Uzasadnienie z 29 maja 2026, sygn. I C 655/25

UZASADNIENIE

wyroku w postępowaniu uproszczonym

Powód (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. (poprzednio: (...)Spółka akcyjna z siedzibą w W.) wystąpił przeciwko pozwanym K. (...) i T. M. z powództwem o zasądzenie solidarnie kwoty 3.083,73 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych naliczonych od nominalnej kwoty kapitału kredytu udzielonego pozwanym na podstawie umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Ponadto powód wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśnił, że pozwani jako kredytobiorcy oraz (...) S.A. (poprzednik prawny powoda) jako kredytodawca zawarli w dniu 18 maja 2006 roku umowę kredytu, a w związku z zawartą umową bank wypłacił kredytobiorcom łącznie kwotę 87.000 zł, a w wyniku czego kredytobiorcy zrealizowali cel kredytu, którego nie byliby w stanie zrealizować bez zawarcia umowy kredytowej z bankiem. Kredytobiorcy wystąpili jednak przeciwko bankowi z powództwem o ustalenie i zapłatę, opierając swoje stanowisko na twierdzeniach o rzekomej abuzywności postanowień umowy kredytu dotyczących zasad rozliczania wypłaty i spłaty kredytu. Wyrokiem z dnia 2 października 2023 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie – jako sąd I instancji- stwierdził nieważność umowy kredytu, zasądzając na rzecz kredytobiorców kwotę 89.118,15 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi za okres od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty, zaś Sąd II instancji wyrokiem z dnia 4 października 2024 roku oddalił apelację Banku od wyroku sądu I instancji uznając, że wyłączną przyczyną nieważności umowy kredytu jest występowanie w niej niedozwolonych postanowień umownych. Wyrok unieważniający umowę kredytu ma charakter prawnokształtujący, jako że kreuje dalej idące roszczenia stron postępowania – zarówno strony powodowej, jak i pozwanej – wywołując skutek w postaci odpadnięcia podstawy prawnej spełnionych świadczeń i powstania obowiązku ich zwrotu. Upadek umowy kredytu łączącej strony aktualizuje po stronie kredytobiorców obowiązek rozliczenia w związku z udzielonym finansowaniem. W związku z tym pismem z dnia 5 lipca 2024 roku powód wezwał kredytobiorców do zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu, jednak kredytobiorcy nie spełnili dobrowolnie świadczenia i nie rozliczyli się z bankiem w zakresie przysługujących mu odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie nominalnej kwoty kapitału kredytu. Termin wymagalności roszczenia banku o zwrot nominalnej kwoty kapitału kredytu wskazany w wezwaniu wyznaczony został na dzień 26 lipca 2024 roku. Ostatecznie strony zawarły porozumienie, a następnie dokonały rozliczenia wzajemnych należności z tytułu udostępnionego kapitału oraz dokonanych spłat, a nadto rozliczone zostały także zasądzone koszty procesu. Strony nie zrzekły się jednak roszczeń wykraczających poza ramy uzgodnione w porozumieniu, w tym roszczeń odsetkowych. Powód wyjaśnił, iż dochodzi odsetek ustawowych w zapłacie nominalnej kwoty kapitału kredytu, tj. 87.000 zł liczonych od dnia 27 lipca 2024 roku do dnia 18 listopada 2024 roku. Powód podkreślił, że w przypadku nieważności umowy kredytowej przedsiębiorcy (bankowi) przysługuje roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w wykonaniu umowy z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta przez bank do dnia zapłaty, co znajduje potwierdzenie nie tylko w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, ale również w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Co istotne, dla dochodzenia odsetek za opóźnienie w zapłacie nominalnej kwoty kapitału kredytu nie ma znaczenia, że Bank otrzymał już zwrot nominalnej kwoty kapitału kredytu. Uprawnienie do kapitalizacji odsetek jest niezależnie od tego czy kredytobiorca wyraził na to zgodę czy nie, bowiem wynika ono bezpośrednio z przepisu art. 481 § 1 kc, zgodnie z treścią którego jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zastosowanie w sprawie znalazł przy tym przepis art. 455 kc, z którego wynika, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powód wyjaśnił, iż dniem kończącym okres naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie na rzecz Banku kwoty kapitału kredytu jest dzień zawarcia porozumienia – tego bowiem dnia doszło do spełnienia przez kredytobiorcę na rzecz banku świadczenia w postaci zwrotu kwoty kapitału kredytu.

