Wyrok z 10 czerwca 2026, sygn. V U 778/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska

Protokolant: sekretarz sądowy Monika Daras

po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 roku w Piotrkowie Trybunalskim

na rozprawie

sprawy z wniosku T. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o wysokość emerytury górniczej

na skutek odwołania ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia (...), znak: (...)

oddala odwołanie.

Sygn. akt V U 778/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił T. M. prawa do zaliczenia okresu pracy od dnia 5 października 1993 roku do dnia 31 października 1999 roku w wymiarze półtorakrotnym. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że z dokumentacji złożonej przez zakład pracy wynika, iż w okresie od 5 października 1993 roku do 31 maja 1998 roku ubezpieczony zatrudniony był na stanowisku górnika eksploatacji taśmociągów, które to stanowisko nie figuruje w załączniku nr 3 Rozporządzenia Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku, natomiast w okresie od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku wykonywał tożsame czynności, jak przed 1998 rokiem. Zatem brak jest podstaw do zastosowania przelicznika 1,8.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i zaliczenie do pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym okresu zatrudnienia w (...) S.A. Oddział (...) od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku z zastosowaniem przelicznika 1,8. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że w okresie od 5 października 1993 roku do 31 maja 1998 roku oraz od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku wykonywał czynności związane z transportem urobku w strefie przyprzodkowej.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny w sprawie:

T. M., urodzony w (...), wystąpił w dniu 4 maja 2023 roku z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury górniczej.

Ubezpieczony wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym i wskazał, że nadal jest zatrudniony przez (...) S.A. Oddział (...).

Do wniosku ubezpieczony załączył m.in. świadectwo wykonywania pracy górniczej z dnia 19 kwietnia 2023 roku, w którym pracodawca (...) Spółka Akcyjna (...). potwierdził zatrudnienie ubezpieczonego w okresie od 5 października 1993 roku do nadal, w tym:

1.  od 5 październik 1993 roku do 31 października 1999 roku na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej, wymienionym w załączniku nr 3 Dziale III, poz. I Rozporządzenia MPiPS z dnia 23 grudnia 1995 roku;

2.  od 1 maja 2001 roku do 30 czerwca 2003 roku na stanowisku dozorcy specjalności mechanicznej w oddziale związanym z utrzymaniem ruchu, wymienionym w załączniku nr 3, li. D, poz. 2 Zarządzenia nr 9 MPiH z dnia 23 grudnia 1994 roku;

3.  od 1 lipca 2003 roku do 31 grudnia 2008 roku na stanowisku sztygara zmianowego oddziału związanego z utrzymanie ruchu, wymienionym w załączniku nr 3, lit. C, poz. 2 Zarządzenia nr 9 MPiH z dnia 23 grudnia 1994 roku;

4.  od 1 stycznia 2009 roku do 31 stycznia 2010 roku na stanowisku sztygara zmianowego oddziału związanego z utrzymanie ruchu, wymienionym w załączniku nr 3, lit. C, poz. 2 Zarządzenia nr 9 MPiH z dnia 23 grudnia 1994 roku;

5.  od 1 lutego 2010 roku do 31 lipca 2015 roku stanowisku inspektora według specjalności mechanicznej, wymienionym w załączniku nr 3, lit. C, poz. 5 Zarządzenia nr 9 MPiH z dnia 23 grudnia 1994 roku;

6.  od 1 sierpnia 2015 roku do nadal na stanowisku starszego inspektora według specjalności mechanicznej, wymienionym w załączniku nr 3, lit. B, poz. 6 Zarządzenia nr 9 MPiH z dnia 23 grudnia 1994 roku (dowód: wniosek o emeryturę, k. 2-4, świadectwo wykonywania pracy górniczej, k.6 – akt ZUS).

Powołana przez pracodawcę wnioskodawcy Komisja Weryfikacyjna na posiedzeniu, które odbyło się w dniu 25 kwietnia 2009 roku ustaliła, że T. M. pracował w okresach od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku stale przez 1444 dniówek jako górnik kopalni odkrywkowej, tj. na stanowisku wymienionym w dziale III pkt 1 załącznika nr 3 do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku (dowód: protokół z posiedzenia z dnia 25.04.2009r.,k.7-8- akt ZUS).

