Wyrok z 12 maja 2026, sygn. XVI GC 2/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XVI Wydział Gospodarczy w składzie:

Przewodniczący –	SSO Jan Wawrowski
Protokolant –	sekretarz sądowy Natalia Dzięcioł-Kucińska

po rozpoznaniu 12 maja 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Kopalni (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

1.  zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz (...) Kopalni (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę 1 854 772,76 zł (jeden milion osiemset pięćdziesiąt cztery tysiące siedemset siedemdziesiąt dwa złote i siedemdziesiąt sześć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 27 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty oraz odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot:

a)  1 285 751,84 zł (jeden milion dwieście osiemdziesiąt pięć tysięcy siedemset pięćdziesiąt jeden złotych i osiemdziesiąt cztery grosze) od 27 kwietnia 2022 r. do 15 maja 2024 r.;

b)  961 852,76 zł (dziewięćset sześćdziesiąt jeden tysięcy osiemset pięćdziesiąt dwa złote i siedemdziesiąt sześć groszy) od 27 kwietnia 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r.;

c)  20 227,24 zł (dwadzieścia tysięcy dwieście siedemdziesiąt siedem złotych i dwadzieścia cztery grosze) od 27 grudnia 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r.;

2.  oddala powództwo w pozostałej części;

3.  zasądza od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz:

a)  (...) Kopalni (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę 225 017,00 zł (dwieście dwadzieścia pięć tysięcy siedemnaście złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu;

b)  Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 3 131,98 zł (trzy tysiące sto trzydzieści jeden złotych i dziewięćdziesiąt osiem groszy) tytułem nieuiszczonej części wydatków.

SSO Jan Wawrowski

Sygn. akt XVI GC 2/23

UZASADNIENIE

Pozwem z 30 grudnia 2022 roku (data stempla pocztowego k. 233) (...) Kopalnie (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 4 122 604,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od: 2 247 604,60 zł od 27 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty i od 1 875 000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Powód dochodził wskazanej kwoty tytułem odszkodowania za szkodę powstałą wskutek wypadku kolejowego z 19 czerwca 2019 r., polegającego na wykolejeniu pociągu towarowego nr (...) relacji L. - W., przewożącego kruszywo powoda. Na dochodzoną pozwem kwotę składały się w szczególności: koszty przeglądów wagonów i prac dodatkowych objęte fakturami (...), (...) i (...) w kwotach odpowiednio 256 500 zł, 210 000 zł i 169 230 zł, koszt ekspertyzy wagonów w kwocie 20 000 zł, koszt rozładunku wagonu w kwocie 1 250 zł, szkoda w utraconym towarze w kwocie 54 172,20 zł, koszt usługi spedycyjnej w kwocie 4 500 zł, koszt usługi dźwigowej w kwocie 875 zł, koszty podjęcia i relokacji wagonów do badań w kwotach 24 750 zł i 6 500 zł, koszty opłaty stałej za lokomotywę w kwocie 152 467,40 zł, szkoda z tytułu wydzierżawienia wagonów zastępczych w kwocie 1 347 300 zł, a także szkoda związana z całkowitym zniszczeniem 15 wagonów w kwocie 1 875 000 zł. Powód twierdził, że wszystkie wymienione koszty pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, były konieczne dla usunięcia jego skutków, przeprowadzenia badań i napraw wagonów, przywrócenia taboru do bezpiecznej eksploatacji oraz zapewnienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, a odpowiedzialność za ich naprawienie obciąża pozwanego jako zarządcę infrastruktury kolejowej k. 3-13).

W odpowiedzi na pozew z 9 marca 2023 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, kwestionując przede wszystkim wysokość dochodzonych roszczeń oraz zakres normalnego związku przyczynowego między wypadkiem kolejowym a poszczególnymi pozycjami szkody. Pozwany nie kwestionował co do zasady samego wystąpienia zdarzenia ani ustaleń komisji kolejowej co do przyczyn wypadku, lecz podnosił, że powód nie wykazał pełnego zakresu poniesionych kosztów, a część kosztów powinna zostać zweryfikowana według niższych stawek przyjętych przez podmiot dokonujący weryfikacji szkody na zlecenie ubezpieczyciela. Pozwany powoływał się w tym zakresie m.in. na stanowisko ubezpieczyciela (...) S.A. oraz raport weryfikacyjny (...) (k. 284-288).