W odpowiedzi na pozew (k.42-49) pozwani K. (...)i T. M. wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów procesu wedle norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej oraz zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictw. Pozwani - przyznając, że byli związani z bankiem umową kredytu powiązaną z kursem waluty obcej, w związku z czym wytoczono powództwo wobec banku, w którym zarzucono abuzywność postanowień ww. umowy kredytu i w konsekwencji czego prawomocnie orzeczono, że umowa kredytu jest nieważna wobec abuzywności mechanizmu przeliczeniowego oraz zasądzono odpowiednie kwoty pieniężne, a strony są rozliczone z kapitału kredytu na mocy zawartego porozumienia kompensacyjnego - podnieśli zarzut bezzasadności roszczenia odsetkowego oraz nadużycia prawa podmiotowego i procesowego. W uzasadnieniu wyjaśnili, że w dniu 4 października 2024 roku Sąd Apelacyjny w Szczecinie wydał wyrok, którym prawomocnie stwierdził nieważność umowy kredytowej, a następnie strony niezwłocznie podjęły rozmowy podczas których ustalono aby nieważną umowę kredytową rozliczyć na mocy wspólnie ustalonego porozumienia kompensacyjnego. Proces negocjowania zapisów porozumienia oraz ustalania jego ostatecznej treści przebiegł w standardowym terminie. Pozwani podpisali porozumienie i odesłali je do pełnomocnika banku, który zrealizował jego treść. Trudno zatem zgodzić się z zasadnością powództwa Banku, który stoi na stanowisku, że należy mu się roszczenie odsetkowe za okres od ogłoszenia prawomocnego wyroku do dnia zawarcia porozumienia kompensacyjnego. Pozwani zważyli nadto, że wezwanie do zapłaty z dnia 5 lipca 2024 roku wbrew twierdzeniom powoda, nie postawiło w stan wymagalności roszczenia w postaci kapitału kredytu. Dopóki bowiem nie zapadł prawomocny wyrok unieważniający umowę, pozwani nie byli jeszcze zobowiązani do zwrotu na rzecz banku kapitału kredytu, w szczególności, że Bank w toku całego postępowania niezmiennie podtrzymywał stanowisko zgodnie z którym zawarta przez strony umowa kredytu jest ważna i skuteczna. Mając na względzie, że bank wielokrotnie sobie zaprzeczał w przedmiocie ważności bądź nieważności umowy, jego niejednoznaczne stanowisko wobec strony pozwanej nie było na tyle skonkretyzowane, aby z jego wezwaniem do zapłaty można było wiązać choćby w dostateczny sposób wolę, aby strona pozwana jako dłużnik miała wykonać zobowiązanie. Tym samym nie sposób uznać, że pozwani popadli w opóźnienie w zapłacie kwoty kapitału i nie można przyznać jakichkolwiek odsetek za opóźnienie dla banku. Wreszcie żądanie jakichkolwiek odsetek przez bank należy uznać za sprzeczne z art. 5 kc, tj. zasadami współżycia społecznego w postaci zasad stanowiących, że nie wolno działać sprzecznie z własnymi czynami i wywodzić dla siebie prawa z tego własnego sprzecznego działania oraz że nikt nie powinien czerpać pożytków z tego, co sam usiłuje zwalczać. Po pierwsze to powodowy bank jest autorem wadliwego prawnie wzorca umowy, co stanowi przyczynę zaistniałego stanu rzeczy w postaci sporu sądowego między stronami. Po wtóre bank przez ostatnich kilka lat obstawał przy skuteczności swojej umowy i to pomimo, że kwestionowane przez kredytobiorców postanowienia widniały w rejestrze klauzul niedozwolonych. Okoliczności te przemawiają przeciwko przyznaniu bankowi odsetek ustawowych za opóźnienie co najmniej za okres czasu, w którym to bank poprzez negowanie zasadnych roszczeń strony pozwanej doprowadził do opóźnienia we wzajemnych rozliczeniach świadczeń kondykcyjnych powstałych po upadku umowy. Wskazana postawa banku stanowiła również przejaw nadużycia prawa procesowego w zakresie, w jakim bank formułował swoje żądanie procesowe zasądzenia odsetek za opóźnienie, skoro swym działaniem sprokurował u strony pozwanej uzasadnione oczekiwanie, że nie popada ona w opóźnienie ze spełnieniem świadczenia zwrotnego dopóty, dopóki bank nie zmieni swej wyartykułowanej postawy co do kwestii nieważności umowy. Powyższe dodatkowo należy łączyć z unijnymi zasadami skuteczności i proporcjonalności sankcji oraz ochrony uzasadnionych oczekiwań konsumenta.