Zgodnie z charakterystyką stanowiska pracy T. M. zatrudniony był na stanowisku górnika eksploatacji taśmociągów od 5 października 1993 roku do 31 maja1998 roku oraz operatora przenośników wielkogabarytowych od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku. W ww. okresach ubezpieczony wykonywał prace górnicze przy obsłudze, ładowaniu, transporcie urobku (węgiel i nadkład) oraz przy innych pracach przodkowych: konserwacji, montażu, demontażu, likwidacji i transporcie maszyn i urządzeń górniczych urabiających i ładujących (np. przenośników wielkogabarytowych) (dowód: charakterystyka stanowiska pracy k.17-akt ZUS).

W dniu 30 czerwca 2025 roku T. M. wniósł o zaliczenie do emerytury górniczej okresów zatrudnienia od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku w wymiarze półtorakrotnym. W rozpoznaniu wniosku ZUS wydał zaskarżoną w sprawie decyzję (dowód: wniosek k.97, decyzja ZUS k.100-akt ZUS).

W okresie od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku ubezpieczony zatrudniony był na stanowisku górnika eksploatacji taśmociągów (od 5 października 1993 roku do 31 maja 1998 roku) oraz operatora przenośników wielkogabarytowych (od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku) w (...) S.A. Oddział (...). Przez ww. okresy pracował na oddziale (...). Obszar Oddziału (...) (...) należał do strefy przyprzodkowej.

Mimo zmiany nazewnictwa stanowiska pracy, ubezpieczony przez cały ww. okres, tj. od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku wykonywał tożsame prace. Do zadań ubezpieczonego należała kontrola tras przenośnikowych, utrzymanie w ruchu przenośników, uruchamianie przenośnika, zatrzymanie, kontrola w czasie pracy, usuwanie nieprawidłowości w pracy przenośników, czyszczenie konstrukcji, uczestniczenie w pracach remontowych, kontrola stacji napędowych i zwrotnych, zgłaszanie usterek, kontrola bębnów napędowych, zwrotnych, przewojowych oraz urządzeń czyszczących taśmy (skrobaczki listwowe i fugowe).

W późniejszym okresie ubezpieczony zajmował się także urządzeniami zabezpieczającymi taśmę przed uszkodzeniem, czyli tzw. linkami poprzecznymi, rolkami krzywobieżnościowymi taśmy oraz systemami podtrzymującymi taśmę (rolki nadawowe, nośne i podtrzymujące dolne). Po przeniesieniu ubezpieczonego na stanowisku operatora przenośników wielkogabarytowych dodatkowo obsługiwał on stacje napędowe.

Ubezpieczony pracował w brygadzie, która wykonywała ww. prace w czasie zastoju. Każdego dnia, na początku zmiany, sztygar decydował na który odcinek wkopu ubezpieczony ma się udać. Taśmociągi, do których był kierowany wnioskodawca, znajdowały się na terenie tzw. zakładu górniczego, tj. częściowo we wkopie i częściowo poza wkopem.

Strefą pracy wnioskodawcy był obszar wkopu, obszar poza wkopem oraz strefa przyprzodkowa. Niezależnie od miejsca pracy, ubezpieczony wykonywał takie same czynności na podobnych urządzeniach przenośnikowych. Zdarzało się również tak, że w czasie 8-godzinnego czasu pracy wnioskodawca cały dzień pracował poza wkopem (dowód: umowa o pracę z 05.10.1993 r., k.18, umowa o pracę z 04.10.1994r.,k.19, umowa o pracę z 03.10.1995 r., k.20, umowa o pracę z 03.10.1996 r.,k.21, angaż k.23, umowa o pracę z 05.10.1998 r., k.23-akt ZUS, pismo pracodawcy k.49, zeznania świadka K. M. od min. 00:03:33 do min. 00:16:31, zeznania ubezpieczonego T. M. od min. 00:16:31 do min. 00:28:38 w zw. z nagraniem od min.00:01:11 do min.00:05:32 protokołu z rozprawy z 3 marca 2026r. k.56-56odwrót-protkołu z rozprawy z 19 maja 2026r. k.6263odwrót-akt sprawy).

Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje :

odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie spór nie dotyczy prawa do emerytury, ale ustalenia jej wysokości, albowiem odwołujący domagał się zaliczenia jako pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym okresów pracy górniczej od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku i zastosowania do tego okresu przelicznika 1,8.

Przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur, o których mowa w art. 50a lub 50e, stosuje się stosownie do treści art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), zwanej dalej ustawą , z zastrzeżeniem ust. 2, następujące przeliczniki:

1) 1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy;

2) 1,8 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50d;

3) 1,4 za każdy rok pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 1-3 i 5-9, wykonywanej częściowo na powierzchni i częściowo pod ziemią;

4) 1,2 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 i 5, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego.

Z powyższego wynika, że przy ustalaniu wysokości emerytury górniczej przelicznik 1,8 za każdy rok pracy stosuje się wyłącznie do pracy, o której mowa w art. 50d ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Pracami, do których stosuje się przelicznik 1,8, zgodnie z art. 50d ust. 1 ustawy są okresy pracy w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych, a także w drużynach ratowniczych.

Wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie zaliczane jest do pracy górniczej oraz wykonywanej w przodkach uwzględnianej w rozmiarze półtorakrotnym, powinno ustalić rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej z art. 50d ust. 3 ustawy. Ponieważ rozporządzenie takie nie zostało wydane, obowiązuje nadal (z mocy art. 194 wskazanej ustawy) wykaz stanowisk zawarty w załączniku nr 2 i 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty (Dz. U. z 1995 roku Nr 2, poz. 8), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 5 ust. 5 i art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 1 lutego 1983 roku o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 roku, Nr 30, poz. 154). Wykaz ten obowiązuje jednak jedynie w takim zakresie, w jakim jego przepisy nie są sprzeczne z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Rozporządzenie wykonawcze nie może bowiem przyznawać ubezpieczonym większych uprawnień niż uczynił to ustawodawca. Tym samym, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowić muszą zawsze punkt wyjścia do oceny zasadności roszczeń emerytalnych wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom zatrudnionym pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym okresy pracy na obszarze Państwa Polskiego w przodkach bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych.

W myśl art. 50d ust. 1a ustawy przez przodek rozumie się obszar wyrobiska górniczego, w którym są wykonywane prace bezpośrednio związane z wydobywaniem kopaliny lub drążeniem tego wyrobiska, w tym ścianę, a w odkrywkach również obszar związany bezpośrednio z urabianiem kopaliny, nadkładu lub skał otaczających oraz ze zwałowaniem, w tym formowaniem korpusu zwału, a także strefę przyprzodkową stanowiącą obszar bezpośrednio przyległy do przodka, ustalony w kopalni na podstawie organizacyjno-technicznych metod wykonywania robót górniczych, w której są wykonywane prace związane z odstawą urobku oraz utrzymaniem wyrobiska.

Zgodnie zaś z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją, organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczenia lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Przepis ten, umożliwia ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokość - także z urzędu - jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Innymi słowy, postępowanie o ponowne ustalenie prawa do świadczeń (wysokości) nie może być wszczęte na innej podstawie, niż wymieniona w tym przepisie, to zaś oznacza, że podstawą tą nie może być w szczególności dokonanie odmiennej oceny dowodów, w oparciu o które została wydana prawomocna decyzja.

O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu omawianych przepisów nie decyduje treść wystawionych przez pracodawcę dokumentów, w tym zaświadczenia, świadectwa, czy protokoły komisji weryfikacyjnych, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika. Dokonana przez pracodawcę kwalifikacja zajmowanego przez konkretnego pracownika stanowiska, jak i ewentualna zmiana tej kwalifikacji na podstawie protokołu komisji weryfikacyjnej, nie przesądza jeszcze o zaliczeniu zatrudnienia na tym stanowisku do pracy górniczej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 570/97, z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00 oraz z dnia 2 czerwca 2010 r., I UK 25/10).