W toku dalszego postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

(...) Kopalnie (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. prowadzi działalność gospodarczą związaną z wydobywaniem i sprzedażą surowców mineralnych, w szczególności kruszyw. W ramach tej działalności powód korzystał z transportu kolejowego, przy użyciu wagonów towarowych służących do przewozu kruszywa. Powód był korzystającym z wagonów węglarek typu (...) na podstawie zawartych umów leasingu, a przewozy realizowane były przy udziale przewoźnika kolejowego (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

(dowód: wydruk KRS k. 425-426v; umowy leasingu, k. 13-14v; umowa transportowa wraz z aneksami, k. 37-49v)

(...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest zarządcą infrastruktury kolejowej, w tym linii kolejowej nr (...), na której 19 czerwca 2019 roku doszło do zdarzenia kolejowego objętego niniejszym postępowaniem. Do obowiązków pozwanego jako zarządcy infrastruktury należało utrzymanie infrastruktury kolejowej w stanie zapewniającym bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego, w tym utrzymanie toru, prowadzenie diagnostyki, wykonywanie prac naprawczych i zapewnienie właściwych warunków eksploatacji linii kolejowej.

(dowód: Protokół Ustaleń Końcowych Komisji Kolejowej k. 50-85)

W dniu 19 czerwca 2019 r. o godzinie 16:18, w kilometrze 82,890 toru nr 1, na szlaku A.- L., podczas jazdy pociągu towarowego (...) nr (...) relacji L. - W. doszło do wykolejenia 15 wagonów ładownych oraz pierwszego wózka 16. wagonu w składzie pociągu. Pociąg był prowadzony lokomotywą (...)-(...), składał się z 50 wagonów węglarek (...) typu (...) załadowanych mokrym żwirem, o długości około 630 metrów i ciężarze brutto 4012 ton. Według rozkładu jazdy prędkość pociągu wynosiła 70 km/h, natomiast według ustaleń komisji kolejowej prędkość w chwili zdarzenia wynosiła 69,5 km/h. W miejscu zdarzenia nie wprowadzono ograniczeń prędkości z uwagi na stan toru.

Do wykolejenia doszło na łuku toru, na lewą stronę, patrząc w kierunku jazdy pociągu. Podczas jazdy wykolejone wagony oderwały się od przedniej, niewykolejonej części pociągu i zostały przewrócone równolegle do osi toru. Stopień zniszczenia pierwszych 15 wykolejonych wagonów oszacowano jako całkowity, natomiast uszkodzenia ostatniego, 16 wykolejonego wagonu jako poważne. Zapis kamer rejestrujących zamontowanych na lokomotywie wskazywał, że przed miejscem zdarzenia widoczna była krzywizna toru na zewnątrz łuku, a następnie nietypowy ruch poprzeczny pudła pierwszego wagonu za lokomotywą.

Powołana po zdarzeniu komisja kolejowa, działająca pod przewodnictwem przedstawiciela zarządcy infrastruktury, w Protokole Ustaleń Końcowych ustaliła kategorię wypadku (...) i jako bezpośrednią przyczynę zdarzenia wskazała wyboczenie toru bezstykowego linii nr(...), prowadzące do załamania przejeżdżającej szyny toku wewnętrznego na łuku pod przejeżdżającym taborem. Komisja wskazała również przyczynę pierwotną w postaci nieprawidłowego wykonania w 2017 r. prac budowlanych na łuku toru bezstykowego oraz przyczyny pośrednie związane z nieprawidłowościami w utrzymaniu infrastruktury. Protokół ustaleń końcowych został podpisany przez członków komisji bez zastrzeżeń.

Po zdarzeniu dokonano oględzin wagonów. Z notatki z oględzin wagonów ze składu pociągu nr (...) sporządzonej w dniu 25 czerwca 2019 r. wynikało, że wszystkie wagony ze składu, które nie uległy zniszczeniu na miejscu wypadku, wraz z lokomotywą (...), miały zostać skierowane do badań na stanowiskach warsztatowych pod kątem uszkodzeń układu biegowego, odsprężynowania oraz układu cięgłowo-zderznego. Wskazano m.in. na widoczne uszkodzenia wózków na wysokości resora, uszkodzenia haków, aparatów cięgłowych, zderzaków, ścian czołowych, a także uszkodzenia podpór gumowych lokomotywy.

(dowód: protokół ustaleń końcowych komisji kolejowej, k. 50-85; opinia biegłego V. Z., k. 411-419; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552; protokół z oględzin, k.195-199 ; notatka z oględzin wagonów, k. 366-366v)

Przewoźnik (...), pismem z dnia 15 lipca 2019 r., wskazał powodowi, że z uwagi na mechanizm wypadku, sposób przemieszczenia ładunku, uszkodzenia podpór gumowych, ślady uderzeń opasek resorowych wagonów, działanie dużych sił poprzecznych na układ biegowy i odsprężynowanie pojazdów oraz konieczność zachowania szczególnej staranności w dalszej eksploatacji, zaleca przeprowadzenie badań i pomiarów na stanowiskach warsztatowych wszystkich wagonów, które przejechały przez miejsce wypadku. Zakres ten obejmował w szczególności wywiązanie wózków, sprawdzenie czopów i gniazd skrętu, pełną rewizję zestawów kołowych wraz z maźnicami, pomiary geometrii ram wózków, oględziny ram pod kątem pęknięć, sprawdzenie resorów piórowych, ogniw, wieszaków oraz sprawdzenie aparatów cięgłowych, haków i sprzęgów śrubowych.

