Uzasadnienie z 18 października 2012, sygn. XVII AmA 17/11

XVII AmA 17/11

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2010 roku Nr (...) pozwany – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko powodowi (...) Bank S.A. z siedzibą w W.:

I.  uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie powoda polegające na nieumieszczaniu w reklamach oferowanych przez Bank kredytów informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej od całkowitego kosztu kredytu, zgodnie z wymogami zawartymi w ustawie z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, co narusza art. 16 ustawy o kredycie konsumenckim oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 4 stycznia 2010 r.

II.  uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie powoda polegające na umieszczaniu w reklamach oferowanych przez Bank kredytów informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej w sposób niezgodny z wymogami zawartymi w ustawie z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim, co narusza art. 16 w związku z art. 4 ust. 3a ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 4 stycznia 2010 r.

III.  umarzył jako bezprzedmiotowe wszczęte z urzędu posterowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na pobieraniu od posiadaczy rachunków bankowych opłaty za przesłanie comiesięcznego wyciągu z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, co mogło naruszać art. 728 § 2 k.c. i jako naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

IV.  Nakazał powodowi publikację pkt I i II sentencji niniejszej decyzji na jego koszt na stronie internetowej przedsiębiorcy w ciągu 30 (trzydziestu) dni od daty uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji, w ten sposób, że odnośnik do treści decyzji powinien zostać umieszczony na stronie głównej www.(...).pl oraz utrzymywanie jej na przedmiotowej stronie internetowej przez okres 2 (dwóch) miesięcy od daty opublikowania na stronie internetowej, a ponadto nakazał publikację pkt I i II sentencji decyzji na koszt powoda na jednej z pięciu pierwszych stron dziennika o zasięgu ogólnopolskim ze średnim nakładem dziennym w wysokości co najmniej 100 000 egzemplarzy w module obejmującym co najmniej 25% strony, czcionką nie mniejszą niż 11 (jedenaście) pkt w ciągu 30 (trzydziestu) dni od daty uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji.

V.  Nałożył na powoda karę pieniężną w wysokości 1 179 509 złotych płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w punktach I i II sentencji Decyzji.

Od powyższej Decyzji powód wniósł odwołanie zaskarżając jaw cześci, tj. w zakresie punktów I, II, IV i V sentencji.

Zaskarżonej Decyzji powód zarzucił:

I.  Naruszenie przepisów postępowania w postaci:

1.  art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 84 uokik, a także art. 7 k.p.a. w zw. z art. 83 uokik poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwej, a częstokroć wręcz kontrfaktycznej, analizie materiału dowodowego oraz zaniechaniu pełnego wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy, przejawiające się w przyjęciu, iż:

- materiały reklamowe banku prezentowane w okresie 29 września 2008r. - 4 stycznia 2010r. nie zawierały informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (rrso) ,

- materiały reklamowe banku prezentowane w okresie 1 maja 2008r. - 20 listopada 2009r. w formie ulotek, plakatów, bądź korespondencji elektronicznej nie zawierały informacji o wysokości rrso,

- informacja o wysokości rrso nie była zamieszczana każdorazowo w zakładkach mieszczących się na stronie zawierającej reklamę danego kredytu konsumenckiego,

-kwestionowane działania banku miały charakter umyślny;

2.  art. 7 k.p.a. oraz art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie pełnego wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy oraz zaniechanie wyjaśnienia zasadności przesłanek rozstrzygnięcia i faktycznego uzasadnienia decyzji, przejawiające się w:

- stwierdzeniu, iż materiały reklamowe banku prezentowane w okresie l maja 2008r. - 20 listopada 2009r. w formie ulotek, plakatów, bądź korespondencji elektronicznej nie zawierały informacji o wysokości rrso, bez jednoczesnego wskazania konkretnych materiałów reklamowych (analogicznie do przypadków prowadzenia reklamy za pośrednictwem strony internetowej),

- przyjęciu, że twierdzenie banku, iż informacja o wysokości rrso zamieszczana była każdorazowo w zakładkach mieszczących się na stronie zawierającej reklamę danego kredytu konsumenckiego, nie znalazło potwierdzenia w zgromadzonym przez Prezesa Urzędu materiale dowodowym, przy jednoczesnym zaniechaniu dalszej weryfikacji tych twierdzeń strony postępowania;

- ustaleniu, że materiały reklamowe banku dotyczące kredytu odnawialnego nie zawierały informacji o wysokości rrso, co jest irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem odnawialny kredyt konsumencki jest wyłączony spod regulacji Ustawy z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim, zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt.5 uokk,

