Wyrok z 3 czerwca 2026, sygn. III U 110/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	Marta Majewska-Wronowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026r. w Suwałkach

sprawy Ł. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w J.

o rentę socjalną

w związku z odwołaniem Ł. R.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J.

z dnia(...) r. znak (...)

1.  oddala odwołanie;

2.  odstępuje od obciążania Ł. R. kosztami zastępstwa procesowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.;

3.  przyznaje radcy prawnemu L. R. prowadzącej Kancelarię (...) w N. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych, powiększone o stawkę podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną Ł. R. z urzędu.

UZASADNIENIE

punktu 1 wyroku z dnia 03.06.2026 r.

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. odmówił Ł. R. prawa do renty socjalnej oraz uchylił dotychczasową decyzję z dnia (...)r.

Argumentował, iż zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2194, z późn. zm.) w związku z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1.  przed ukończeniem 18. roku życia,

1.  w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25. roku życia,

2.  w trakcie studiów doktoranckich lub szkoły doktorskiej,

3.  w trakcie aspirantury naukowej.

Zakład odmówił Ł. R. prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia (...) r. ustaliła, że nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. R. wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do renty socjalnej. Wskazała, że jej stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu od czasu uzyskania orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności. Proces orzeczniczy przed organem rentowym był powierzchowny, a lekarze orzecznicy nie przeanalizowali rzetelnie przedłożonej dokumentacji medycznej. Od dzieciństwa cierpi na liczne, wrodzone i nieuleczalne schorzenia, w tym zdiagnozowaną genetycznie chorobę rzadką – zespół (...), a także zespół (...) typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów ((...)), osteopenię oraz zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów (m.in. chorobę R., spina bifida, koksartrozę, chondromalację rzepek). Stale utrzymujące się silne dolegliwości bólowe, permanentne drętwienie kończyn, dysfunkcje narządu ruchu (powodujące blokady stawów i upadki), a także zaburzenia neurologiczne i laryngologiczne (problemy z głosem, wiotkość strun głosowych i krtani) całkowicie uniemożliwiają jej podjęcie jakiejkolwiek pracy fizycznej lub biurowej. Wskazała również na bariery poznawcze i psychofizyczne, które zmusiły ją do rezygnacji ze studiów wyższych w (...)2026 r. Nie posiada własnych źródeł dochodu, wymaga stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego i pozostaje na utrzymaniu rodziców.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując w całości argumentację oraz podstawę prawną zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje :

Odwołania za uzasadnione nie można było uznać.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2194, z późn. zm.), renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1.  przed ukończeniem 18. roku życia,

2.  w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia,

3.  w trakcie studiów doktoranckich lub szkoły doktorskiej,

4.  w trakcie aspirantury naukowej.

Przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie dowodowe ostatecznie wykazało, że odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Weryfikacja tej przesłanki została zrealizowana w oparciu o dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych z zakresu medycyny pracy oraz specjalistów odpowiednich do schorzeń, na które cierpi Ł. R..

Pierwszą opinię w sprawie sporządził zespół biegłych lekarzy sądowych z zakresu psychiatrii - L. W., neurologii - dr n. med. L. I., chorób wewnętrznych -- dr n. med. W. Ł. oraz medycyny pracy - A. N., którzy po przeprowadzeniu badania i analizie zgromadzanej w aktach sprawy dokumentacji medycznej rozpoznali u odwołującej się następujące schorzenia: (...) (zespół C.) u pacjentki z wadą wrodzoną stawu skroniowo-żuchwowego i nagłośni, zaburzeniem fonacji głosu, mikrognacją, wiotkością więzadłową oraz licznymi zaburzeniami emocjonalnymi i lękowymi, z towarzyszącymi wielonarządowymi dolegliwościami bólowymi, przewlekły zespół bólowy kręgosłupa w odcinku szyjnym, piersiowym i lędźwiowo-krzyżowym oraz stawów, obserwację w kierunku reumatoidalnego zapalenia stawów ((...)) oraz gorączki o niejasnej etiologii, zaburzenia lękowe uogólnione oraz zaburzenia poznawcze. Zaopiniowali, że zdiagnozowane schorzenia, stopień ich zaawansowania oraz przebieg powodują u odwołującej się całkowitą niezdolność do pracy w okresie od dnia (...)r. do dnia (...)r. Wskazali, że z uwagi na genetyczne podłoże głównego schorzenia całkowita niezdolność do pracy istnieje od dzieciństwa. Odwołująca ma obecnie (...)lat, posiada wykształcenie średnie (technik (...)) i dotychczas nie pracowała zawodowo. Podjęła próbę studiów wyższych na pierwszym roku, jednak nauki nie ukończyła. Od dzieciństwa uskarża się na liczne dolegliwości ze strony wielu narządów oraz sfery psychicznej, co wiąże się ze zdiagnozowanym u niej w (...)r. zespołem (...). Z analizy dokumentacji genetycznej z dnia (...) r. wynika, że u Ł. R. zdiagnozowano rzadką wadę genetyczną – zespół (...), która powstała samoczynnie, co oznacza, że rodzice odwołującej nie są jej nosicielami. U Ł. R. schorzenie ma jednak nietypowy, łagodniejszy przebieg. Badania wykazały, że mutacja ominęła kluczowe geny odpowiedzialne za najcięższe objawy, dzięki czemu u nie występuje u niej niepełnosprawność intelektualna. Choroba ta objawia się u niej głównie problemami z głosem, wiotkością krtani oraz przewlekłymi bólami wielonarządowymi. W sferze zdrowia psychicznego biegli rozpoznali u niej uogólnione zaburzenia lękowe oraz problemy z pamięcią i koncentracją (zaburzenia poznawcze), które utrudniają jej codzienne funkcjonowanie i zmusiły ją do przerwania studiów. Połączenie uciążliwych objawów fizycznych oraz problemów ze zdrowiem psychicznym czyni ją okresowo całkowicie niezdolną do pracy. Odwołująca może pracować wyłącznie w warunkach pracy chronionej, a renta ma pozwolić jej na podjęcie dalszych prób nauki i podnoszenia kwalifikacji. Ł. R. wymaga przy tym stałej opieki wielu lekarzy specjalistów.