(dowód: pismo (...), k. 124-125; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

Po zdarzeniu przeprowadzono oględziny wagonów uczestniczących w wypadku. Komisja kolejowa, przy udziale przedstawicieli uczestników postępowania powypadkowego, ustaliła konieczność skierowania wagonów ze składu pociągu, które nie uległy całkowitemu zniszczeniu na miejscu zdarzenia, do badań na stanowiskach warsztatowych. Badania te miały obejmować w szczególności układ biegowy, odsprężynowanie oraz układ cięgłowo-zderzny wagonów.

(dowód: Protokół Ustaleń Końcowych Komisji Kolejowej, k. 50-85; notatka z oględzin wagonów k. 366-366v; opinia biegłego V. Z. k. 411-419v)

Przekazanie 35 wagonów do badań technicznych i napraw było uzasadnione charakterem zdarzenia oraz wymogami bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Wagony te uczestniczyły w składzie pociągu, który przejechał przez uszkodzony tor, doznał gwałtownego oddziaływania sił powstałych w toku wykolejenia i hamowania, a w części wagonów doszło do przemieszczenia ładunku. Brak widocznych uszkodzeń zewnętrznych nie wykluczał występowania uszkodzeń elementów układu biegowego, zawieszenia oraz układu cięgłowo-zderznego, których ocena wymagała badań warsztatowych.

(dowód: opinia biegłego V. Z., k. 411-419v; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552; protokół z oględzin, k.195-199)

Zakres wymaganych badań i napraw obejmował w szczególności wywiązanie wózków, sprawdzenie stanu czopów i gniazd skrętu wózków, rewizję zestawów kołowych wraz z maźnicami, badania defektoskopowe osi zestawów kołowych, sprawdzenie stanu łożysk, pomiary geometrii ram wózków, oględziny ram wózków pod kątem pęknięć, sprawdzenie stanu resorów piórowych, ogniw i wieszaków oraz sprawdzenie stanu i zamocowania aparatów cięgłowych, haków cięgłowych i sprzęgów śrubowych. W toku badań i napraw ujawniono między innymi odkształcenia haków cięgłowych, uszkodzenia elementów układu cięgłowo-zderznego, zderzaków, wózków oraz elementów współpracujących z czopami skrętu.

(dowód: opinia biegłego V. Z., k. 411-419v; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552; dokumentacja (...), k. 364-365v)

Prace przy wagonach wykonywał (...). Koszty przeglądów wagonów i prac dodatkowych zostały ujęte w fakturach (...), wystawionych odpowiednio na kwoty 256 500 zł netto, 210 000 zł netto oraz 169 230 zł netto. Do faktur sporządzono zestawienia części i czynności wykorzystanych przy naprawach.

(dowód: faktura VAT (...) wraz z zestawieniem, k.127-128; faktura VAT (...) wraz z zestawieniem, k. 129-130; faktura VAT (...) wraz z zestawieniem, k. 131-132; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

W związku ze zdarzeniem wykonano również ekspertyzę techniczną wagonów, której koszt wyniósł 20 000 zł netto. Ekspertyza obejmowała oględziny wagonów oraz pomiary elementów technicznych, a jej celem było ustalenie, czy stan techniczny wagonów mógł mieć wpływ na zaistnienie wypadku. Wyniki ekspertyzy wskazywały, że stan techniczny wagonów był dobry i nie stanowił przyczyny zdarzenia.

(dowód: ekspertyza techniczna wagonów, k. 92-109; faktura nr (...), k. 133; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

Powód poniósł również koszty związane z czynnościami powypadkowymi i logistycznymi, w tym koszt rozładunku wagonu w kwocie 1 250 zł, koszt usługi spedycyjnej w kwocie 4 500 zł, koszt usługi dźwigowej w kwocie 875 zł, a także koszty podjęcia i relokacji wagonów do badań w kwotach 24 750 zł i 6 500 zł. Czynności te pozostawały związane z koniecznością usunięcia skutków zdarzenia, zabezpieczenia taboru oraz skierowania wagonów do badań i napraw.

