Wyrok z 9 czerwca 2026, sygn. II Ka 153/26

Przewodniczący:

SSO Agnieszka Karłowicz

Protokolant:

Milena Oszkiel

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II Ka 153/26

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 12 stycznia 2026 r. w sprawie II K 361/25

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐co do winy

☐co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒uchylenie

☒zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.

E. D.

brak obiektywnej możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego

dowody wpłat, zaświadczenie z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, wydruki rozmów i zaświadczenie o dochodach

k. 107, 141-142, 152-155, 160-164

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

1.

dowody wpłat, zaświadczenie z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej, wydruki rozmów i zaświadczenie o dochodach

Wiarygodność dowodów co do stwierdzonych nimi okoliczności nie budzi wątpliwości, jednakże nie mogły one przemawiać, w konfrontacji z pozostałym wiarygodnym materiałem sprawy, za przyjęciem odmiennych niż Sąd Rejonowy ustaleń. Należy zauważyć, że oskarżony w postępowaniu podnosił, że utrzymanie swej obecnej żony D. D. i ich wspólnej małoletniej córki W. było dla niego w okresie stawianego mu w przedmiotowej sprawie zarzutu priorytetem. Z tego też względu, jak wskazał, nie wywiązywał się w ten czas w pełni z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego na rzecz swoich pozostałych dzieci, pochodzących ze związku z J. D., a wymienionych w opisie zarzucanego mu czynu. Nadto z informacji uzyskanych od komornika sądowego wynika, że na poczet zadłużenia alimentacyjnego w okresie od 5 października 2024 r. do 14 maja 2025 r. oskarżony dokonał, poza jedną ze stycznia 2025 r., niewielkich wpłat, w wysokościach zdecydowanie niższych niż ustalonych wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2024 r. w sprawie I ACa 308/23 oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 10 sierpnia 2020 r. w sprawie III RC 115/20. Jednocześnie jak jawi się z protokołu przesłuchania oskarżonego z zawodu jest on mechanikiem samochodowym, a ze świadczonej przez siebie pracy w warsztacie osiąga dochód w wysokości 2200 zł, co też znalazło odbicie w wywiadzie policyjnym (k. 58). Zachowanie pokrzywdzonej, która zwróciła wpłacone należności nie wynikało ze złej woli, ale związane było z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym. Okoliczności te jednak nie ekskulpowały czynu oskarżonego, o czym Sąd wypowiedział się szczegółowo przy omawianiu zarzutów obrońcy.

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.

1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 209 § 1 kk

Sąd błędnie przyjął, że oskarżony „uchylał się" od obowiązku alimentacyjnego, mimo że:

-regularnie dokonywał wpłat w wysokości 200-500 zł miesięcznie,

- alimenty opłacał regularnie do grudnia 2025 r. czyli alimenty były płacone,

- złożył wniosek o obniżenie alimentów, co w świetle orzecznictwa wyklucza zamiar uchylania się,

- jego dochód wynosi 2121 zł brutto, co obiektywnie uniemożliwia płacenie Kantów w pełnej wysokości.

Jak słusznie zauważył Sad Najwyższy (V KK 238/18) złożenie wniosku o obniżenie alimentów oraz częściowe regulowanie należności wyklucza uporczywość i zamiar uchylania się. Natomiast SA Kraków,
II AKa 120/19 wskazał, że nie można mówić o uchylaniu się, gdy sprawca płaci choćby część alimentów i podejmuje działania prawne w celu zmiany obowiązku. Na podobnym stanowisku stanął
SA w Katowicach, II AKa 451/18 wskazując, że częściowe
płacenie alimentów wyklucza zamiar uporczywego uchylania się.
W przedmiotowym postępowaniu Sąd całkowicie pominął te standardy.

2. rażące naruszenie art. 7 k.p.k. - dowolna, a nie swobodna ocena dowodów

Sąd:

pominął dowody wpłat,

- pominął wniosek o obniżenie alimentów,

nie ocenił realnych możliwości zarobkowych oskarżonego,

-nie odniósł się do obowiązków rodzinnych wobec dwójki małych dzieci z obecnego związku,

- nie uwzględnił kosztów na jakie składają się 300 zł grzywny miesięcznie, 500 zł komornik, 300 zł chwilówki, prac społecznych oraz kosztów utrzymania nowej rodziny.