3.  art. 7 k.p.a. z art. 83 uokik oraz w zw. z art. 24 ust. 2 pkt. 2 uokik w zw. z art. 16 uokik polegające na zaniechaniu wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy przejawiające się w braku przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, czy sposób komunikowania przez Skarżącego rrso dostosowany do specyfiki produktów kredytowych naruszył prawo konsumentów do pełnej, prawdziwej i rzetelnej informacji;

4.  art. 8 k.p.a. w zw. z art. 83 uokik poprzez wydanie decyzji o treści, w sposób oczywisty sprzecznej z oficjalną interpretacją przedmiotowej materii prezentowaną przez Prezesa UOKiK w oficjalnym organie promulgacyjnym, co narusza w sposób oczywisty zasadę zaufania obywateli do organów Państwa;

5.  art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 uokik poprzez wydanie decyzji kończącej postępowanie, po zakończeniu zbierania materiału dowodowego i wypowiedzeniu się przez bank co do zebranych dowodów i materiałów w odniesieniu do pierwotnie postawionych zarzutów, bez równoczesnego umożliwienia bankowi zajęcia stanowiska w adekwatnym interwale czasowym odnośnie nowych zarzutów i nie przeprowadzenie w odniesieniu do tak zmodyfikowanych zarzutów jakiegokolwiek postępowania dowodowego.

II.  Naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 16 w zw. z art. 4 ust. 3a uokik, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że:

- obliczanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania skalkulowanej przy uwzględnieniu specyfiki oferowanego produktu kredytowego, a także

- zamieszczanie informacji o wysokości rrso w zakładkach (odnośnikach) zawartych na stronie internetowej zawierającej reklamę produktu kredytowego,

stanowi naruszenie powyższych przepisów.

Alternatywnie, działając z ostrożności procesowej, ma wypadek gdyby Wysoki Sąd zechciał uznać, iż wykładnia art. 16 w zw. z art. 4 ust. 3a uokik dokonana przez Organ jest prawidłowa, zaskarżonej decyzji powód zarzucił naruszenie art. 16 uokik poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że informacje handlowe o rodzajach i warunkach udzielania kredytów konsumenckich przez powoda, zamieszczane na stronie internetowej www.(...).pl stanowią reklamę lub ofertę w rozumieniu tego przepisu.

Ponadto, zaskarżonej decyzji powód zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

1.  art. 24 ust. 2 pkt.2 w zw. z art. 24 ust. l uokik poprzez uznanie, że kwestionowane działania stanowiły naruszenie zbiorowych interesów konsumentów skutkujące błędnym zastosowaniem tych przepisów;

2.  art. 24 ust. 2 pkt.2 uokik w zw. z art. 16 uokik poprzez błędną wykładnię i uznanie, że działania naruszające dyspozycję art. 16 uokik stanowią jednocześnie w każdym wypadku praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów;

3.  art. 27 ust. 4 i art. 26 ust. 2 uokik poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że kwestionowane działania (...) Bank skutkowały trwającymi na dzień wydawania decyzji naruszeniami zbiorowych interesów konsumentów;

4.  art. 3 ust. 2 pkt.5 uokik poprzez jego niezastosowanie i objęcie zakresem przedmiotowym postępowania reklam kredytu odnawialnego, który uchyla się spod stosowania przepisów uokik;

5.  art. 27 ust. 4 i art. 26 ust. 2 uokik poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie poprzez nakazanie publikacji decyzji oraz jej sentencji w zakresie niewspółmiernym do zakresu naruszenia, wykraczającym poza odpowiednie stosowanie, art. 26 ust. 2 uokik do przypadku, o którym mowa w art. 27 ust. l uokik, w przedmiotowych okolicznościach sprawy,

6.  art. 106 ust. l pkt. 4 poprzez błędne zastosowanie i nałożenie kary pieniężnej mimo braku okoliczności uzasadniających jej nałożenie, względnie kary niewspółmiernej do zakresu zarzucanego naruszenia w odniesieniu do ustalonej kwoty bazowej, przy bezpodstawnym podwyższeniu jej o błędnie uwzględnione okoliczności rzekomo obciążające, w tym w szczególności o zarzut umyślności;

III.  Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 479 ^31a § 3 k.p.c. powód wniósł o:

1.  przeprowadzenie dowodu ze strony internetowej www.(...).pl na okoliczność przejrzystości i transparentności dostępu do (pod)zakładki „rrso” pod adresem (sub)domeny http://www.(...).pl/oplaty_i_kursy/oprocentowanię/oprocentowanie rzeczywiste. a w konsekwencji o zawarciu informacji o rrso w reklamach (informacjach handlowych) produktów kredytowych banku zamieszczanych na tej stronie internetowej ( wniosek ten został nastęnie cofnięty na rozprawie w dniu 15.10.2012 r.), a następnie o

2.  uwzględnienie odwołania w całości i uchylenie przedmiotowej decyzji w zaskarżonym zakresie, oraz

3.  o zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, powiększonych o kwotę 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od złożenia odpisu pełnomocnictwa.