Na dalszym etapie postępowania strony podtrzymały prezentowane przez siebie w toku postępowania stanowiska procesowe oraz argumentację przytaczaną na ich poparcie.

Na rozprawie w dniu 30 grudnia 2025 roku (k. 65) pozwany podtrzymał uprzednio zaprezentowane stanowisko procesowe, zaprzeczając, ażeby zaciągał jakiekolwiek zobowiązanie, a jedynie z ostrożności procesowej wskazał, że koszty wynikające z przedłożonej do akt sprawy umowy pożyczki są zawyżone i tym samym umowa w tymże zakresie jest nieważna.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 18 maja 2006 roku pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym powoda) a pozwanymi K. (...) i T. M. zawarta została umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...).

Według § 2 umowy na wniosek z dnia 22 marca 2006 roku bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 87.000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF, na okres 360 miesięcy od dnia 18 maja 2006 roku do dnia 12 maja 2036 roku (ostateczny termin spłaty), na zasadach określonych w umowie i OWKM, wliczając w to: okres karencji w spłacie kredytu obejmujący 6 miesięcy i okres spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami obejmujący 354 miesiące. Kwota kredytu denominowanego w CHF lub jego transzy określona miała zostać wedle kursu kupna dewiz dla ww. waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu.

Po okresie karencji w spłacie kredytu kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 354 miesięcznych ratach w dniu 10. każdego miesiąca, począwszy od 11 grudnia 2006 roku, a spłata równych rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana miała być w złotych po uprzednim przeliczeniu rat według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty. W okresie karencji w spłacie kredytu kredytobiorcy spłacali należne Bankowi odsetki, które kredytodawca naliczał w okresach miesięcznych od wykorzystanej kwoty kredytu wedle stawek oprocentowania obowiązujących w czasie trwania umowy. Wysokość należnych odsetek określona była w CHF, zaś ich spłata następowała w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek wedle kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty (§9 umowy).

Oprocentowanie (stopa procentowa) kredytu w całym okresie kredytowania było zmienne i stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,00 punktów procentowych, z zastrzeżeniem, że gdy wysokość oprocentowania kredytu przekroczy czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP (odsetki maksymalne), stopa procentowa kredytu będzie równa tym odsetkom maksymalnym przez okres tego przekroczenia. W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 3,34% w stosunku rocznym i było równe stawce odniesienia, która była stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana na stronie serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku.

Kwota kredytu została pozwanym w całości wypłacona.

(bezsporne, a nadto dowód: umowa kredytu z dnia 18.05.2006 r. – k. 14-15

Wyrokiem z dnia 2 października 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. akt I C 2306/22 Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawartej w dniu 18 maja 2006 roku pomiędzy T. M. i K. (...) a (...) S.A. w W., nie istnieje (pkt 1. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego Banku łącznie na rzecz powodów kwotę 6.459,77 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 2. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego na rzecz powoda T. M. kwotę 41.329,19 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 3. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego na rzecz powódki K. (...)kwotę 41.329,19 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 4. sentencji wyroku), a szczegółowe rozliczenie kosztów procesu pozostawił referendarzowi sądowemu przy przyjęciu zasady, że powodowie wygrali proces w całości (pkt 5. sentencji wyroku).