To narusza zasadę wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

3. naruszenie art. 410 k.p.k. - pominięcie istotnych dowodów

Sąd oparł wyrok wyłącznie na zeznaniach byłej żony i dokumentach, pomijając: dowody wpłat, dowody potwierdzające niskie zarobki, dowody na obowiązki rodzinne, dowody na złożenie wniosku o obniżenie alimentów.

4. naruszenie art. 424 § 1 k.p.k. - uzasadnienie nie odpowiada wymogom prawa

Uzasadnienie nie wyjaśnia, dlaczego sąd uznał, że oskarżony „uchylał się", nie analizuje przesłanki „co najmniej trzech świadczeń okresowych". Sąd nie odnosił się do wpłat, nie przeanalizował wniosku o obniżenie alimentów oraz nie zbadał możliwości zarobkowych. Brak tych elementów czyni wyrok wadliwym.

5. błędne ustalenia faktyczne - art. 438 pkt 3 k.p.k.

Sąd błędnie ustalił, że:

- oskarżony nie płacił alimentów,

- nie podejmował działań,

- uchylał się,

- miał możliwości płacenia pełnej kwoty.

Tymczasem oskarżony płacił regularnie, choć częściowo zasądzone alimenty oraz w międzyczasie, złożył wniosek o obniżenie alimentów uzasadniając to bardzo niskimi zarobkami oraz brakiem kontaktu z dziećmi z wyłącznej winy byłem małżonki. Oskarżony zarabia 2121 zł brutto, utrzymuje dwoje małych dzieci, wykonuje prace społeczne, spłaca grzywnę i komornika i jak wspomniano nie ma kontaktu z dziećmi z poprzedniego małżeństwa z winy matki.

W przedmiotowej sprawie brak jest „uchylania się" - przesłanka konieczna z art. 209 § 1 k.k. Aby doszło o prawidłowego skazania,
sąd musi wykazać: zamiar, uporczywość oraz realną możliwość płacenia pełnej kwoty. W tej sprawie: zamiaru nie było — były wpłaty, uporczywości nie było — były wpłaty i wniosek o obniżenie możliwości. Częściowe płacenie alimentów wyklucza przestępstwo z art. 209 § 1 k.k. Warto wskazać, że zgodnie z orzecznictwem (SN, V KK127/17) nie popełnia przestępstwa ten, kto płaci alimenty w części, jeśli wynika to z obiektywnych trudności. Ponadto złożenie wniosku o obniżenie alimentów to dowód braku winy. Sąd Najwyższy w sprawie o sygnaturze V KK 238/18 wskazał, że „Wniosek o obniżenie alimentów świadczy o braku zamiaru uchylania się." Sąd w przedmiotowej sprawie w ogóle tego nie ocenił. Realne możliwości zarobkowe - art. 135 § 1 k.r.o. Alimenty muszą odpowiadać usprawiedliwionym potrzebom dzieci oraz możliwościom zarobkowym zobowiązanego. Przy 2121 zł brutto i obowiązkach rodzinnych oskarżony nie ma możliwości płacenia pełnej kwoty.

(k. 104-106 – literalna treść środka zaskarżenia)

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Wbrew przekonaniu skarżącego Sąd meriti w sposób właściwy, a zarazem kompleksowy rozważył wszelkie okoliczności sprawy, wyłaniające się z wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego, który to poddał dokładnej, logicznej, wszechstronnej, a nade wszystko trafnej z punktu widzenia dyrektyw wyrażonych w treści art. 7 kpk ocenie, wyciągając na ich podstawie słuszne wnioski co do winy i sprawstwa oskarżonego czynu przypisanego mu zaskarżonym wyrokiem, wyczerpującego dyspozycję art. 209 § 1 kk. Podjęte rozstrzygnięcie zostało rzetelnie, szeroko, a przede wszystkim logicznie i przekonująco umotywowane w pisemnym uzasadnieniu, odpowiadającym wymogom z art. 424 kpk.