(dowód: faktury dotyczące rozładunku, usługi spedycyjnej, usługi dźwigowej oraz podjęcia i relokacji wagonów, k. 122-126v; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

W wyniku zdarzenia powód utracił część przewożonego kruszywa. Szkoda w utraconym towarze została określona przez powoda na kwotę 54 172,20 zł. Utrata towaru pozostawała w związku z wykolejeniem wagonów i rozsypaniem przewożonego kruszywa.

(dowód: dokumenty dotyczące utraty towaru, k. 121-122; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

Wskutek całkowitego zniszczenia 15 wagonów powód dochodził szkody związanej z utratą tych wagonów. Wartość 15 wagonów została określona na kwotę 1 875 000 zł. Wagony te zostały następnie zezłomowane. W toku postępowania powód wskazał, że wartość odzysku ze złomu wyniosła 133 257,90 zł.

(dowód: aneksy do umowy leasingu, k. 186-194; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

W związku z wyłączeniem znacznej części taboru z eksploatacji powód korzystał z wagonów zastępczych. Koszt wydzierżawienia wagonów zastępczych został określony przez powoda na kwotę 1 347 300 zł. Konieczność korzystania z taboru zastępczego była następstwem wyłączenia wagonów powoda z użytkowania na czas badań, napraw i organizacji dalszej eksploatacji.

(dowód: dokumenty dotyczące dzierżawy wagonów zastępczych, k. 137; stawki za przewóz w 2019 oraz 2020 r., k. 48-49v)

Powód ponosił również koszty opłaty stałej za lokomotywę pozostającą w gotowości. Koszt ten został określony na kwotę 152 467,40 zł. Obowiązek jego ponoszenia wynikał z umowy transportowej i pozostawał związany z tym, że wskutek wypadku część wagonów nie mogła być wykorzystywana do realizacji przewozów. Biegły wskazał, że koszty te pozostawały w normalnym związku przyczynowym z wypadkiem, były konieczne dla przywrócenia bezpiecznej eksploatacji wagonów oraz odpowiadały rzeczywistemu zakresowi prac wykonanych po zdarzeniu.

(dowód: umowa transportowa wraz z aneksami, k. 37-47v; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-552)

Powód zgłosił pozwanemu roszczenie odszkodowawcze. W toku postępowania likwidacyjnego ubezpieczyciel (...) S.A. decyzją z 15 maja 2024 r. poinformował o przyznaniu bezspornej części odszkodowania w wysokości 1 285 751,84 zł. Z decyzji wynikało, że zweryfikowana bezsporna wartość szkody wyniosła 2 285 751,84 zł, od której potrącono franszyzę redukcyjną w wysokości 1 000 000 zł. Pismem z 6 sierpnia 2024 r. pozwany wskazywał następnie, że w związku z zaspokojeniem części roszczeń pozostające do zapłaty zobowiązanie pozwanego na rzecz powoda kształtuje się na poziomie 982 080 zł oraz deklarował dobrowolną zapłatę tej kwoty. W piśmie powoda z 13 sierpnia 2024 r. wskazano natomiast, że powód otrzymał od ubezpieczyciela kwotę 1 285 751,84 zł oraz od pozwanego kwotę 982 080 zł, łącznie 2 267 831,08 zł, a kwota 17 920 zł, uznana według twierdzeń stron w toku postępowania likwidacyjnego, nie została wypłacona ani przez pozwanego, ani przez ubezpieczyciela.

(dowód: decyzja (...) S.A., k. 416; pismo pozwanego, k. 408-419; pismo powoda, k. 424-428)

Raport weryfikacyjny nr 4, na który powoływał się pozwany, zawierał zestawienie kosztów zgłoszonych przez powoda i wyliczenie (...). W odniesieniu do pierwszego etapu kosztów (...) przyjmował m.in. 81 460 zł z faktury (...), 48 000 zł z faktury (...), 28 290 zł z faktury (...), 0 zł z faktury za ekspertyzę wagonów, 1 250 zł z faktury za rozładunek, 10 834,44 zł z faktury dotyczącej straty w towarze, 4 500 zł z faktury za usługę spedycyjną, 875 zł z faktury za usługę dźwigu, 24 750 zł i 6 500 zł z faktur dotyczących podjęcia wagonów do badań, 152 467,40 zł z tytułu opłaty stałej oraz 201 000 zł z tytułu wydzierżawienia wagonów. Weryfikacja ta została zakwestionowana w opiniach biegłych jako zbyt daleko ograniczająca rzeczywiste koszty pozostające w związku ze zdarzeniem, w szczególności przez przyjęcie zaniżonych stawek i nieuwzględnienie faktycznie wykonanego zakresu prac.