Jeszcze zanim wniesiona przez pozwany bank od rzeczonego wyroku apelacja została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2024 roku, sygn. akt I ACa 2532/23, powód wezwał pozwanych pismem z dnia 5 lipca 2024 roku do zapłaty na swoją rzecz kwoty 87.000 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu oraz kwoty 17.201,22 zł tytułem kwoty należnej kredytodawcy ponad nominalną kwotę kapitału kredytu, w związku z koniecznością urealnienia świadczenia Banku („urealniona wartość kapitału”), w terminie do dnia 26 lipca 2024 roku. Wezwanie pozostało bezskuteczne.

(dowód: wyrok SO w Szczecinie z dnia 02.10.2023 r., sygn. akt I C 2306/22- k. 16,

wyrok SA w Szczecinie z dnia 04.10.2024 r., sygn. akt I ACa 2532/23- k. 17,

wezwanie do zapłaty z dnia 05.07.2024 r. – k. 18,

wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 19)

W dniu 19 listopada 2024 roku – w konsekwencji prowadzonych przez strony negocjacji – strony zawarły porozumienie w przedmiocie wykonania prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt I C 2306/22 oraz w sprawie o sygn. akt I ACa 2532/23, zgodnie z którego treścią Bank oświadczył, że zobowiązany jest do zapłaty na rzecz kredytobiorców kwoty 132.475,46 zł, na którą składają się: kwota 107.597,46 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia z tytułu rat kredytowych uiszczonych przez kredytobiorców ( w tym łączna kwota 89.118,15 zł zasądzona w punkcie 2-4 wyroku Sądu Okręgowego) oraz kwota 24.787 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 89.118,15 zł za okres od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia 25 października 2024 roku i prawomocnie zasądzonych wspomnianym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie, a kredytobiorcy oświadczyli, że zobowiązani są do zapłaty na rzecz Banku kwoty 87.000 zł stanowiącej kwotę udostępnionych im przez Bank środków, na podstawie umowy kredytu, a którą to kredytobiorcy uznają za istniejącą, bezsporną i wymagalną. Strony oświadczyły nadto, że ze skutkiem na dzień zawarcia porozumienia potrącają wierzytelność przysługującą Bankowi względem kredytobiorców z wierzytelnością przysługującą kredytobiorcom względem Banku do wysokości wierzytelności niższej i potwierdziły, że na skutek dokonanego potrącenia wierzytelność w wysokości 87.000 zł zostaje umorzona w całości, a wierzytelność kredytobiorców wobec banku zostaje umorzona w części, do kwoty 45.476,46 zł zgodnie z brzmieniem art. 498§ 2 kc. Strony potwierdziły przy tym, że porozumienie w całości reguluje i wyczerpuje wszelkie ich wzajemne roszczenia wynikające z wyroków zapadłych w postępowaniu, z zastrzeżeniem, że zawarcie tegoż porozumienia nie stanowi choćby dorozumianego zrzeczenia się jakichkolwiek innych roszczeń przysługujących wzajemnie stronom, w tym wynikających z unieważnienia umowy kredytu. W szczególności bank oświadczył, że nie zrzeka się ewentualnych roszczeń restytucyjnych wynikających z unieważnienia umowy kredytu, w tym rozliczeń związanych ze zmianą wartości pieniądza w czasie. Zarówno Bank i kredytobiorcy oświadczyli, że kwestionują istnienie ewentualnych roszczeń restytucyjnych wynikających ze stwierdzenia nieważności umowy kredytu.

(dowód: porozumienie z dnia 19.11.2024 r. – k. 20-23)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powód (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. (poprzednio: (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W.) domagał się od pozwanych K. (...) i T. M. kwoty 3.083,73 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych naliczonych w okresie od dnia 27 lipca 2024 roku do dnia 18 listopada 2024 roku od nominalnej kwoty kapitału kredytu udzielonego pozwanym na podstawie uznanej za nieważną umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.

