Wyrok z 9 grudnia 2025, sygn. III AUa 954/25
W skrócie
Sygn. akt III AUa 954/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 grudnia 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska
Protokolant: Emilia Wielgus
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. w Poznaniu
sprawy T. R.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o prawo do emerytury rolniczej
na skutek apelacji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie
z dnia 15 lipca 2025 r. sygn. akt III U 1146/24
1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala odwołanie,
2. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądza od T. R. na rzecz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kwotę 360 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przyznaniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,
3. zasądza od T. R. na rzecz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kwotę 270 zł ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
|
sędzia Marta Sawińska |
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...)r. znak: (...) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego powołując się na przepisy ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r.90), załatwiając wniosek z dnia 30 lipca 2024 r. odmówił T. R. prawa do emerytury rolniczej, ponieważ nie podlegała ona ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres tj. 25 lat, lecz wykazała jedynie okres ubezpieczenia wynoszący 24 lata i 1 miesiąc i 29 dni.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła T. R. podnosząc, że decyzja odmowna KRUS wydana została z powodu przyznania jej prawa do emerytury z ZUS, nie może obecnie opłacać składek mimo, że dalej pracowała w gospodarstwie. Twierdziła, że KRUS nie zaliczył jej okresów pracy zawodowej i okresów pobierania zasiłków dla bezrobotnych.
Wyrokiem z 15 lipca 2025 r., Sąd Okręgowy w Koninie w sprawie (...) w pkt 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni T. R. prawo do emerytury rolniczej, począwszy od miesiąca złożenia wniosku oraz w pkt 2 wyroku zasądził od pozwanego na rzecz odwołującej kwotę 360 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
T. R. ur. (...) jeszcze w okresie szkolnym od dnia (...)r. do dnia(...) pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców. Od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu w ZUS, ponieważ podjęła zatrudnienie w Gminnej Spółdzielni (...) w K., następnie pracowała w latach od 7 marca 1983r. do 31 października 1997r. w (...) M.. Od 2 stycznia 2003r. prowadziła własne gospodarstwo rolne, a od 19 grudnia 2016r. pracowała w gospodarstwie rolnym syna do 7 maja 2019r. W okresie od 6 listopada 1997r. do 11 grudnia 2003r. odwołująca była zarejestrowana jako bezrobotna. Łącznie powyższe okresy dają 24 lata 1 miesiąc i 29 dni ubezpieczenia rolniczego.
T. R. złożyła wniosek o emeryturę rolniczą w dniu 30 lipca 2024r. Decyzją z 24 października 2024 r. KRUS odmówił odwołującej prawa do emerytury rolniczej. Odwołująca w okresie pracy w GS (...) w K. tj. od 1 kwietnia 1980r. do 31 sierpnia 1981r. zamieszkiwała razem z rodzicami w miejscowości T.. Rodzice posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 9,53 ha. W gospodarstwie oprócz odwołującej i rodziców mieszkała również siostra M., która posiadała gospodarstwo rolne o powierzchni 6,26 ha. Ojciec odwołującej był osobą schorowaną, nie pracował w pełni na tym gospodarstwie. Gospodarstwo prowadziła wnioskodawczyni z siostrą i matką. W gospodarstwie uprawiano zboże, buraki, ziemniaki, hodowano krowy (10 sztuk), maciory, konie owce, kaczki, kury. Odwołująca wstawała o 5 rano żeby wykonać prace w gospodarstwie. Doiła krowy, oprzątała inwentarz, pracowała w polu. W 1980 r. podjęła odwołująca pracę w (...)” w K., oddalonym od miejsca zamieszkania odwołującej ok. 5 km. Odwołująca mimo podjęcia pracy w GS nadal pracowała w pełnym wymiarze czasu w gospodarstwie rodziców. Gospodarstwo to przejęła 2 stycznia 2003r.
Wnioskodawczyni złożyła w dniu 18 marca 2019r. wniosek o emeryturę w ZUS. Emerytura ta została przyznana decyzją z dnia 19 czerwca 2019r., począwszy od osiągnięcia wieku emerytalnego tj. od 8 marca 2019r. Wysokość świadczenia została obliczona poprzez podzielenie kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego przez dalsze średnie trwanie życia ( (...),(...)) i wyniosła 783,22 zł. Przy ustalaniu wysokości emerytury uwzględniono także opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 16 lat 3 m-cy i wyniosło ono 153,58 zł.