(dowód: raport weryfikacyjny nr 4, k. 431-469; pismo pozwanego, k. 408-419; opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 518-553; dodatkowa opinia uzupełniająca biegłego V. L., k. 586-604)

Tytułem dochodzonego odszkodowania, 15 maja 2024 roku, (...) S.A. w S., ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej pozwanego, wypłacił powodowi kwotę 1 285 751,84 zł, zaś 8 sierpnia 2024 roku pozwany zapłacił powodowi kwotę 982 080 zł.

(dowód: dowody wpłat, k. 770, 771)

Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych w sprawie, które wzajemnie się uzupełniały i pozwalały odtworzyć zarówno mechanizm zdarzenia, jak i zakres uszkodzeń oraz kosztów poniesionych w celu usunięcia skutków wypadku.

Ponadto podstawą ustaleń były opinie biegłych: V. Z. oraz V. L., które uznał za jasne, logiczne, spójne i dostatecznie odnoszące się do zgłoszonych przez pozwanego zastrzeżeń. Biegli odnieśli się zarówno do przyczyn zdarzenia, jak i do zasadności kosztów napraw, badań, ekspertyzy, relokacji, dzierżawy taboru zastępczego i pozostałych kosztów dochodzonych przez powoda. Dalsze zarzuty pozwanego miały w istotnej części charakter polemiczny i opierały się na odmiennych założeniach przyjętych w raportach prywatnych. Nie wykazano, aby opinie biegłych były nierzetelne, niepełne albo wewnętrznie sprzeczne. Sam fakt, że wnioski opinii były dla pozwanego niekorzystne, nie uzasadniał ich pominięcia.

Zarzuty dotyczące wcześniejszej współpracy biegłego lub powoływania się przez biegłego na dokumenty pochodzące od podmiotów uczestniczących w naprawach, były bezpodstawne. Biegły oceniał dokumentację w ramach wiadomości specjalnych i odnosił ją do zasad bezpieczeństwa kolejowego oraz wymogów technicznych. Dokumenty prywatne, takie jak faktury, zestawienia i dokumentacja naprawcza, mogły stanowić podstawę opiniowania, jeżeli podlegały ocenie biegłego w zestawieniu z pozostałym materiałem dowodowym. Pozwany nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby wyłączenie biegłego albo podważały obiektywność jego wniosków.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części, w szczególności wobec wypłacenia części dochodzonego odszkodowania w trakcie procesu.

Sam fakt zaistnienia zdarzenia kolejowego, z którego powód wywodzi powstanie szkody, nie był między stronami sporny. Bezsporne było również, że w następstwie tego zdarzenia doszło do wykolejenia części wagonów wchodzących w skład pociągu nr (...) relacji L.- W. oraz że zdarzenie to wywołało szkodę w majątku powoda. Spór stron koncentrował się przede wszystkim wokół odpowiedzialności pozwanego za całość skutków zdarzenia, zakresu szkody, wysokości należnego odszkodowania, zasadności poszczególnych kosztów dochodzonych przez powoda, a także wpływu dokonanych w toku procesu wypłat na rozstrzygnięcie sprawy.

Podstawę odpowiedzialności pozwanego stanowił art. 435 § 1 k.c., zgodnie z którym prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Pozwany jako zarządca infrastruktury kolejowej prowadzi przedsiębiorstwo, którego działalność pozostaje nierozerwalnie związana z ruchem kolejowym, utrzymaniem linii kolejowych, zarządzaniem ruchem pociągów i zapewnieniem bezpiecznej eksploatacji torów. Szkoda powoda pozostawała w związku z ruchem tego przedsiębiorstwa, skoro powstała w następstwie wykolejenia pociągu na linii kolejowej pozostającej w zarządzie pozwanego, a bezpośrednią przyczyną zdarzenia było wyboczenie toru bezstykowego i rozerwanie szyny pod przejeżdżającym taborem.

Nawet przy przyjęciu oceny odpowiedzialności pozwanego na zasadach ogólnych, podstawę tę stanowiłby art. 415 k.c. Z materiału dowodowego wynikało bowiem, że przyczyny zdarzenia były związane ze stanem i utrzymaniem infrastruktury kolejowej, w szczególności z nieprawidłowościami dotyczącymi toru bezstykowego, wcześniejszych prac budowlanych, diagnostyki, regulacji naprężeń szyn oraz reakcji na warunki eksploatacyjne. Są to okoliczności leżące w sferze obowiązków pozwanego jako zarządcy infrastruktury. W konsekwencji niezależnie od przyjętej podstawy odpowiedzialności pozwany ponosił odpowiedzialność za skutki zdarzenia.

