadłużenia na koncie płatnika.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 20.02.2025 r. (znak: (...)) odmówił L. I. prawa do zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 11.01.2024 r. do 29.04.2024 r. oraz zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 9480,16 zł, wskazując, że na ustaloną kwotę składa się: należność główna – 9136,60 zł oraz odsetki – 343,56 zł.

Dowody: akta administracyjne organu rentowego, zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek z dnia 21.10.2024 r. i z dnia 13.02.2024 r. (k. 9-10), akta sprawy V U 43/24 Sądu Okręgowego w Kielcach, pismo ZUS z dnia 31.10.2025 r. (k. 33), zeznania świadka W. D. (k. 31v).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz dowodów ze wskazanych wyżej dokumentów, których prawdziwości żadna ze stron nie kwestionowała i które również w Sądzie nie wzbudziły żadnej wątpliwości odnośnie ich autentyczności.

Ponadto Sąd ustalając stan faktyczny oparł się na zeznaniach świadka W. D.. Sąd dał wiarę jej zeznaniom w całości, albowiem są one jasne, stanowcze, wewnętrznie spójne i logicznie przekonywujące, a zatem wiarygodne. Należy zaznaczyć, iż powyższe zeznania tworzyły jednolity, spójny obraz stanu faktycznego. Nie było również podstaw do stwierdzenia, iż świadek miałaby świadczyć nieprawdę, a ponadto zeznania te nie zostały w żaden sposób merytorycznie zakwestionowane przez organ rentowy.

Dlatego też Sąd dał w pełni wiarę zeznaniom tego świadka.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Odwołanie L. I. jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą przysługują osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanym dalej "ubezpieczonymi".

Stosownie zaś do art. 6 ust. 1 tej ustawy zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zgodnie zaś art. 84 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, przy czym za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (ust. 2 pkt 2).

Wskazać należy, że Sąd orzekający w zakresie podlegania przez ubezpieczonego dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresach: od 7 grudnia 2018r. do 31 stycznia 2019r., od 4 marca 2019r. do 31 marca 2019r., od 1 marca 2021 r. zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., jest związany prawomocnym rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w Kielcach w sprawie V U 43/24, w którym to zmieniono decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wskazując, że L. I. podlegał do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach: od 7 grudnia 2018r. do 31 stycznia 2019r., od 4 marca 2019r. do 31 marca 2019r. i od 1 marca 2021r.

Spornym w niniejszej sprawie było to, czy L. I. przysługiwało prawo do zasiłku chorobowego za okres od 11.01.2024 r. do 29.04.2024 r. Ponadto spornym było też, czy zasiłki chorobowe wypłacone wnioskodawcy za powyższe okresy stanowiły świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Należy przy tym zaznaczyć, iż zasadniczą podstawą odmowy prawa do spornych świadczeń i żądania ich zwrotu w zaskarżonej decyzji było stwierdzone przez organ rentowy zadłużenie na koncie ubezpieczonego spowodowane dokonaną korektą z dnia 10.01.2025 (...) wobec pracownika ubezpieczonego L. G.. Na podstawie powyższego organ rentowy wywodził, iż złożenie korekty spowodowało powstanie na dzień powstania prawa do spornych świadczeń zadłużenia na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę, które zostało uregulowane w dniu 18.12.2024 r. tj. po okresie 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczeń.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zwanego dalej "ubezpieczeniem chorobowym", obejmują:

1) zasiłek chorobowy;

2) świadczenie rehabilitacyjne;

3) zasiłek wyrównawczy;

5) zasiłek macierzyński;

6) zasiłek opiekuńczy.

Stosownie zaś do art. 2a cyt. ustawy świadczenia, o których mowa w art. 2 pkt 1, 2, 5 i 6, nie przysługują osobom prowadzącym pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym, osobom współpracującym z osobami fizycznymi, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, 1222 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 222), duchownym będącym płatnikami składek na własne ubezpieczenia, w razie wystąpienia w dniu powstania prawa do świadczenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, do czasu spłaty całości zadłużenia (ust. 1). Prawo do świadczeń, o których mowa w art. 2 pkt 1, 2, 5 i 6, przedawnia się, jeżeli zadłużenie, o którym mowa w ust. 1, nie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania prawa do świadczenia (ust. 2).

Zdaniem Sądu, za nietrafną należy uznać wykładnię przepisu art. 2a ww. ustawy, przyjmującą zaistnienie zadłużenia w opłacaniu składek przez L. I. w momencie powstania prawa do spornych świadczeń. Zauważyć bowiem należy, iż organ rentowy ustalił zaistnienie zadłużenia na koncie ubezpieczonego nie wskutek nieuiszczania przez niego bieżących składek w należnej wysokości, lecz na skutek złożonej w dniu 10.01.2025 r. korekty, która wynikała z okoliczności, iż organ rentowy stwierdził nieprawidłowość w dokumentacji rozliczeniowej pracownika ubezpieczonego L. G.. Jak wynika z zeznań świadka W. D., którym jak już wyżej wskazano Sąd dał w pełni wiarę, a także z zeznań wnioskodawcy w sprawie V U 43/24, wnioskodawca L. I. nie miał świadomości o powstaniu niedopłaty, albowiem czynności te były wykonywane przez biuro rachunkowe, którego właścicielem była S. L.. Świadek W. D. wskazała w swoich zeznaniach, iż wnioskodawca uiszczał składki w należnej wysokości, nie miał bieżącego zadłużenia, a ponadto miał stwierdzane nadpłaty na koncie ubezpieczeniowym. Należy także podkreślić, iż w dniu 10.01.2025 r. ubezpieczony złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych korektę (...) za pracownika L. G. za kwiecień 2023 r. i w wyniku tej korekty dotyczącej pracownika L. G., a nie bezpośrednio wnioskodawcy, w dniu 10.01.2025 r. powstało formalnie zadłużenie, które zostało automatycznie uregulowane nadpłatą, która powstała w wyniku wcześniejszej wpłaty w dniu 18.12.2024 r.