Pozwany nie zaliczył odwołującej okresów pobierania zasiłków dla bezrobotnych oraz okresów od 1 kwietnia 1980r. do 31 sierpnia 1981r. (praca w (...) w K.) i okresu od 7 marca 1983r. do 31 października 1997r.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym w pkt 1 wyroku zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni T. R. prawo do emerytury rolniczej, począwszy od miesiąca złożenia wniosku oraz w pkt 2 wyroku zasądził od pozwanego na rzecz odwołującej kwotę 360 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy podał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Następnie przytoczył treść art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Podkreślił, że nie ulega wątpliwości, iż odwołująca spełniła z dniem (...). pierwszy z tych warunków, osiągając wymagany wiek emerytalny 60 lat. Problemem spornym w sprawie było spełnienie przez odwołującą warunku posiadania co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, takowych bowiem okresów rolniczy organ rentowy ustalił w zaskarżonej decyzji jedynie 24 lata, 1 miesiąc i 29 dni.
Okresy podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu ustawodawca zdefiniował w art. 20 ust. 1 ww. ustawy wskazując, że do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 zalicza się okresy:
1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;
2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.;
3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.
Zważywszy, że odwołująca jest osobą urodzoną po 31 grudnia 1948 r. - zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy nie mogą mu być zaliczone okresy wymienione w art. 20 ust. 1 pkt 3 tj. okresy, od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi, czyli w pewnym uproszczeniu okresy podlegania ubezpieczaniu powszechnemu. Nie jest zatem możliwe uzupełnienie przez nią okresów ubezpieczenia rolniczego okresami składkowymi czy nieskładkowymi przewidzianymi w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018, poz. 1270 j.t). Oznacza to, że o tym czy odwołująca ma wystarczający staż ubezpieczeniowy do prawa do emerytury rolniczej decydować musi tylko to, czy dysponuje ona innymi - dalszymi – poza już zaliczonymi przez rolniczy organ rentowy okresami, które dadzą się zakwalifikować jako okres podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu. W okolicznościach niniejszej sprawy chodzi przede wszystkim o okres prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Interesujący z tego punktu widzenia jest okres od 1 kwietnia 1980 r. do 31 sierpnia 1980 r. Przepis art. 20 ust. 3 ustawy wyklucza jedynie możliwość zaliczenia okresu ubezpieczenia w systemie powszechnym do emerytury rolniczej, co nie stoi na przeszkodzie wykazywaniu, że oprócz zatrudnienia w systemie powszechnym rolnik równocześnie prowadził lub pracował na gospodarstwie rolnym (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy). Zauważyć trzeba, że status domownika i orzecznictwo na tle wykładni art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącego zaliczania okresu pracy rolniczej do emerytury w systemie powszechnym – nie mają znaczenia do wykładni art. 20 ustawy rolniczej. Zwrócił na to ostatnio uwagę SN w wyroku z 12 grudnia 2019 r. I UK 314/18 wskazując, że art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy jest samodzielną normą prawną, określającą wyodrębniony okres pracy w gospodarstwie rolnym osoby zdolnej ze względu na wiek do rzeczywistego wykonywania stałej i niezbędnej pracy w gospodarstwie rolnym, która w rozumieniu tego przepisu nie jest uwarunkowana dodatkowymi wymaganiami, jakim powinna odpowiadać praca domownika w gospodarstwie rolnym. Praca, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2, może być pracą wykonywaną przez osobę będącą członkiem rodziny rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, a także przez osobę niepowiązaną z nim węzłem rodzinnym. W konsekwencji SN w cytowanym wyroku I UK 314/18 przyjął, że w sporze o zaliczenie do rolniczego stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 r. (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) nie jest właściwe ani przydatne ocenianie statusu domownika rolnika oraz śledzenie zmian, którym status ten podlegał w kolejnych rolniczych ustawach ubezpieczeniowych w związku z podleganiem podwójnemu ubezpieczeniu. W tym samym wyroku SN podkreślił również, iż zakaz podwójnego uwzględniania okresów ubezpieczenia dotyczy jedynie tych okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty, a więc okresów prawo to kształtujących. Zastrzeżenie jest wyraźne, a więc według reguł ustalania świadczeń z ubezpieczeń społecznych chodzi o okres ubezpieczenia, który ma wpływ na prawo do świadczeń, a nie na ich wysokość.