W wyniku zastrzeżeń wniesionych przez organ rentowy Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych w składzie: biegły z zakresu ortopedii - S. N. oraz psychologii - B. K., którzy po przeprowadzeniu badania oraz szczegółowej analizie zgromadzonych dokumentów medycznych, rozpoznali u odwołującej się: zaburzenia lękowe uogólnione z somatyzacją lęku, funkcjonowanie intelektualne odpowiadające normie, przewlekły zespół bólowy kręgosłupa w odcinku szyjnym, piersiowym i lędźwiowo-krzyżowym oraz stawów, zespół (...) w wywiadzie i zespół (...) w wywiadzie. Zaopiniowali, że z przyczyn ortopedycznych i psychologicznych Ł. R. nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Wskazali, że stan narządu ruchu odwołującej jest dobry i nie daje podstaw do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. W zakresie zdrowia psychicznego zauważyli, że jej funkcjonowanie psychospołeczne jest wprawdzie utrudnione z uwagi na objawy uogólnionych zaburzeń lękowych z somatyzacją lęku, jednak ich aktualne nasilenie nie znosi całkowicie jej zdolności do zatrudnienia. Zgłaszane ataki paniki, zaburzenia pamięci oraz trudności z koncentracją uwagi nie powodują całkowitej niezdolności do pracy. Ł. R. wykazuje silne, subiektywne poczucie przeżywania bardzo nasilonych objawów o charakterze lękowym, co wymaga kontynuacji leczenia w poradni zdrowia psychicznego, lecz nie uzasadnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Odwołująca nigdy nie była hospitalizowana psychiatrycznie ani nie kierowano jej na leczenie szpitalne w tym zakresie. Ponadto przeprowadzone psychologiczne badanie testowe nie wykazało istotnego obniżenia sprawności intelektualnej ani nasilonych zaburzeń koncentracji uwagi – wyniki testów jednoznacznie potwierdziły funkcjonowanie intelektualne w granicach normy. Wykonane badanie psychologiczne nie wykazało także znacznego obniżenia sprawności pamięci świeżej.