W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia, jak również w toku postępowania odwoławczego, forsowano tezę, że oskarżony nie miał obiektywnej możliwości wykonania obowiązku alimentacyjnego, a nadto, iż starał się go wypełniać. Nadto według skarżącego
Sąd a quo miał nienależycie przeanalizować tą kwestię pod kątem zrealizowania przez oskarżonego znamion przypisanego mu zaskarżonym wyrokiem czynu, pomijając całkowicie jego sytuację finansową i rodzinną, okoliczność zainicjowania przez niego postępowania cywilnego o obniżenie wysokości zasądzonych alimentów, dokonywania wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych, jak też posiadania drugiej rodziny i konieczności jej utrzymania.
Po zapoznaniu się z aktami sprawy, w tym treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z tak postawioną tezą nie sposób się jednak zgodzić. Przeczą temu nie tylko dowody z dokumentów, zeznania świadków J. D. i W. D., ale także w pewnej części wyjaśnienia samego oskarżonego. Należy zauważyć, że z informacji uzyskanych od komornika sądowego jasno wynika, że oskarżony w toku prowadzonych egzekucji komorniczych na poczet zaległości alimentacyjnych dokonał jedynie kilku wpłat, przy czym poza jedynym przypadkiem mającym miejsce w styczniu 2025 r., były one w niewielkich wysokościach, znacząco niższych niż te ustalone przez sądy. W tym stanie rzeczy relacje świadków J. D. i W. D., które to skądinąd zgodnie wskazywały na zaniechania oskarżonego w realizacji obowiązku alimentacyjnego i ich skutki, Sąd słusznie obdarzył wiarą, podobnie jak wyjaśnienia oskarżonego w tej części w której podnosił, że nie płacił w całości alimentów na rzecz sześciorga swych dzieci pochodzących ze związku z J. D., szczegółowo wymienionych w opisie zarzucanego mu czynu. Należy podkreślić, że podczas przesłuchania przeprowadzonego w toku postępowania przygotowawczego wskazał on, że w sytuacji finansowej w jakiej się znalazł (praca jako mechanik samochodowy i dochód miesięczny osiągany z tego tytułu w wysokości 2200 zł) priorytetem dla niego było utrzymanie jego nowej rodziny, tj. żony D. D. oraz ich wspólnej małoletniej córki, dlatego też postępował w opisany powyżej sposób. W tym układzie procesowym Sąd słusznie ustalił, że oskarżony posiadając obiektywną możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego, nie wypełniał go na skutek wyłącznie złej woli. Należy podkreślić, że oskarżony mając świadomość ciążącego na nim wobec ww. dzieci obowiązku alimentacyjnego, chociażby przez pryzmat wcześniejszych skazań za czyn z art. 209 § 1 kk, winien podjąć większe starania i wykazać się większą aktywnością na rynku pracy, a takich starań po stronie oskarżonego nie było widać. Same deklaracje oskarżonego to zdecydowanie za mało, aby co do tej kwestii przyjąć stanowisko odmienne, a tym samym również uznać, że nie posiadał on obiektywnej możliwości wykonywania nałożonego na niego sądownie obowiązku alimentacyjnego. Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż tam gdzie pojawia się konieczność utrzymania nie tylko siebie, ale i rodziny (przede wszystkim małoletnich dzieci) kończy się pole co do wyboru charakteru wykonywanej pracy, a rodzic winien dzielić się z dzieckiem najskromniejszym dochodem, nawet kosztem określonych potrzeb własnych, w razie potrzeby ograniczając je do absolutnie niezbędnego minimum. Bierność oskarżonego na rynku pracy, przy wielości lokalnych ofert pracy, chociażby przy wykonywaniu nieskomplikowanych prac fizycznych, nie mogła tłumaczyć tego rodzaju całościowego stosunku oskarżonego do ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Jak wynika wyjaśnień oskarżonego był on zatrudniony na pół etatu, a więc powinien podjąć starania, aby zakres zatrudnienia był zasadniczo większy. Sam fakt wcześniejszej karalności nie przesądza zaś o braku możliwości podjęcia zatrudnienia czy też pracy dodatkowej, na co wskazuje zatrudnienie oskarżonego jako mechanika samochodowego. Stąd też nawet gdyby złożył pozew o obniżenie alimentów, tak okoliczność ta, wbrew temu co twierdzi, nie ekskulpuje jego odpowiedzialności za przypisany mu zaskarżonym wyrokiem czyn. Znamiennym w odniesieniu do sytuacji materialnej oskarżonego pozostawało, iż w przedmiotowej sprawie reprezentował go obrońca z wyboru. Wątpliwości budziły wyjaśnienia oskarżonego, który wskazywał, że zarabia 2200 zł brutto, jego żona nie pracuje, a same koszty wynajęcia mieszkania miały wynosić 2600 zł, ponadto oskarżony miał do spłacenia zaległe należności finansowe ok. 1000 zł miesięcznie z tytułu grzywny czy należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym. To wskazuje, że rzeczywiste dochody oskarżonego były zasadniczo wyższe. Brak jest rzeczywistych przesłanek do uznania, że matka dzieci utrudnia mu kontakty z dziećmi, jeżeli troje z nich to osoby dorosłe, które same decydują o swoich relacjach rodzinnych. Oskarżony nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji materialnej, a więc trudno przyjąć, że samo złożenie wniosku o obniżenie świadczeń alimentacyjnych powinno zmniejszyć czy wyeliminować odpowiedzialność karną oskarżonego.