Wnioskodawca podnosił, że w spornym okresie od 5 października 1993 roku do 31 października 1999 roku wykonywał czynności związane z transportem urobku w strefie przyprzodkowej. Spełnił zatem warunki zarówno miejsca pracy, jak i wykonywanych czynności, których mowa w art. 50d ust. 1a ustawy.

T. M. dysponował świadectwem pracy wystawionym przez pracodawcę, potwierdzającym fakt wykonywania pracy górniczej również w spornym okresie, gdyż wskazał min., że ubezpieczonego od 5 październik 1993 roku do 31 października 1999 roku zatrudniony był na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej, wymienionego w załączniku nr 3 Dziale III, poz. I Rozporządzenia MPiPS z dnia 23 grudnia 1995 roku.

Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przepisy normujące nabywanie prawa do emerytury górniczej muszą być wykładane ściśle, a dla oceny charakteru pracy górniczej nie mogą mieć decydującego znaczenia ani zakładowe wykazy stanowisk, ani protokoły komisji weryfikacyjnej kwalifikujące określone zatrudnienie jako pracę górniczą, lecz rzeczywisty zakres obowiązków ubezpieczonego. Zatem zastosowanie przelicznika 1,8 do pracy wnioskodawcy na stanowiskach wymienionych w załączniku nr 3 do rozporządzenia wymaga, by praca ta odpowiadała treści art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Tymczasem przepis art. 50 d ustawy o emeryturach i rentach z FUS do prac górniczych zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym do emerytury zalicza jedynie prace bezpośrednio przy urabianiu, ładowaniu i zwałowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych.

Pod określeniem "inne prace przodkowe" należy zaś rozumieć inne prace górnicze w przodku, jednakże rodzajowo nie mniej obciążające niż wymienione w powołanym przepisie ustawy art. 50d ust. 1 pkt 1.

Stąd różnego rodzaju inne prace górnicze związane z eksploatacją, konserwacją i remontami urządzeń będących częścią składową układu technologicznego: koparka, taśmociąg, zwałowarka węgla nie mieszczą się w definicji pracy w przodkach z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy (tak por. SA w Katowicach w wyroku z dnia 22 listopada 2012 roku, III AUa 437/12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2015 roku, I UK 280/14).

Istotą rozpoznawanej sprawy jest kwestia czy w okresie od 5 październik 1993 roku do 31 października 1999 roku skarżący wykonywał kwalifikowane prace górnicze w przodku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że w ww. okresie pracę taką wykonywał.

Wnioskodawca nie sprostał temu obowiązkowi.

Dla oceny, czy ubezpieczony T. M. w okresie spornym pracował na stanowisku uprawniającym do przeliczenia spornego okresu pracy w wymiarze półtorakrotnym, istotne znaczenie miał przede wszystkim rodzaj powierzonej mu pracy (rzeczywiście wykonywanych zadań pracowniczych), tj. rodzaj wykonywanych czynności związanych z obsługą konkretnych wskazanych w przepisach urządzeń i maszyn oraz miejsce ich wykonywania.

Zarówno zakres obowiązków ubezpieczonego, jak i miejsce ich wykonywania w spornych okresach, Sąd ustalił na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji pracowniczej, w tym charakterystyki pracy, zeznań świadka oraz wnioskodawcy.

Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że ubezpieczony w spornych okresach, tj. od 5 października 1993 roku do 31 maja 1998 roku oraz od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku wykonywał tożsame czynności. Prze cały ww. okres wnioskodawca pracował na oddziale (...).

Do zadań ubezpieczonego należała kontrola tras przenośnikowych, utrzymanie w ruchu przenośników, uruchamianie przenośnika, zatrzymanie, kontrola w czasie pracy, usuwanie nieprawidłowości, czyszczenie konstrukcji, uczestniczenie w pracach remontowych, kontrola stacji napędowych i zwrotnych, zgłaszanie usterek, kontrola bębnów napędowych, zwrotnych, przewojowych oraz urządzeń czyszczących taśmy (skrobaczki listwowe i fugowe). Ubezpieczony zajmował się również urządzeniami zabezpieczającymi taśmę przed uszkodzeniem, czyli tzw. linkami poprzecznymi, rolkami krzywobieżnościowymi taśmy oraz systemami podtrzymującymi taśmę (rolki nadawowe, nośne i podtrzymujące dolne). Dodatkowo obsługiwał również stacje napędowe.