W wyniku zastrzeżeń wniesionych przez odwołującą Sąd dopuścił również dowód z opinii biegłego lekarza sądowego z zakresu otolaryngologii – U. N., który po przeprowadzeniu badania przedmiotowego oraz analizie zgromadzonej dokumentacji medycznej rozpoznał u odwołującej się: wrodzoną wiotkość fałdów głosowych, mikrognację, dysfunkcję stawów skroniowo-żuchwowych, zespół (...) (potwierdzony w badaniu (...) głowy) oraz zespół zespół (...)-du-Chat. Uznał jednak, że brak jest podstaw do stwierdzenia u odwołującej całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy. Wskazał, iż opisane w rezonansie magnetycznym z dnia 12.03.2021 r. oraz z dnia 31.05.2023 r. odchylenia stanowią wyłącznie przypadkowe znaleziska radiologiczne. Zmiany te nie wykazują cech złośliwości ani stanów zapalnych, przez co nie wymagają wdrażania intensywnej diagnostyki ani terapii. Wrodzona wiotkość krtani nie przybiera u Ł. R. nasilenia, które wymagałoby interwencji chirurgicznej, a w górnych drogach oddechowych nie stwierdza się objawów obturacji. Słuch jest w pełni prawidłowy i społecznie wydolny. Odwołująca sprawnie komunikuje się werbalnie, nie posługuje się językiem migowym, nie wykazuje zaburzeń rozumienia mowy ani nie wymaga stosowania aparatu słuchowego. Nie cierpi również na zaburzenia równowagi, zawroty głowy, oczopląs czy zaburzenia chodu, co wyklucza występowanie objawów przedsionkowych. Nie leczyła się laryngologicznie w sposób ciągły, a w jej historii choroby brak jest wpisów o schorzeniach przewlekłych. Jedyna udokumentowana konsultacja audiologiczno-foniatryczna potwierdza wyłącznie wrodzoną wiotkość fałdów głosowych, która jest bezpośrednio powiązana z jej zespołem genetycznym. Schorzenie to wywołuje męczliwość głosu oraz chrypkę, co może ograniczać możliwość wykonywania zawodów opartych na intensywnej emisji głosu (takich jak nauczyciel, recepcjonista czy telefonista). Nie stanowi to jednak przeszkody do podjęcia pracy zgodnej z poziomem wykształcenia.

Następnie Sąd dopuścił także dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu medycyny pracy – dr n. med. F. U., która po analizie dokumentacji medycznej rozpoznała u odwołującej: zespół (...), w którego obrazie klinicznym występują: wrodzona wada stawu skroniowo-żuchwowego i nagłośni, zaburzenia tonacji głosu, mikrognacja oraz wiotkość więzadłowa, liczne zaburzenia emocjonalne i lękowe, wielonarządowe dolegliwości bólowe i uogólnione zaburzenia lękowe z somatyzacją lęku. Też nie stwierdziła jednak u odwołującej całkowitej niezdolności do pracy. Wskazała, iż choć u odwołującej występuje rzadka i poważna choroba genetyczna, to stopień jej nasilenia oraz aktualny przebieg kliniczny nie powodują tak głębokiego naruszenia sprawności organizmu, które wykluczałoby ją z możliwości podjęcia zatrudnienia. Zwróciła uwagę na zapis w dokumentacji z (...) w H. z (...)r., z którego wynika, że mutacja u Ł. R. jedynie częściowo obejmuje region krytyczny dla zespołu (...). To właśnie tłumaczy brak typowych dla tego zespołu cech niepełnosprawności intelektualnej i pozwala na znacznie lepsze prognozy. Biegła dokonała szczegółowego zestawienia i weryfikacji stanowisk wszystkich biegłych, którzy oceniali stan zdrowia odwołującej na etapie niniejszego postepowania. Odnosząc się do pierwszej opinii, w której inny zespół orzekł okresową całkowitą niezdolność do pracy w celu umożliwienia odwołującej się studiowania, biegła podzieliła krytyczne stanowisko ZUS i wskazała, że chęć podnoszenia kwalifikacji czy potrzeba dalszej diagnostyki nie mogą stanowić prawnej ani medycznej podstawy do orzekania o całkowitej niezdolności do jakiejkolwiek pracy. Podsumowała, że sam fakt zdiagnozowania nawet ciężkiego schorzenia wrodzonego nie decyduje automatycznie o niezdolności do pracy. Kluczowy jest zawsze stopień realnego ograniczenia funkcji organizmu. Definicja całkowitej niezdolności wymaga absolutnej utraty możliwości wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, więcw przypadku odwołującej brak jest podstaw do wydania takiego orzeczenia.

Z powyższych opinii wynika zatem, że naruszenia sprawności organizmu występujące u odwołującej – choć w części mają charakter wrodzony i istnieją od dzieciństwa – nie powodują u niej całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym nie została spełniona podstawowa, kumulatywna przesłanka z art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, co czyni bezprzedmiotowym badanie momentu powstania całkowitej niezdolności do pracy w okresach wymienionych w ustawie. Ł. R., urodzona w (...) r., przed ukończeniem 25 roku życia bezsprzecznie kontynuowała naukę, jednak stopień nasilenia jej schorzeń nie doprowadził do utraty zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2007 r. sygn. akt III UK 130/06, ustaleń w sprawie o świadczenie rentowe w zakresie medycznym nie można opierać wbrew opinii biegłych lekarzy sądowych. Dopiero ustalenia biegłych dostarczają sądowi wiedzy specjalistycznej koniecznej do dokonania oceny stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie, w tym rodzaju występujących schorzeń, stopnia ich zaawansowania i nasilenia związanych z nimi dolegliwości.