W związku z powyższym, przy sporadycznym, a nie tak jak wskazuje oskarżony regularnym, dokonywaniu przez niego niewielkich wpłat tytułem alimentów, w wysokościach zdecydowanie niższych niż ustalonych wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2024 r. w sprawie I ACa 308/23 oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 10 sierpnia 2020 r. w sprawie III RC 115/20, co doprowadziło do tego, że łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, Sąd I instancji słusznie uznał w świetle obowiązujących przepisów, że podjęte przez oskarżonego zachowanie wypełnia wszystkie znamiona ustawowe czynu z art. 209 § 1 kk, co wytłumaczył zwięźle, aczkolwiek rzetelnie i logicznie w pisemnym uzasadnieniu.
Stanowisko E. D. upatrujące w „częściowym wpłacaniu alimentów” jego braku winy i sprawstwa czynu z art. 209 § 1 kk bazuje na orzeczeniach opartych na „starym”, obowiązującym do 30 maja 2017 r., stanie prawnym, niemającym, z uwagi na czasookres zarzucanego mu czynu, zastosowania na gruncie niniejszej sprawy.

Z tych też względów nie było podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego
podnoszących zarówno naruszenie przepisów proceduralnych, jak również wskazujących na błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia czy też subsumcji zachowania oskarżonego pod określony przepis prawa. We wniesionym środku odwoławczym brak było zarzutu dotyczącego niewspółmierności pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia o karze. W ocenie Sądu Okręgowego nie zaistniały także przesłanki z art. 440 kpk które uprawniałyby do ingerencji w tą cześć wyroku. Dlatego też, przy wyczerpującym wywodzie Sądu Rejowego w części dotyczącej kary, odstąpiono od zupełnie abstrakcyjnego omawiania tej kwestii w niniejszych rozważaniach, podzielając w tym względzie stanowisko proceduralne Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażone w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. II AKa 275/17 (Legalis Numer 1728581). Orzeczona kara jest sprawiedliwa i uwzględnia wielokrotną karalność oskarżonego za przestępstwo z art. 209 § 1 kk.

Wniosek

o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego

ewentualnie

o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Łukowie

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadne

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

bezzasadność zarzutów skutkowała nieuwzględnieniem wniosków z którymi wystąpił oskarżony.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w Łukowie z dnia 12 stycznia 2026 r. w sprawie II K 361/25 – w całości

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Wskazano w rubryce 3.1. Jednocześnie Sąd Okręgowy nie dopatrzył się uchybień podlegających uwzględnieniu z urzędu.

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II.

Wprawdzie apelacja oskarżonego okazała się w całości bezzasadna, zatem oskarżony winien, zgodnie z art. 636 § 1 kpk, ponieść koszty sądowe za postępowanie odwoławcze w całości, to jednak z uwagi na jego zadłużenie komornicze, Sąd Okręgowy w oparciu o art. 624 § 1 kpk uznał, że zachodzą w sprawie podstawy do zwolnienia oskarżonego z kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze w całości, przejmując wydatki tego postępowania na rachunek Skarbu Państwa.

7.  PODPIS

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

oskarżony

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

cały wyrok

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐co do winy

☐co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒uchylenie

☒zmiana