Pozwany nie wykazał żadnej z przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 435 § 1 k.c. Nie wykazano, aby szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej. Nie wykazano również, aby wyłączną przyczyną szkody było zachowanie powoda, przewoźnika (...) sp. z o.o. albo innej osoby trzeciej, za którą pozwany nie ponosi odpowiedzialności. Zarzuty pozwanego odnoszące się do ewentualnego przyczynienia się powoda lub przewoźnika do powstania szkody albo zwiększenia jej rozmiarów nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym. Zarówno ustalenia Komisji Kolejowej, jak i opinia biegłego V. Z. wskazywały, że przyczyną zdarzenia nie był stan techniczny wagonów, sposób ich załadunku ani zachowanie przewoźnika. Biegły wskazał, że wyłączna i całkowita odpowiedzialność za przyczynienie się do wykolejenia pociągu spoczywała po stronie (...) S.A. (...) w B..

Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut pozwanego dotyczący konieczności przypisania odpowiedzialności albo współodpowiedzialności przewoźnikowi. Pozwany powoływał się na kwestie związane z obserwacją składu, dokumentacją przewozową, sposobem sprawdzenia załadunku oraz czynnościami wykonywanymi przez przewoźnika, jednak nie wykazał, aby którakolwiek z tych okoliczności pozostawała w normalnym związku przyczynowym z wykolejeniem. Samo postawienie hipotezy o możliwym przyczynieniu się innego podmiotu nie mogło prowadzić do ograniczenia odpowiedzialności pozwanego, skoro z dowodów wymagających wiadomości specjalnych wynikało, że przyczyną zdarzenia były nieprawidłowości dotyczące infrastruktury kolejowej.

Zakres należnego odszkodowania należało ocenić według art. 361 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którymi zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła; w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono – § 2. Naprawienie szkody powinno prowadzić do wyrównania uszczerbku majątkowego poszkodowanego, ale nie może prowadzić do jego wzbogacenia. Zastosowanie znajdował również art. 363 § 1 k.c., zgodnie z którym naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, przez przywrócenie stanu poprzedniego albo przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

W ocenie Sądu powód udowodnił, że dochodzone koszty pozostawały w adekwatnym związku przyczynowym ze spornym zdarzeniem i stanowiły normalne następstwo wypadku kolejowego. Szkoda obejmowała nie tylko bezpośrednie uszkodzenie i zniszczenie wagonów, lecz także koszty czynności koniecznych do ustalenia zakresu uszkodzeń, dopuszczenia taboru do dalszej eksploatacji, usunięcia skutków zdarzenia, organizacji transportu i badań wagonów, a także koszty wynikające z czasowego pozbawienia powoda możliwości korzystania z części taboru.

Nie był zasadny zarzut pozwanego, że skierowanie 35 wagonów do badań i napraw było niecelowe albo nadmierne.

Z opinii biegłych wynikało, że wagony te uczestniczyły w składzie pociągu, który przejechał przez uszkodzony tor i podlegał gwałtownym oddziaływaniom sił powstałych podczas zdarzenia oraz hamowania. Część wagonów wykazywała uszkodzenia widoczne, a w odniesieniu do pozostałych brak widocznych uszkodzeń zewnętrznych nie wykluczał uszkodzeń elementów układu biegowego, zawieszenia, układu cięgłowo-zderznego, czopów skrętu, zderzaków czy innych elementów technicznych. Ocena tych elementów wymagała badań warsztatowych. W realiach sprawy chodziło o tabor kolejowy, którego dalsze użytkowanie bez przeprowadzenia badań i napraw mogłoby zagrażać bezpieczeństwu ruchu kolejowego. Z tego względu czynności te były konieczne i gospodarczo uzasadnione.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut pozwanego, że zakres napraw był zbliżony do poziomu P4 i przez to nie powinien obciążać pozwanego.

Biegli wyjaśnili, że zakres czynności wynikał z potrzeby oceny skutków zdarzenia i przywrócenia wagonów do bezpiecznej eksploatacji po wypadku, a nie z wykonywania zwykłego, okresowego remontu taboru. Jeżeli dla oceny stanu wagonu po zdarzeniu konieczne było wykonanie czynności odpowiadających w części czynnościom wykonywanym przy szerszych przeglądach, nie oznaczało to jeszcze, że koszty te były niezwiązane z wypadkiem. Decydujące znaczenie miało to, że potrzeba ich wykonania powstała w następstwie wykolejenia i przejazdu składu przez uszkodzony tor.

Sąd nie podzielił zarzutów pozwanego dotyczących faktur VAT: (...), (...) i FV (...).

Dokumenty te, wraz z zestawieniami części i czynności, korespondowały z ustaleniami opinii biegłych i dokumentacją techniczną. Biegły V. L. odniósł się do tych dokumentów oraz do zakresu prac wykonanych przez (...), wskazując, że koszty te odpowiadały czynnościom koniecznym do przywrócenia wagonów do dalszej bezpiecznej eksploatacji. Pozwany nie przedstawił dowodów pozwalających na skuteczne podważenie rzeczywistego wykonania prac ani ich związku z wypadkiem.