Mając na uwadze te wyżej wskazane okoliczności, zasadnym jest przyjęcie, iż to zadłużenie nie powstało w momencie powstania prawa do świadczeń ubezpieczonego, lecz faktycznie powstało w dniu 10.01.2025 r. na skutek sporządzenia korekty dokumentacji jednego z pracowników ubezpieczonego. Godzi się przy tym zauważyć, że to zadłużenie zostało niezwłocznie uregulowane, albowiem organ rentowy pokrył to zadłużenie automatycznie z nadpłaty ubezpieczonego za grudzień 2024 r., a zatem można mówić w istocie jedynie o formalnym zadłużeniu, a wnioskodawca o zaistnieniu tego zadłużenia dowiedział się dopiero po otrzymaniu zaskarżonej decyzji organu rentowego.

Tak więc w niniejszej sprawie zarówno organ rentowy, jak i ubezpieczony powzięli informację o tym zaistnieniu zadłużenia po upływie długiego okresu czasu i po upływie 6 miesięcznego okresu od powstania prawa do zasiłku chorobowego, albowiem samo dokonanie korekty i ustalenie zadłużenia nastąpiło niewątpliwie już po tym terminie. Tym samym ubezpieczony w okresie, w którym mógł uregulować zadłużenie, tak żeby jego prawo do świadczenia chorobowego się nie przedawniło, nie był nawet świadomy tego, że ono istniało. Świadomości takiej na tamten moment nie miał nawet sam organ rentowy, skoro przecież bezspornie w wydanych wnioskodawcy zaświadczeniach z dnia 21.10.2024 r. i z dnia 13.02.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wskazał, że wnioskodawca nie posiada zadłużenia na koncie płatnika.

W tym miejscu zauważyć należy, że w doktrynie podnoszony jest pogląd, że zbyt późne poinformowanie ubezpieczonego o istnieniu zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i konsekwencjach tej okoliczności dla możliwości wystąpienia o wypłatę świadczeń z tytułu ubezpieczenia chorobowego może uzasadniać zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego i nadużycia prawa podmiotowego przez powołanie się na upływ terminu przedawnienia roszczenia o zasiłek chorobowy (por. K. Stopka [w:] Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Komentarz, Warszawa 2022, art. 2(a)).

Zdaniem Sądu. Podkreślenia wymaga, że celem przepisu art. 2a ustawy zasiłkowej jest zawieszenie wypłaty świadczeń dla osób, które posiadają na swoim koncie wymagalne zadłużenie wobec ZUS. Nie kreuje on sankcji za samo posiadanie zadłużenia, a jedynie za pozostawanie w zwłoce przy spłacie zadłużenia, które jest już wymagalne. Objęcie taka samą sankcją tych ubezpieczonych, którzy z uzasadnionych i usprawiedliwionych przyczyn nie mieli, włącznie z organem rentowym, świadomości istnienia jakiegokolwiek zadłużenia w momencie powstania prawa do świadczenia z ubezpieczeń społecznym, lecz takie które zostało ustalone wobec następczych korekt w odległym okresie od okresu pobierania świadczenia, byłoby nieuzasadnione i sprzeczne z celem wprowadzonej regulacji ustawowej.

Nie można także pominąć niespornych okoliczności, iż L. I. terminowo opłacał składki w pełnej wysokości, a nawet na jego koncie odnotowywane były nadpłaty. Dlatego też, zdaniem Sądu, należało zatem uznać, iż bezzasadna była wobec ubezpieczonego odmowa prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres, a wymienione w sentencji decyzji świadczenia nie są nienależnie pobrane i nie podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Wobec tego zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. jawi się jako wadliwa (nieprawidłowa) i podlegała zmianie, a odwołanie L. I. zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że L. I. ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 11.01.2024 r. do 29.04.2024 r. oraz nie ma obowiązku zwrotu pobranego za ten okres zasiłku, ani odsetek od tego zasiłku chorobowego, w łącznej kwocie 9.480,16 zł, orzekając jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c.

Ponadto Sąd orzekł o kosztach procesu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, a ponieważ przedmiotowe odwołanie było zasadne, to Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego się L. I. tytułem kosztów zastępstwa procesowego kwotę 360,00 zł, zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekając jak w pkt II sentencji wyroku.

Sędzia SR Ryszard Karczewski