Pozwani z kolei zakwestionowali powództwo w całości, podnosząc zarzut bezzasadności roszczenia odsetkowego oraz nadużycia przez powodowy Bank prawa podmiotowego i procesowego.

Bezspornym w przedmiotowej sprawie było, iż w dniu 18 maja 2006 roku pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w W., tj. poprzednikiem prawnym a pozwanymi K. (...) i T. M. zawarta została umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), na podstawie której bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 87.000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF, na okres 360 miesięcy od dnia 18 maja 2006 roku do dnia 12 maja 2036 roku (ostateczny termin spłaty). Poza sporem pozostawało także to, że przed Sądem Okręgowym w Szczecinie toczyło się postępowanie z powództwa T. M. K. (...)o ustalenie i zapłatę, a w rezultacie rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 października 2023 roku wydanym w sprawie sygn. akt I C 2306/22 ustalił, że stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawartej w dniu 18 maja 2006 roku pomiędzy T. M. i K. (...) a (...) S.A. w W., nie istnieje (pkt 1. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego Banku łącznie na rzecz powodów kwotę 6.459,77 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 2. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego na rzecz powoda T. M. kwotę 41.329,19 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 3. sentencji wyroku), zasądził od pozwanego na rzecz powódki K. (...)kwotę 41.329,19 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt 4. sentencji wyroku), a szczegółowe rozliczenie kosztów procesu pozostawił referendarzowi sądowemu przy przyjęciu zasady, że powodowie wygrali proces w całości (pkt 5. sentencji wyroku), a wyrok ten jest prawomocny, bowiem wniesiona przez Bank apelacja została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2024 roku, zapadłym w sprawie o sygn. akt I ACa 2532/23. Wreszcie nie ulega wątpliwości, że pismem z dnia 5 lipca 2024 roku – a zatem wystosowanym jeszcze przed tym zanim rozpoznana została wniesiona przez Bank apelacja od wyroku Sądu I instancji – Bank wezwał pozwanych do zapłaty na swoją rzecz kwoty 87.000 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu oraz kwoty 17.201,22 zł tytułem kwoty należnej kredytodawcy ponad nominalną kwotę kapitału kredytu, w związku z koniecznością urealnienia świadczenia Banku („urealniona wartość kapitału”), w terminie do dnia 26 lipca 2024 roku, które to wezwanie pozostało bezskuteczne, zaś w dniu 19 listopada 2024 roku – w konsekwencji prowadzonych przez strony negocjacji – strony zawarły porozumienie w przedmiocie wykonania prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt I C 2306/22 oraz w sprawie o sygn. akt I ACa 2532/23.

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie stanowiła natomiast kwestia rozliczenia świadczeń związanych z nieważnością zawartej między stronami umowy kredytu, a uściślając to czy pozwany bank uprawniony był do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od udostępnionego kredytobiorcom kapitału kredytu za okres od dnia 27 lipca 2024 roku do dnia 18 listopada 2024 roku, przypadający w czasie kiedy wniesiona przez Bank apelacja była jeszcze procedowana, a kolejno strony prowadziły rozmowy, które ostatecznie doprowadziły do zawarcia porozumienia mającego na celu dokonanie wzajemnych rozliczeń stron.

W tym miejscu godzi się zważyć, iż przesądzona jest w przedmiotowym postępowaniu kwestia ważności umowy kredytu zawartej pomiędzy stronami w dniu 18 maja 2006 roku. Zgodnie bowiem z przepisem art. 365 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia polega między innymi na zakazie dokonywania ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z ustaleniami i ocenami już w sprawie osądzonej między tymi samymi stronami. Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 2 października 2023 roku wydany w sprawie sygn. akt I C 2306/22 jest prawomocny i ma powagę rzeczy osądzonej co do stwierdzenia ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zawartej przez strony w rozumieniu art. 366 kpc i w takim sensie wiąże strony tego postępowania oraz Sąd orzekający w sprawie niniejszej.