Ww. prace ubezpieczony wykonywał w brygadzie, w czasie zastoju. Taśmociągi do których był kierowany wnioskodawca znajdowały się na terenie tzw. zakładu górniczego, tj. częściowo we wkopie i częściowo poza wkopem. Przez cały sporny okres czasu wnioskodawca pracował przy przenośnikach, odbierających węgiel. Strefą pracy wnioskodawcy był obszar wkopu, obszar poza wkopem oraz tzw. strefa przyprzodkowa. Jak zeznał świadek K. M., zdarzało się również, że w czasie 8-godzinnego czasu pracy wnioskodawca cały dzień pracował poza wkopem.

Z powyższych ustaleń Sądu wynika zatem, iż praca wnioskodawcy w okresie zatrudnienia na oddziale (...) nie spełniała wymogów zaliczenia jej w wymiarze półtorakrotnym, albowiem wnioskodawca nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy bezpośrednio w przodku.

Wskazać należy, że pojęcie „przodka” użyte w ustawie emerytalnej oznacza przodek wydobywczy jest to teren prac bezpośrednio przy pozyskiwaniu urobku i wydobyciu kopaliny, a nie teren wyrobiska oddalony od miejsca wydobycia i urobku, niezależnie od skali tego oddalenia. Takie zapatrywanie potwierdza orzecznictwo, choćby w wyroku Sądu Najwyższego z 23 listopada 2022 r. w sprawie II USK 685/21, w którym stwierdzono, że pracą w przodkach jest praca "bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych". Stąd nie chodzi o jakąkolwiek pracę przy "maszynach ładujących i transportujących", lecz tylko o taką pracę, która polega na "montażu, likwidacji i transporcie obudów" maszyn ładujących i transportujących w przodkach. W zwrocie "inne prace przodkowe", chodzi z kolei o inne prace górnicze w przodku, rodzajowo nie mniej obciążające niż wymienione w art. 50d ust. 1 pkt 1 EmRentyFUSU, a nie o "różnego rodzaju prace górnicze związane z eksploatacją, konserwacją i remontami taśmociągów będących częścią składową układu koparka, taśmociąg, zwałowarka, czyli całego procesu technologicznego, na który składają się: urabianie, transport i składowanie".

Natomiast pojęcie "przodka" musi być wykładane w sposób ścisły i ograniczać się wyłącznie do miejsca pracy koparek wielonaczyniowych, albo do jego bezpośredniego sąsiedztwa, w którym wydobywa się urobek, a przyjęcie ogólnej tezy, że przodkiem w kopalni węgla brunatnego jest każde miejsce prowadzenia robót górniczych, nie odpowiada pojęciu "pracy przodkowej" wynikającej z wykładni art. 50d ust. 1 pkt 1 EmRentyFUSU, zaś "inne prace przodkowe" nie mogą być pracami mniej obciążającymi organizm górnika niż pozostałe prace wymienione w art. 50d ust. 1 pkt 1 EmRentyFUSU, a więc prace "bezpośrednio przy wydobyciu i urobku kopaliny". Dlatego też, inne prace górnicze, związane z konserwacją i obsługą maszyn podstawowych poza miejscem pracy koparek wielonaczyniowych i bezpośredniego ich sąsiedztwa nie mieszczą się w definicji prac przodkowych, o których mowa w art. 50d ust. 1 EmRentyFUSU, i zostały zaliczone do zwykłej pracy górniczej.

Ponadto wykonywana praca, której charakter wskazuje na kwalifikowaną pracę górniczą musi być faktycznie wykonywana, a nie wynikać z uzyskanego przez byłego pracownika świadectwa pracy. W przypadku sporu o kwalifikację danego stanowiska jako stanowiska, na którym okres wykonywania pracy podlega zaliczeniu w wymiarze półtorakrotnym, decydujące znaczenie ma nie użyta w świadectwie pracy nazwa stanowiska ani typ obsługiwanego przez pracownika urządzenia, lecz rodzaj pracy faktycznie wykonywanej, odpowiadający wymaganiom art. 50d ust. 1 ustawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt I USK 417/21, LEX nr 3422973).