Przenosząc powyższe wywody do sprawy niniejszej poza sporem winno być, iż odwołującej jako urodzonej po (...)r. nie można zaliczyć okresu ubezpieczenia z tytułu pracy, bo jest okres ubezpieczenia w systemie powszechnym. Nie było jednak wykluczone i nie jest obejściem tej regulacji rozważenie czy okres ten od 1 kwietnia 1980 r., nie może być odwołującej zaliczony jako okres podlegający uwzględnieniu do emerytury rolniczej, o którym mowa w art. 20 ust. pkt 1 lub 2 ustawy rolniczej - jeżeli spełnione zostały przesłanki tych regulacji. W zasadzie poza sporem w sprawie było, iż odwołująca w tym czasie pracując w (...) w K., mieszkała w gospodarstwie rodziców, które potem przejęła, pomagała równolegle w tym gospodarstwie rolnym. Przesłuchany na rozprawie świadkowie potwierdzili te okoliczności. Nie powinna zatem budzić wątpliwości, iż w ciągu tego rocznego zatrudnienia w (...) codziennie odwołująca pracowała w pełnym wymiarze czasu i osiągnęła takie natężenie, że uzasadnia uznanie jej za okres ubezpieczenia rolniczego, o którym mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy. Nie ma zatem wątpliwości oceniając materiał dowodowy całościowo, iż co najmniej okresy pracy odwołującej od 1 kwietnia 1980r. do 31 sierpnia 1981r. były okresem jej pracy w gospodarstwie, podlegającym zakwalifikowaniu jako okres pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy). Jak wspomniano wcześniej - zaliczeniu tego okresu nie stoi na przeszkodzie fakt podlegania w tym okresie ubezpieczeniu powszechnemu z tytułu stosunku pracy z (...) w K., ponieważ nie zalicza się odwołującej okresu podlegania temu ubezpieczeniu powszechnemu, lecz zalicza autonomiczny okres pracy w gospodarstwie rolnym – świadczonej w tym samym czasie - podlegający uwzględnieniu do emerytury rolniczej zgodnie z wspominanym art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Trzeba tu przypomnieć w tamtym okresie zjawisko takich dwuzawodowców było relatywnie powszechne (potocznie nazywanych ,,chłoporobotnikami”), a tym samym często dochodziło do aktywności zawodowej wykonywanie w obu systemach jednocześnie, w pewnych okresach podwójne podleganie ubezpieczeniom było nawet obligatoryjne, na co zwraca uwagę. Analizując właściwe regulacje czasowe i orzecznictwo sądowe na ich tle, dostrzec trzeba, że w orzecznictwie przyjmowano, że okresy pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 lipca 1977 r. były zaliczane także wtedy, gdy rolnik był równocześnie zatrudniony i z tytułu tego zatrudnienia uzyskał prawo do emerytury (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1990 r., III UZP 8/90, OSNC 1991 nr 2-3, poz. 19). W art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych z dnia 14 grudnia 1982 r. nie był wyłączony zbieg ubezpieczeń społecznych i nie wymagano, by praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedynie zajęcie. Dopiero od 1 stycznia 1983 r., po tym jak wyraźnie zaznaczyło się rozdzielenie systemów ubezpieczenia pracowniczego i rolniczego, zastrzeżono w definicji domownika - jako warunek ubezpieczenia - niepodleganie obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów (art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych). Także w art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wyłączono zaliczania okresów z powodu podwójnego ubezpieczenia, lecz w art. 20 ust. 2 tej ustawy postanowiono, że okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. Analogicznie postanowiono w art. 131 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, dodanym przez art. 93 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a następnie w art. 10 ustawy o emeryturach i rentach. W orzecznictwie utrwalono z kolei pogląd, że dokonanie przez ubezpieczonego wyboru co do zaliczenia wskazanego okresu do okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do emerytury w określonym systemie (pracowniczym lub rolniczym), uniemożliwia późniejsze zaliczenie tego samego okresu w innym systemie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2013 r., III BU 2/12, niepublikowane i wyrok z dnia 8 maja 2007 r., II UK 164/06, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 172, uzasadnienie cytowanego wyżej wyroku z 12.12.2019 r. I UK 314/18). Tak należy też rozumieć zakaz podwójnego zaliczania okresów z art. 