Sąd Okręgowy w pełni podzielił opinie biegłych lekarzy sądowych: ortopedy S. N., psycholog B. K., otolaryngologa U. N. oraz biegłej z zakresu medycyny pracy dr n. med. F. U.. Dowody te zostały sporządzone przez wysokiej klasy specjalistów, w tym lekarzy posiadających stopnie naukowe, a zawarte w nich wnioski cechują się pełną spójnością, logicznością i jednoznacznością. Biegli ci rzetelnie i szczegółowo odnieśli się do zgromadzonej w sprawie, obszernej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzili bezpośrednie badania przedmiotowe Ł. R..

Sąd nie znalazł żadnych podstaw do zakwestionowania tych opinii, uznając je za kluczowe dla rozstrzygnięcia. W konsekwencji Sąd odmówił mocy dowodowej pierwszej opinii jako odosobnionej i skutecznie podważonej przez wnioski czterech kolejnych, niezależnych biegłych lekarzy sądowych, którzy jednoznacznie wskazali, że zdiagnozowane schorzenia genetyczne, somatyczne i lękowe nie wykluczają odwołującej z rynku pracy, o ile stanowisko zostanie dostosowane do jej umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy nie sposób podzielić argumentacji Ł. R. o jej całkowitej niezdolności do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało w trakcie nauki przed ukończeniem 25 roku życia. Rozstrzygając kwestię prawa do renty socjalnej Sąd zobowiązany jest kierować się ustaleniami biegłych lekarzy sądowych, którzy posiadają w tym zakresie niezbędną wiedzę specjalistyczną. Sąd nie może opierać orzeczenia o niezdolności do pracy wyłącznie na subiektywnym przekonaniu i odczuciach odwołującej. Zasada ta jednoznacznie wynika z przywołanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2007 r. (sygn. akt III UK 130/06), a także z ugruntowanej linii orzeczniczej, m.in. wyroków Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010 r. (sygn. akt I UK 204/09) oraz z dnia 24 lutego 2010 r. (sygn. akt II UK 191/09).

Należy przyznać odwołującej, że kluczowe ze zdiagnozowanych u niej naruszeń sprawności organizmu, w szczególności wada genetyczna w postaci zespołu (...), mają charakter wrodzony i bezsprzecznie powstały przed ukończeniem przez nią 18 roku życia oraz w trakcie nauki w szkole. Przepisy art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej skupiają się jednak na medycznym skutku tych naruszeń. Sam fakt narodzenia się z wadą genetyczną nie rodzi prawa do renty, jeżeli schorzenie to nie wywołało skutku w postaci całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy musi być bezpośrednim następstwem tych konkretnych, wczesnych naruszeń.

Tymczasem z zebranego w sprawie, dominującego materiału dowodowego – w postaci zgodnych opinii biegłego ortopedy, psychologa, otolaryngologa oraz biegłej z zakresu medycyny pracy – jednoznacznie wynika, że ujawniony u Ł. R. stopień zaawansowania tych chorób nie wywołał i nadal nie wywołuje całkowitej niezdolności do pracy. Jak precyzyjnie wykazała biegła medycyny pracy dr n. med. F. U., zidentyfikowana u odwołującej wada genetyczna nie objęła genów odpowiedzialnych za najcięższe powikłania zespołu (...). Dzięki temu w obrazie klinicznym choroby nie występują zaburzenia umysłowe, co pozwoliło na zachowanie prawidłowych funkcji poznawczych. Jak trafnie wskazała też ta biegła, fakt umożliwienia kontynowania nauki nie jest przesłanką niezdolności do pracy. Opisane przez Ł. R. subiektywne zaostrzenie dolegliwości bólowych narządu ruchu, męczliwości głosu oraz uogólnionych zaburzeń lękowych niewątpliwie utrudnia jej codzienne funkcjonowanie i stanowi podstawę do zaliczenia jej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Niemniej jednak, w świetle kategorycznych wniosków większości biegłych sądowych, dysfunkcje te nie doprowadziły do całkowitej niezdolności do pracy. Odwołująca zachowała sprawność ruchową, wydolność manualną oraz społeczną komunikatywność, co pozwala jej na podjęcie zatrudnienia na rynku pracy w warunkach odpowiednio dostosowanych do jej ograniczeń. Skoro zatem w toku całego postępowania sądowego nie potwierdzono medycznego faktu istnienia całkowitej niezdolności do pracy, wykluczona jest możliwość przyznania jej prawa do renty socjalnej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. odwołanie oddalił (pkt 1.).

mt/PW/mmw