Nie można było oprzeć rozstrzygnięcia w zakresie wysokości szkody na raportach weryfikacyjnych (...) w takim zakresie, w jakim raporty te kwestionowały wysokość roszczeń powoda, gdyż raporty te stanowiły dokumenty prywatne sporządzone na potrzeby postępowania likwidacyjnego i mogły być traktowane jedynie jako element stanowiska pozwanego lub ubezpieczyciela, nie mogły jednak zastąpić dowodu z opinii biegłego sądowego. W szczególności przyjęta w raportach kwota 4 000 zł netto za wagon, jako rzekomo wystarczająca do podstawowej weryfikacji powypadkowej, nie została poparta szczegółową kalkulacją, opisem czynności ani wykazaniem, że zakres taki byłby wystarczający w realiach tego zdarzenia. Biegły trafnie wskazał, że taka weryfikacja nie podważała kosztów udokumentowanych przez powoda fakturami i dokumentacją naprawczą.

Nie był zasadny zarzut pozwanego dotyczący braku kompletnej dokumentacji źródłowej. W sprawie przedstawiono faktury, zestawienia, dokumentację techniczną, dokumentację zdjęciową, protokoły, dokumenty powypadkowe oraz opinie biegłych. Materiał ten pozwalał na ocenę zakresu szkody, zasadności przeprowadzonych czynności oraz związku tych czynności ze zdarzeniem. Dla ustalenia wysokości szkody nie było konieczne, aby każda pojedyncza czynność naprawcza była wykazana w sposób izolowany od całokształtu dokumentacji. Istotne było, że całokształt materiału dowodowego, oceniony łącznie, pozwalał na ustalenie, że koszty te zostały poniesione w związku ze zdarzeniem i były celowe.

Sąd nie uwzględnił również zarzutu pozwanego dotyczącego prywatnej ekspertyzy technicznej wagonów. Koszt tej ekspertyzy pozostawał w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Ekspertyza służyła ustaleniu, czy stan techniczny wagonów mógł mieć wpływ na powstanie wypadku, a więc dotyczyła okoliczności istotnych dla ustalenia przyczyn zdarzenia oraz odpowiedzialności za szkodę. Skoro pozwany kwestionował zakres odpowiedzialności i wskazywał na możliwość wystąpienia innych przyczyn zdarzenia, powód był uprawniony do podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu technicznego taboru. Koszt ten był więc celowy i uzasadniony.

Za zasadne Sąd uznał także koszty rozładunku, relokacji wagonów, podjęcia wagonów do badań, usługi spedycyjnej i dźwigowej. Czynności te pozostawały w związku z koniecznością usunięcia skutków wykolejenia, zabezpieczenia taboru, przemieszczenia wagonów oraz umożliwienia wykonania badań i napraw. Wypadek kolejowy tego rodzaju generuje nie tylko koszt samej naprawy taboru, lecz także koszty organizacyjne i techniczne związane z usunięciem jego skutków. Pozwany nie wykazał, aby koszty te były zbędne, zawyżone albo niezwiązane ze zdarzeniem.

Na uwzględnienie zasługiwało również roszczenie dotyczące szkody w utraconym towarze. Zdarzenie doprowadziło do rozsypania przewożonego kruszywa, a zatem utrata części towaru była normalnym następstwem wykolejenia. Pozwany nie przedstawił skutecznych dowodów podważających sam fakt wystąpienia tej szkody ani jej związek z wypadkiem.

Zasadne było także uwzględnienie szkody związanej z całkowitym zniszczeniem 15 wagonów. Wagony te zostały uszkodzone w takim stopniu, że nie nadawały się do przywrócenia do eksploatacji i zostały zezłomowane. Szkodę w tym zakresie należało rozliczyć z uwzględnieniem wartości utraconego mienia i wartości odzysku ze złomu, tak aby odszkodowanie odpowiadało rzeczywistemu uszczerbkowi majątkowemu powoda. Uwzględnienie wartości odzysku pozostawało zgodne z zasadą pełnego odszkodowania i zapobiegało przyznaniu powodowi świadczenia przekraczającego wysokość szkody.

Sąd uznał za uzasadnione również koszty dzierżawy wagonów zastępczych.