Pozwany w odpowiedzi na odwołanie podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej Decyzji, wniósł o oddalenie odwołania w całości i zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany wniósł nadto o oddalenie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu na okoliczność wykazania przejrzystości i transparentności dostępu do zakładki „rrso” na oficjalnej stronie powoda.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Powód – (...) Bank S.A. z siedzibą w W. prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie świadczenia usług bankowych. Powód oferuje konsumentom szeroki wybór produktów bankowych – kredytów, pożyczek, prowadzenie rachunków bankowych. Powód świadczy usługi zarówno poprzez sieć palcówek bankowych, jak i przy pomocy bankowości elektronicznej.

W ramach prowadzonej działalności powód prowadzi działania reklamowe oferowanych produktów, w tym kredytów i pożyczek, przy użyciu środków tj.: internet, ulotki, plakaty, korespondencja elektroniczna.

Oferowane przez powoda konsumentom kredyty: (...), (...), kredytu gotówkowego, udzielane są do kwoty 80 tysięcy złotych. Ze skorzystaniem z wyżej opisanych produktów wiąże się obowiązek zapłaty oprocentowania.

Materiały reklamowe oferowanych przez powoda konsumentom kredytów i pożyczek, prezentowane przez Bank w okresie od 29 września 2008 r. do dnia 4 stycznia 2010 r. nie zawierały informacji o wysokości rrso bądź zawierały informacje o wysokości rrso wyliczonej od kwoty oraz czasu spłaty kredytu innej niż wskazana w art. 4 ust. 3a ustawy o kredycie konsumenckim, pomimo iż zawierały one informacje o wybranych kosztach reklamowanego kredytu.

Zamieszone na stronie internetowej powoda prowadzonej pod adresem www.(...).com.pl w dniu 29 września 2008 r. materiały reklamowe kredytu gotówkowego i gotówkowego kredytu konsolidacyjnego nie zawierały informacji o wysokości rrso pomimo wskazania w nich wybranych kosztów kredytu tj. wysokości prowizji za udzielenie kredytu (reklama kredytu odnawialnego), oprocentowania kredytu (reklamy kredytu odnawialnego, gotówkowego, gotówkowego kredytu konsolidacyjnego).

Niżej wyszczególnione materiały reklamowe zawierały informacje o wysokości rrso wyliczonego przy przyjęciu wysokości kredytu oraz czasu trwania umowy w sposób odmienny niż wskazany w art. 4 ust. 3a ukk, tzn. bez przyjęcia w kalkulacji, że kwota kredytu wynosi 8.000 zł, a spłata kredytu następuje w miesięcznych ratach w ciągu 12 miesięcy kalendarzowych. Należały do nich:

1.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 24 września 2008 r.

2.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 29 września 2008 r.

3.  reklama kredytu gotówkowego zamieszczona na stronie internetowej Banku w dniu 5 maja 2009 r.

4.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 5 maja 2009 r.

5.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 5 maja 2009 r.

6.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 20 października 2009r.

7.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 20 października 2009 r.

8.  reklama(...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 27 października 2009 r.

9.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 27 października 2009 r.

10.  reklama (...) zamieszona na stronie internetowej Banku w dniu 27 października 2009 r.

Z kolei materiały reklamowe powoda prezentowane w okresie od dnia 1 maja 2008r. do dnia 20 listopada 2009r., w formie ulotek, plakatów, bądź korespondencji elektronicznej kierowanej do konsumentów nie zawierały informacji o wysokości rrso, pomimo wskazania w nich niektórych kosztów kredytu bądź zawierały informacje o wysokości rrso wyliczonego przy przyjęciu wysokości kredytu oraz czasu trwania umowy w sposób odmienny niż wskazany w art. 4 ust. 3a ukk.

Materiały reklamowe prezentowane przez powoda od dnia 4 stycznia 2010 r. zawierały informacje o wysokości rrso przy przyjęciu w kalkulacji, że kwota kredytu wynosi 8.000 zł, a spłata kredytu następuje w miesięcznych ratach w ciągu 12 miesięcy kalendarzowych.

Powód pobierał od posiadaczy rachunków bankowych opłatę za sporządzenie i wysłanie wyciągu miesięcznego pocztą. Wysokość pobieranej opłaty uzależniona była od rodzaju prowadzonego przez Bank rachunku bankowego. Powód pobierał w/w opłatę na podstawie postanowień zawartych w taryfach opłat i prowizji stosowanych dla poszczególnych rachunków. Powód nie pobierał natomiast opłat za sporządzenie i wysłanie wyciągu miesięcznego w formie elektronicznej niezależnie od rodzaju posiadanego rachunku bankowego, a przy zawieraniu umowy o prowadzenie rachunku bankowego konsument posiadał możliwość wyboru sposobu otrzymywania wyciągu z rachunku bądź to drogą elektroniczną na podany Bankowi adres e - maił bądź to drogą pocztową.