Niewątpliwie doniosłą konsekwencją stwierdzenia nieistnienia stosunku prawnego - nieważności - umowy kredytu jest konieczność poczytywania takiej umowy za nigdy nie zawartą. Orzeczenie Sądu w tym przedmiocie ma bowiem – wbrew stanowisku powoda - charakter deklaratoryjny, co oznacza, że Sąd nie kreuje takiegoż skutku, a jedynie potwierdza, że ze względu na doniosłe wady umowy nie funkcjonuje – i nie funkcjonowała - ona pomiędzy stronami od samego początku. Takie stwierdzenie dotyczy zwłaszcza przypadków, gdy do ukształtowania stosunku umownego doszło w sposób wyraźnie krzywdzący kredytobiorcę, przy wykorzystaniu przez drugą stronę silniejszej pozycji. Sankcja bezwzględnej nieważności umowy powoduje, że strony winny dokonać zwrotu świadczeń, które otrzymały w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. W konsekwencji powyższego stwierdzenie nieważności umowy powoduje po stronie kredytobiorcy obowiązek zwrot kapitału uzyskanego od banku tytułem kredytu, podczas gdy po stronie banku obowiązek zwrotu na rzecz kredytobiorcy sumy świadczeń uzyskanych tytułem rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych przez cały okres kredytowania. Podstawą prawną roszczenia w takowym przypadku jest przepis art. 405 kc w zw. z art. 410 kc, które to regulacje dotyczą świadczenia nienależnego. Stosownie do treści przywołanych przepisów, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, a zatem takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Trzeba mieć przy tym na uwadze, iż dług z bezpodstawnego wzbogacenia - co do zasady - jest długiem bezterminowym, w rezultacie czego jego zwrot powinien nastąpić niezwłocznie po wezwaniu do zwrotu bezpodstawnie wzbogaconego (art. 455 kc). Choć powodowy bank wezwał pozwanych do zapłaty pismem z dnia 5 lipca 2024 roku, które to wezwanie pozostało bezskuteczne, to nie sposób przyjąć jakoby był on uprawniony do naliczania od udostępnionej pozwanym – jako kredytobiorcom – kwoty kapitału kredytu odsetek ustawowych za opóźnienie za okres przypadający między dniem następnym po upływie wyznaczonego rzeczonym wezwaniem terminu zapłaty do dnia poprzedzającego dzień zawarcia porozumienia regulującego zasady wzajemnych rozliczeń stron powstałych na tle uznanej za nieważną umowy kredytu.

W realiach niniejszej sprawy brak było bowiem podstaw do przyjęcia, że pozwani popadli w opóźnienie w spełnieniu świadczenia polegającego na zwrocie nominalnej kwoty kapitału kredytu już z dniem następującym po upływie terminu wskazanego w wezwaniu do zapłaty z dnia 5 lipca 2024 roku. Wezwanie to zostało bowiem skierowane do pozwanych w czasie, gdy pomiędzy stronami nadal toczyło się postępowanie dotyczące ustalenia nieważności umowy kredytu, a kwestia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego nie została jeszcze prawomocnie przesądzona. Co więcej, sam powodowy Bank konsekwentnie prezentował w toku tamtego postępowania stanowisko, zgodnie z którym umowa kredytu pozostaje ważna i skuteczna, czego wyrazem było wniesienie apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 2 października 2023 roku oraz dalsze kwestionowanie nieważności umowy aż do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie w dniu 4 października 2024 roku.

W tej sytuacji nie sposób uznać, aby po stronie pozwanych istniał stan opóźnienia w rozumieniu art. 481 § 1 kc. Skoro bowiem sam Bank przeczył nieważności umowy i utrzymywał, że stosunek kredytowy nadal istnieje oraz wywołuje skutki prawne, to jednoczesne domaganie się od kredytobiorców zwrotu świadczenia należnego wyłącznie na wypadek upadku tejże umowy pozostawało wewnętrznie sprzeczne. Pozwani mieli zatem uzasadnione podstawy do przyjęcia, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego ważności umowy kwestia wzajemnych rozliczeń stron nie została definitywnie ukształtowana. Nie można wymagać od konsumentów, aby spełniali świadczenie restytucyjne wynikające z nieważności umowy w sytuacji, gdy druga strona jednocześnie zaprzecza istnieniu przesłanek tej nieważności i podejmuje działania procesowe zmierzające do utrzymania umowy w mocy.