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników a zatem, że zakaz podwójnego uwzględniania okresów ubezpieczenia dotyczy jedynie tych okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty, a więc okresów prawo to kształtujących (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III UK 78/12, niepublikowane). Zastrzeżenie jest wyraźne, a więc według reguł ustalania świadczeń z ubezpieczeń społecznych chodzi o okres ubezpieczenia, który ma wpływ na prawo do świadczeń, a nie na ich wysokość. Z perspektywy okresu funkcjonowania art. 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zresztą w wersji niezmienionej od dnia 1 stycznia 1991 r., oznacza to, że ustawodawca odwoływał się do otoczenia prawnego, w którym obowiązywała ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, w której przewidziane w art. 26 tej ustawy; prawo do emerytury, uzależnione było od osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz od wykazania okresu zatrudnienia wynoszącego łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Artykuł 20 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie nawiązuje zatem w żaden sposób do warunków emerytalnych ustalonych obecnie w art. 24 ustawy o emeryturach i rentach dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., które nabywają prawa emerytalne bez względu na okres zatrudnienia, a tylko po ukończeniu wieku emerytalnego. W konsekwencji, jeżeli rolnik dysponuje okresem, o którym mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2, to okres taki podlega uwzględnieniu (do 31 grudnia 1982 r.) nawet gdyby, w tym czasie dodatkowo rolnik pracował poza rolnictwem. Jak wcześniej przytoczono, tak właśnie było w przypadku odwołującej, która równocześnie z podjęciem pracy w (...) dalej mieszkała z rodzicami i pracowała na gospodarstwie rolnym tychże rodziców, które to gospodarstwo zostało jej zresztą potem przez nich przekazane. Konkludując – doliczone odwołującej przez okresy powodują, że odwołująca niewątpliwie posiada wystarczający okres ubezpieczenia rolniczego do nabycia prawa do emerytury rolniczej (25 lat). Podobna linie orzeczniczą zaprezentował Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 08 maja 2024r. III AUa 1236/23, czy Sąd Apelacyjny w Białymstoku III AUa 458/20.
Z tej przyczyny za zasadzie art. 477 14 § 2 k.p.c. Sąd I instancji zmienił decyzję i orzekł jak w wyroku.
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015 poz. 1800 z zm.).
Apelację od powyższego wyroku wywiódł Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
1. naruszenie art. 20 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 197 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, iż dopuszczalne jest dwukrotne zaliczenie tego samego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców odwołującej się do prawa do emerytury, gdzie organ rentowy wskazywał, iż zaliczył odwołującej się do prawa do emerytury rolniczej okres od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r. jako okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, ale nie zaliczył tego samego okresu jako okresu pracy poza rolnictwem (na podstawie umowy o pracę) do wysokości świadczenia. Sąd I instancji na skutek wydanego orzeczenia dwukrotnie policzył odwołującej się okres od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r. do prawa do emerytury rolniczej co jest niedopuszczalne i wprost sprzeczne z brzmieniem naruszonych przepisów prawa;
2. naruszenie art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeksu postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.) poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów na skutek błędnej wykładni art. 20 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 197 ze zm.) w wyniku czego pomimo jednoznacznego wskazania przez organ rentowy w odpowiedzi na odwołania z dnia 21 listopada 2024 r. i dalszych pismach w szczególności w odpowiedzi na zobowiązanie sądu z dnia 3 lutego 2025 r. Sądowi I instancji, uznał, iż okres od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r. nie został zaliczony odwołującej się do prawa do emerytury rolniczej i prowadził postępowanie sądowe tj. przesłuchiwał świadków na okoliczność pracy odwołującej się w gospodarstwie rolnym rodziców w tym okresie, co skutkowało dwukrotnym zaliczeniem przez Sąd I instancji tego samego okresu do prawa do emerytury i przyznaniem odwołującej się prawa do emerytury rolniczej pomimo, że kwestionowany przez nią okres był już przez organ rentowy uznany i zaliczony.
Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o:
1. zmianę w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji Prezesa KRUS z dnia 24 października 2024 r., znak (...),
2. zasądzenie od odwołującej się na rzecz organu rentowego kosztów postępowania przed Sądem I instancji - Sądem Okręgowym w Koninie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,
3. zasądzenie od odwołującej się na rzecz organu rentowego kosztów postępowania przed Sądem II instancji - Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
ewentualnie o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;
2. zobowiązanie Sądu I instancji do zawarcia w orzeczeniu rozstrzygnięcia o zasądzeniu od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na apelację Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odwołująca T. R. wniosła o:
1. oddalenie apelacji organu rentowego,
ewentualnie
2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
3. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu, którym je zasądzono do dnia zapłaty,
4. przeprowadzenie rozprawy w celu rozpoznania apelacji,
5. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:
-zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w T. z (...) r. na okoliczność zarejestrowania Odwołującej w Powiatowym Urzędzie Pracy w okresie od 14 listopada 1998 r. do 11 lutego 2003 r. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku,
-umowa przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 9 września 1991 r. na okoliczność przekazania przez matkę Odwołującej M. I. gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,26 ha w T., gm. K. na rzecz siostry Odwołującej I. J. i jej męża,
-umowa sprzedaży z dnia 2 stycznia 2003 r. na okoliczność zakupu przez Odwołującą T. R. i jej męża gospodarstwa rolnego od siostry I. J. o pow. 8,13 ha w T., gm. K.,
-zaświadczenia o zameldowaniu Odwołującej T. R. z dnia (...) r. na okoliczność zamieszkania Odwołującej w okresie od(...) r. do chwili obecnej w T. (...) (...)-(...) K.,
-zaświadczenia o zameldowaniu siostry Odwołującej T. J. z dnia (...) r. na okoliczność zamieszkania siostry Odwołującej od (...) r. do chwili obecnej w T. (...) (...)-(...) K.,
-umowy o dostawę mleka z dnia (...)r. wraz z aneksem z dnia (...) r. na okoliczność dostaw mleka z gospodarstwa rolnego, w którym pracowała Odwołująca cały czas, a następnie zawarcia umowy dostawy mleka na Odwołującą,
Jednocześnie w tym miejscu wyjaśniła, że potrzeba powołania nowych dowodów, wyniknęła z uwagi na okoliczności podniesione przez organ rentowy dopiero w apelacji, wobec czego wcześniej nie było potrzeby ich przywoływania, ani załączania.
6. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniających zeznań świadków:
-B. W. (1), zam. T. (...), (...)-(...) K.
-S. S., zam. T. (...), (...)-(...) K.
-J. J., zam. T. (...), (...)-(...) K.
-I. J., zam. T. (...), (...)-(...) K.
wszyscy ww. na okoliczność charakteru i stałej pracy Odwołującej w gospodarstwie rolnym rodziców oraz siostry w okresach od 1 stycznia 1983 r. do 6 marca 1983 r. oraz od 14 listopada 1998 r. do 1 stycznia 2003 r.,
7. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniających zeznań Odwołującej na okoliczność charakteru i stałej pracy Odwołującej w gospodarstwie rolnym rodziców oraz siostry w okresach od (...)r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r.,
8. jednocześnie Odwołująca wniosła o wskazanie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr rachunku bankowego oraz informacji o wysokości składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne za okresy od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r., które byłyby należne od Odwołującej jako domownika, celem niezwłocznego ich uregulowania przez Odwołującą, by uzupełnić wymagany 25-letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest zasadna, a jej uwzględnienie skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.
Oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadne wydanie wyroku reformatoryjnego.