W ocenie Sądu, okoliczności, w których skarżący wykonywał swoją pracę na stanowisku górnika eksploatacji taśmociągów (od 5 października 1993 roku do 31 maja 1998 roku) oraz operatora przenośników wielkogabarytowych (od 1 czerwca 1998 roku do 31 października 1999 roku) w (...) S.A. Oddział (...), wykluczają możliwość zakwalifikowania spornego okresu tej pracy jako okresu pracy w przodku, nie wiąże się bowiem z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobyciu kopaliny, a przede wszystkim praca taka nie ma miejsca w przodku wydobywczym.

Wykonywane przez wnioskodawcę prace nie miały bezpośredniego związku z urabianiem, ładowaniem i zwałowaniem urobku, montażem, likwidacją i transportem obudów, maszyn urabiających, ładujących, transportujących i zwałujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Nie były to też „inne prace przodkowe" w rozumieniu art. 50 d ustawy, gdyż pod pojęciem tym należy rozumieć, jak już wcześniej wspomniano inne prace górnicze w przodku, rodzajowo nie mniej obciążające niż wymienione w powołanym przepisie ustawy, a zatem takie, które należy wiązać z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego polegającym na urobku i wydobywaniu kopalin. Takich prac wnioskodawca nie wykonywał, a zatem nie wykonywał prac określonych w art. 50 d ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czynności ubezpieczonego w spornym okresie, które w istocie polegały na pracach kontrolnych czy naprawczych tnie mieszczą się w ustawowym pojęciu prac przodkowych z art. 50 d ustawy uprawniających do zastosowania półtorakrotnego przelicznika. Podejmowane przez ubezpieczonego w spornym okresie czynności pracownicze nie dają podstawy do przyjęcia, iż ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy wykonywaniu pracy przodkowej, które podlegają zaliczeniu do pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Ponadto ubezpieczony nie wykonywał pracy w przodku. Zdarzało się bowiem, że ubezpieczony wykonywał swoja pracę nawet poza wkopem. Nadto taśmociągi do których był kierowany wnioskodawca znajdowały się na terenie tzw. zakładu górniczego, tj. częściowo we wkopie i częściowo poza wkopem. A zatem na pewno nie znajdowały się w przodku.

Wskazać należy, że ubezpieczony odmiennie niż jest to wskazane w ustawie, definiuje pojęcia „przodka”, bowiem „strefa przyprzodkowa to obszar bezpośrednio przyległy do przodka, ustalony w kopalni na podstawie organizacyjno-technicznych metod wykonywania robót górniczych, w której są wykonywane prace związane z odstawą urobku oraz utrzymaniem wyrobiska”. Ubezpieczony, jak wynika z zeznań świadka, kierowany był do pracy zarówno na obszar wkopu, obszar poza wkopem oraz strefę przyprzodkową. Zatem nie można uznać, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w przodku, skoro pracę wykonywał również poza strefą przyprzodkową w rozumieniu art. 50d ust. 1a ustawy.

Błędnie ubezpieczony powołuje się na orzeczenie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalski sygn. akt V U 753/21. W sprawie tej bowiem wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w miejscu usytuowania koparki wielonaczyniowej, które jako maszyna urabiająca urobek pracowała w przodku wydobywczym. T. M. nie wykonywał tego rodzaju prac w przodku.

Nie można w świetle poczynionych rozważań, analizy przepisów prawa oraz materiału dowodowego zebranego w sprawie uznać, iż wszelkie prace wykonywane na terenie odkrywki czy nawet na terenie przodka uzasadniają zaliczenie okresów ich wykonania w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej. Ustawodawca określił w sposób ścisły przesłanki zaliczenia danych prac w wymiarze półtorakrotnym oznacza to, że prace które nie spełniają tych warunków nie można zaliczyć w takim wymiarze.

Konkludując uznać należy, w spornym okresie ubezpieczony wykonywał czynności, które nie są zaliczane do prac przodkowych w rozumieniu art. 50d ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., orzekł, jak w sentencji wyroku.