Nadto należy mieć na względzie, iż po uprawomocnieniu się wyroku strony podjęły bez zwłoki rozmowy dotyczące sposobu wzajemnego rozliczenia świadczeń wynikających z nieważnej umowy kredytu, czego rezultatem było zawarcie w dniu 19 listopada 2024 roku porozumienia kompensacyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, ażeby pozwani uchylali się od dokonania rozliczenia czy też przewlekali jego wykonanie. Przeciwnie, zaprezentowane w toku przedmiotowego postępowania stanowiska procesowe wskazują, że strony prowadziły negocjacje w standardowym toku, a ostateczne rozliczenie nastąpiło w drodze potrącenia wzajemnych wierzytelności, a wobec czego brak jest podstaw do przypisania pozwanym zawinionego opóźnienia w spełnieniu świadczenia.

Niezależnie od powyższego dochodzenie przez powodowy Bank odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty do dnia zawarcia porozumienia należało ocenić także przez pryzmat art. 5 kc jako nadużycie prawa podmiotowego, które nie zasługuje na otoczenie ochroną prawną. Nie mogło bowiem ujść uwadze Sądu, że to Bank był autorem wzorca umownego zawierającego niedozwolone postanowienia umowne, których zastosowanie doprowadziło do stwierdzenia nieważności całego stosunku prawnego, a także – a o czym była już mowa – że Bank w toczącym się uprzednio między stronami procesie o ustalenie i zapłatę kwestionował zasadność roszczeń kredytobiorców i konsekwentnie utrzymywał, iż umowa jest ważna, podejmując działania procesowe zmierzające do uchylenia niekorzystnego dla siebie wyroku Sądu I instancji. W tych okolicznościach domaganie się przez Bank odsetek za okres, w którym sam negował podstawę prawną rozliczeń restytucyjnych wynikających z nieważności umowy, pozostaje sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a w szczególności zasadą lojalności kontraktowej. Słuszność należy przyznać pozwanym, iż zasądzenie na rzecz powodowego Banku dochodzonych przez niego odsetek prowadziłoby w istocie do sytuacji, w której będący przecież profesjonalistą Bank odnosiłby korzyść z własnego działania polegającego na stosowaniu abuzywnych postanowień umownych oraz kolejno podtrzymywaniu stanowiska o ważności i skuteczności nieważnej umowy. Taki zaś rezultat pozostawałby w sprzeczności nie tylko z zasadami współżycia społecznego, ale także z wynikającymi z prawa unijnego zasadami skutecznej ochrony konsumenta oraz odstraszającego charakteru sankcji związanych ze stosowaniem nieuczciwych warunków umownych.

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów, których ocena została przedstawiona przez Sąd w rozważaniach prawnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił powództwo, o czym orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc i obciążył nimi powoda jako stronę przegrywającą niniejszy proces w całości zasądzając od niego na rzecz pozwanych kwotę 934 zł, obejmującą koszty zastępstwa procesowego pozwanych w stawce minimalnej ustalone na podstawie § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictw w łącznej kwocie 34 zł. W tym kontekście godzi się zważyć, że Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów zastępstwa procesowego we wnioskowanej przez pozwanych podwójnej wysokości stawki minimalnej. Przedmiotowa sprawa nie miała charakteru szczególnie skomplikowanego ani pod względem faktycznym, ani prawnym, a postępowanie dowodowe ograniczało się wyłącznie do dokumentów, zaś stan faktyczny w istotnej części pozostawał między stronami bezsporny. Nakład pracy pełnomocnika pozwanych nie wykraczał poza przeciętny poziom właściwy dla spraw tego rodzaju, a charakter podejmowanych czynności procesowych nie uzasadniał przyjęcia, iż sprawa wymagała ponadstandardowego zaangażowania. Dodatkowo pełnomocnik pozwanych uczestniczył w rozprawach w formie zdalnej, co ograniczyło czas i nakład organizacyjny związany ze stawiennictwem w siedzibie Sądu.

SSR Mariusz Grobelny