Zdaniem Sądu Odwoławczego, Sąd I instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego skutkiem czego było wydanie zaskarżonego wyroku uwzględniającego odwołanie.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2020 r. poz. 174 t.j.) emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny; wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat; 2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20.
W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z wyżej powołanym przepisem zalicza się okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidulanych i członków ich rodzin w latach 1983-1990; 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.; 3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.
Okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów (art. 20 ust. 2). Przepisy ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (art. 20 ust. 3).
Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia czy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 24 października 2024r. prawidłowo odmówił odwołującej T. R. prawa do emerytury rolniczej, ponieważ jak stwierdził organ rentowy nie podlegała ona ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, tj. 25 lat, a wykazała jedynie okres ubezpieczenia wynoszący 24 lata i 1 miesiąc i 29 dni.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. R. podniosła, że decyzja odmowna KRUS wydana została wobec przyznania jej prawa do emerytury z ZUS, nie może obecnie opłacać składek mimo, że dalej pracowała w gospodarstwie. Twierdziła, że KRUS nie zaliczył jej okresów pracy zawodowej i okresów pobierania zasiłków dla bezrobotnych.
Sąd Apelacyjny zwraca jednak uwagę, że z odpowiedzi na odwołanie wynika, iż zaskarżoną decyzją Prezesa KRUS z dnia 24 października 2024 r. uwzględniono odwołującej się następujące okresy: 1) pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia (...)r. do dnia (...)r., 2) pracy w we własnym gospodarstwie rolnym w okresie od dnia (...)r. do dnia (...) r., co stanowi łącznie 24 lata, 1 miesiąc i 29 dni.
Zaskarżoną decyzją zgodnie z art. 20 ust. 3 nie uwzględniono odwołującej się do ustalenia uprawnień do emerytury rolniczej okresów zatrudnienia poza rolnictwem oraz okresów pobierania zasiłku dla bezrobotnych (stanowiących okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu w ZUS): od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r., od dnia (...)r. do dnia (...)r. oraz od dnia(...) r. do dnia (...) r. (zasiłek dla bezrobotnych).
Ponadto z pisma Prezesa KRUS z dnia (...) r. wynika (ustosunkowanie się do pisma odwołującej z dnia 2 stycznia 2025r.), że organ rentowy zaliczył odwołującej okres od dnia 8 marca 1975 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. i okres od dnia 2 stycznia 2003 r. do dnia 7 maja 2019 r. z wyłączeniem okresu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w przedziale od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r., od dnia 7 marca 1983 r. do dnia 31 października 1997 r. oraz okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od dnia (...) r. do dnia (...) r.
Jednocześnie w piśmie tym podkreślono, że okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu w ZUS oraz okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych zostały w całości zaliczone odwołującej przez ZUS przy ustalaniu emerytury pracowniczej. Odwołująca nie przedstawiła w piśmie z dnia 2 stycznia 2025 r. żadnych okresów pracy w gospodarstwie rolnym, które nadawałyby się do zaliczenia do prawa do emerytury rolniczej (stan faktyczny pozostaje bez zmian). Z kolei odnośnie do twierdzeń odwołującej jakoby pracownik organu rentowego poinformował ją, iż powinna udać się do ZUS o przyznanie emerytury pracowniczej w 2019 r., organ rentowy wskazał, że na dzień osiągnięcia wieku 60 lat odwołująca nie posiadała wymaganego stażu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, który pozwoliłby na przyznanie emerytury rolniczej. Zaznaczył, że pracownik organu rentowego poinformował zgodnie z prawdą odwołującą, iż nie posiada ona wymaganego 25-letniego okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników i nie otrzyma emerytury rolniczej w przypadku złożenia wniosku o emeryturę rolniczą. To odwołująca podjęła samodzielnie decyzję o skierowaniu wniosku o przyznanie emerytury pracowniczej do ZUS, który przyznał jej świadczenie od dnia 8 marca 2019 r., tj. od dnia osiągnięcia wieku 60 lat.