Powód prowadził działalność gospodarczą wymagającą korzystania z taboru kolejowego, a wskutek wypadku znaczna część wagonów została wyłączona z eksploatacji. Pozyskanie taboru zastępczego było racjonalnym działaniem zmierzającym do ograniczenia skutków szkody i umożliwienia dalszego prowadzenia działalności. Nie można było wymagać od powoda, aby biernie oczekiwał na zakończenie badań i napraw wagonów, rezygnując w tym czasie z wykonywania przewozów. Pozwany nie wykazał, że powód mógł w realiach sprawy uzyskać porównywalny tabor na korzystniejszych warunkach albo że okres korzystania z wagonów zastępczych był nadmierny i zawiniony przez powoda.

Za pozostające w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem Sąd uznał również koszty opłaty stałej za lokomotywę pozostającą w gotowości. Obowiązek ponoszenia tych kosztów wynikał z umowy transportowej, a niemożność efektywnego wykorzystania lokomotywy była konsekwencją wyłączenia wagonów z eksploatacji po wypadku. Skoro powód, mimo braku możliwości pełnego wykorzystania składu, był obowiązany ponosić koszty gotowości lokomotywy, koszt ten stanowił szkodę pozostającą w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem.

Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty pozwanego dotyczące rzekomej opieszałości powoda w organizowaniu napraw lub dzierżawy wagonów zastępczych. Materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, aby powód swoim zachowaniem zwiększył rozmiar szkody. Przeciwnie, powód podejmował działania zmierzające do ustalenia zakresu szkody, wykonania badań i napraw oraz zapewnienia taboru zastępczego. Charakter szkody, konieczność przeprowadzenia specjalistycznych badań, ograniczona dostępność podmiotów wykonujących naprawy taboru kolejowego oraz organizacja transportu wagonów powypadkowych przemawiały przeciwko uznaniu, że czas usuwania skutków zdarzenia wynikał z bezczynności powoda.

W konsekwencji Sąd uznał, że powód wykazał roszczenie co do zasady i co do wysokości.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którymi, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet jeżeli nie poniósł żadnej dodatkowej szkody i nawet jeżeli opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności; jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych – § 2. Ponadto zgodnie z art. 455 k.c., świadczenie odszkodowawcze powinno zostać spełnione po wezwaniu dłużnika do zapłaty, w terminie umożliwiającym dobrowolne wykonanie zobowiązania.

Pierwotnie powód dochodził kwoty 4 122 604,60 zł, jednak w toku procesu doszło do częściowego spełnienia świadczenia, które Sąd zaliczył na poczet należności głównych najdalej wymagalnych, stąd do zapłaty pozostała kwota 1 854 772,76 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, to jest 27 grudnia 2022 roku.

W zakresie kwot zapłaconych w toku procesu powództwo o należność główną podlegało oddaleniu, ponieważ świadczenie zostało już spełnione. Nie oznaczało to jednak, że powód nie mógł żądać odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od wymagalności roszczenia do dat poszczególnych zapłat. Spełnienie świadczenia po terminie nie usuwa stanu opóźnienia za okres wcześniejszy.

Wobec częściowego spełnienia świadczenia, zasadne było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot: 1 285 751,84 zł od 27 kwietnia 2022 r. do 15 maja 2024 r., tj. do dnia wypłaty tej kwoty przez ubezpieczyciela oraz od: 961 852,76 zł od 27 kwietnia 2022 r. do 8 sierpnia 2024 r. i od 20 227,24 zł od 27 grudnia 2022 r. (dnia wniesienia pozwu) do 8 sierpnia 2024 r., tj. do dnia zapłaty dokonanej przez pozwanego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów i dokonanych ustaleń, Sąd orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 3 lit. a wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹ i § 3 k.p.c. w zw. z art. 100 zdanie drugie k.p.c. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Stosownie natomiast do art. 100 zdanie drugie k.p.c., Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny Sądu.

W realiach niniejszej sprawy zachodziły podstawy do obciążenia pozwanego kosztami procesu w całości, gdyż powództwo było zasadne w całości, a częściowe jego oddalenie wynikało z częściowego spełnienia dochodzonego świadczenia w trakcie procesu. Gdyby pozwany lub jego ubezpieczyciel spełnili świadczenie przed procesem, powód nie musiałby dochodzić należności na drodze sądowej. Spełnienie części świadczenia w toku procesu nie mogło zatem prowadzić do obciążenia powoda kosztami procesu w tej części. Na zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda kwotę składały się: opłata od pozwu w kwocie 200 000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w kwocie 25 000 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Od kosztów procesu zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

W punkcie 3 lit. b sentencji wyroku, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., Sąd obciążył pozwanego kosztami nieuiszczonej części wydatków na wynagrodzenia biegłych. Skoro pozwany przegrał sprawę, powinien również ponieść nieuiszczone wydatki tymczasowo wypłacone z sum Skarbu Państwa.

SSO Jan Wawrowski