Powód z dniem 1 maja 2010 r. umożliwił posiadaczom rachunku otrzymywanie bezpłatnego wyciągu z rachunku w skróconej papierowej (tzw. wyciąg ekologiczny).

Sąd ustalił, że przychód powoda z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2009 roku wyniósł (...)złotych.

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Zasadny jest w szczególności zarzut, że rozstrzygnięcia zaskarżonej Decyzji w pkt I i II nie zostało sformułowane w sposób dostatecznie jasny i jednoznaczny. Nie zostało bowiem skonkretyzowane działanie powoda uznane za praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów.

Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Samo zaś Rozstrzygnięcie, zwane także osnową lub sentencją decyzji, powinno być rozstrzygnięcie powinno sformułowane jasno i precyzyjnie, aby było zrozumiałe dla stron bez uzasadnienia (por. Andrzej Wróbel, Komentarz aktualizowany do art.107 Kodeksu postępowania administracyjnego Lex 2012). Wymóg ten w niniejszej sprawie ma tym bardziej istotne znaczenie, że zgodnie z pkt IV Decyzji, jej pkt I i II podlegać mają publikacji. Rozstrzygnięcie powinno być zatem zrozumiałe także dla osób trzecich, a w szczególności konsumentów.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt I i II zaskarżonej Decyzji nie określa których reklam dotyczy zarzut ani okresu stosowania praktyki. Z treści uzasadnienia wynika, że Prezes UOKiK kwestionował jedynie niektóre z reklam (np. brak jest zarzutów odnośnie kredytu „na naukę”, czy „odnawialnego”) , co oznacza, że zarzuty nie dotyczą wszystkich reklam oferowanych przez bank kredytów, a jedynie niektórych.

Podkreślić również należy, że uzasadnienie zaskarżonej Decyzji jest wewnętrznie niespójne, co tym bardziej czyni niejasnym treść rozstrzygnięcie. Przezes UOKiK wskazał na str. 13 uzasadnienie, że praktyka trwała od 29 września 2008 r. do 4 stycznia 2010 r., równocześnie zaś na str. 7 wskazał, że reklama (...) została zamieszczona na stronie internetowej 24 września 2008 r. Równocześnie na str.8 uzasadnienia Prezes UOKiK stwierdza, że „materiały reklamowe banku prezentowane w okresie od 1 maja 2008 r. do 20 listopada 2009 r. w formie ulotek, plakatów, bądź korespondencji elektronicznej kierowanej do konsumentów nie zawierały informacji o wysokości rrso”.

Brak jasnego oznaczenia czynu stanowiącego praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów uniemożliwia w istocie wniesienie środka odwoławczego, gdyż nie jest możliwe odniesienie i do rozstrzygnięcia i sformułowanie zarzutów.

Konsekwencją braku skonkretyzowania rozstrzygnięcie jest także sytuacja procesowa w której nie wiadomo w jakim zakresie została wyczerpana droga postępowania administracyjnego, warunkującego dopuszczalność drogi sądowej.

Z tych też względów zaskarżoną Decyzję należało uchylić (art.479 ^31a § 3 k.p.c.), uznając, że w obecnej treści nie może ona pozostać w obrocie prawnym, a jej uzupełnienie nie jest możliwe w postępowaniu przed sądem, gdyż prowadziłoby to ex post do określenia zakresu postępowania administracyjnego.

Zważyć ponadto należało, że do decyzji nakładającej kare pieniężną obowiązuje wyższy standard ochrony praw przedsiębiorcy ze względu na konieczność zapewnienia skuteczności w polskim porządku prawnym przepisom Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wartości w zakresie w jaki Europejski Trybunał Praw Człowieka przyjmuje gdy dochodzi do wymierzenia przedsiębiorcy kary pieniężnej, zasady sądowej weryfikacji prawidłowości orzeczenia organu regulacji w tym zakresie, powinny odpowiadać wymogom analogicznym do tych, które obowiązują sad orzekający w sprawie karnej (vide Wyrok Sądu najwyższego z dnia 21.09.2010 r. sygn. III Sk 8/10 niepubl. i Wyrok sądu Apelacyjnego w warszawie z dnia 12.01.2011 r. syn VI Ca 782/10 niepubl.). Określoność czynu za który nakładana jest sankcja w postaci kary pieniężnej stanowi w związku z tym wymóg o charakterze podstawowym, który w niniejszej sprawie nie został spełniony.

Z tych względów zaskarżoną Decyzję należało uchylić (art.479 ^31a § 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sporu, zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych (art.98 k.p.c.)