Mimo powyższej informacji uzyskanej od Prezesa KRUS Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe z zeznań odwołującej oraz świadków B. W. (2), S. S., J. J. i I. J. na okoliczność świadczenia pracy przez odwołującą w okresie od kwietnia 1980 do 31 sierpnia 1981r., a następnie wydał zaskarżony wyrok, w którym zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni T. R. prawo do emerytury rolniczej, począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tym samym dublując powyższy okres, który jak wynika z ww. pism Prezesa KRUS został już uwzględniony. W czasie wykonywana tej pracy był to okres nieobjęty ubezpieczeniem społecznym rolników (przed dniem 1 stycznia 1983r.).
Zauważyć należy również, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art. 477 14 k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. Postępowanie sądowe zmierza do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji, a w związku z tym wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, żądań zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji (zob. postanowienie SN z dnia 22 lutego 2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286).
Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia rentowego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego przez ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem ma charakter odwoławczy. Sprowadza się do oceny zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Jest więc postępowaniem kontrolnym. Badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt I UK 357/10 teza 4, i z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt II UK 267/07, postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt III UZ 1/11 teza 1, z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt II UZ 1/11 teza 1, z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II UZ 49/01 teza 2, z dnia 13 maja 1999 r., sygn. akt II UZ 52/99).
W odpowiedzi na apelację Prezesa KRUS pełnomocnik odwołującej m.in. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniających zeznań odwołującej na okoliczność charakteru i stałej pracy odwołującej w gospodarstwie rolnym rodziców oraz siostry w okresach od 1 stycznia 1983 r. do 6 marca 1983 r. oraz od 14 listopada 1998 r. do 1 stycznia 2003 r.. Jednocześnie w imieniu odwołująca wniósł o wskazanie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nr rachunku bankowego oraz informacji o wysokości składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne za okresy od 1 stycznia 1983 r. do 6 marca 1983 r. oraz od 14 listopada 1998 r. do 1 stycznia 2003 r., które byłyby należne od odwołującej jako domownika, celem niezwłocznego ich uregulowania przez odwołującą, by uzupełnić wymagany 25-letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wskazał, przy tym, że potrzeba ta powstała dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, albowiem wcześniej nie było wiadomo czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji został uwzględniony okres pracy odwołującej od dnia 1 kwietnia 1980 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r.
W tym miejscu zwrócić uwagę należy na wyrok z dnia 27 lutego 2025r. sygn. I USKP 85/24 Sądu Najwyższego, w którym rozpoznając skargę kasacyjną Sąd Najwyższy wskazał, że obowiązująca do 31 grudnia 1990 r. ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 z późn. zm.) w art. 1 ust. 1 i 2 stanowiła, że ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych, zwane dalej „ubezpieczeniem”, obejmuje rolników prowadzących gospodarstwa rolne; ubezpieczenie obejmuje również domowników pracujących w gospodarstwie rolnym. Natomiast art. 2 określał, że przez użyte w ustawie określenie: 1) rolnik - rozumie się osobę:
a) prowadzącą gospodarstwo rolne lub dział specjalny samodzielnie albo w charakterze współwłaściciela (współposiadacza) na gruntach stanowiących jej własność lub będących w jej posiadaniu,
b) małżonka rolnika; przez domowników - rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania.
Dodatkowo § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, który również obowiązywał do dnia 31 grudnia 1990 r., między innymi stanowił, że domownik pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zamieszkiwał na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie; praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej.
Relewantne znaczenie ma § 27 tego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, z którego wynika, że rolnik ma obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne zarówno za siebie, jak i za małżonka i domowników.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1983 r. w sprawie wysokości składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników, wydane na podstawie art. 43 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określiło w § 1 między innymi, że składka na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego (...) wynosi rocznie 1.600 zł od każdego ubezpieczonego (pkt 1). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 stycznia 1984 r. i zobowiązywało rolnika do zapłaty składki również za domownika.
Zgodnie z treścią art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okresy podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Niewątpliwie po 1 stycznia 1983 r. istniał obowiązek zapłaty składki za domownika.
W ocenie Sądu Najwyższego wykładnia art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 6 pkt 14 tej ustawy prowadzi do konkluzji, że - co do zasady - do wymaganych do nabycia prawa do emerytury rolniczej okresów ubezpieczenia zalicza się okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990, za które zostały zapłacone składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego (...) za konkretną osobę ubezpieczoną, w tym - za domownika rolnika. Wobec jednoznaczności przytoczonych przepisów nie można uwzględnić zawartej w zarzutach skargi kasacyjnej sugestii, że „okres od 1 maja 1986 r. do 31 grudnia 1986 r. należało zaliczyć do stażu ubezpieczeniowego skarżącego jako domownika, mimo nieopłacenia za niego składek za ten okres”.
Podkreślić także trzeba, że w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2014 r., II UK 371/13 uznano, iż niewykonanie przez rolnika obowiązku zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego rolników zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w terminie 14 dni od dnia powstania prawa do ubezpieczenia społecznego domownika, nie pozbawia rolnika możliwości późniejszego zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego i zapłaty składek za domownika.
Rekapitulując ten fragment uzasadnienia Sąd Najwyższy wskazał natomiast, że mimo że ubezpieczenie społeczne rolników następuje w przypadku domownika z mocy prawa po spełnieniu przedstawionych wyżej wymagań, to zaliczeniu do emerytury rolniczej podlega tylko taki okres ubezpieczenia społecznego domownika rolnika, za który zostały zapłacone wymagane składki na ubezpieczenie rolnicze, choćby zapłata nastąpiła w okresie późniejszym od wymaganego.
Końcowo wskazał, że upływ terminu przedawnienia zobowiązania składkowego wyznacza granicę czasową, poza którą niemożliwą staje się egzekucja zobowiązania podatkowego, a jego dobrowolne uiszczenie powoduje powstanie nadpłaty. Z tej przyczyny płatnik składek nie ma możliwości zrzeczenia się przedawnienia zobowiązania składkowego. Nie może także domagać się od organu rentowego, aby przyjął od niego przedawnione składki, choćby w oparciu o zasadę wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 2010 r., II UK 181/09).
Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 27 lutego 2025r. sygn. I USKP 85/24 Sąd Apelacyjny w pełni podziela, odnosząc go wprost do okresu, którego zaliczenia domagała się odwołująca, ale dopiero w odpowiedzi na apelację tj. od 1 stycznia 1983 r. do 6 marca 1983 r. oraz od 14 listopada 1998 r. do 1 stycznia 2003 r. (składki za ten okres nie były opłacone). Nie było też podstaw do zobowiązania Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do wskazania numeru rachunku bankowego oraz informacji o wysokości składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne za okresy od (...) do (...) oraz od 14 listopada 1998 r. do 1 stycznia 2003 r., które byłyby należne od odwołującej jako domownika, celem niezwłocznego ich uregulowania przez odwołującą, by uzupełnić wymagany 25-letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Jak już była mowa wyżej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art. 477 14 k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. Z kolei badanie owej legalności decyzji i orzekanie o niej jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydawania decyzji.
Stąd też na podstawie art. 381 k.p.c. Sąd Odwoławczy na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. postanowił pominąć fakty i dowody zawarte w odpowiedzi na apelację.
Tymczasem jak wynika z ustalonego stanu faktycznego na dzień osiągnięcia wieku 60 lat odwołująca nie posiadała wymaganego stażu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, który pozwoliłby na przyznanie emerytury rolniczej.
Powyższa konstatacja doprowadzić musiała w konsekwencji do uwzględnienia apelacji i zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie wniesionego przez odwołującą T. R. odwołania, które pozbawione było uzasadnionych podstaw. O powyższym orzeczono więc w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.
Zmiana zaskarżonego wyroku co do meritum sprawy, skutkowała zmianą orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów procesu w punkcie 2 i zasądzeniem od odwołującej T. R. na rzecz Prezesa Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego kwotę 360 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia orzeczenia do dnia zapłaty - tytułem zwrotu zastępstwa procesowego (w punkcie 2 wyroku).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c., w zw. z § 2 ust. 2 i w zw. z § 9 ust. 2 § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zasądzając od T. R. - jako strony przegrywającej - na rzecz Prezesa Kasy Rolniczej Ubezpieczenia Społecznego kwotę 270 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej – punkt 3 wyroku.
sędzia Marta Sawińska