Wyrok z 30 marca 2023, sygn. II AKa 359/22

1. Biorąc pod uwagę, że żona zmarła wcześniej niż represjonowany/uprawniony, zaś jeden z synów (wnioskodawca ...) zmarł później (ale już w toku postępowania jurysdykcyjnego) niż represjonowany/uprawniony, to na rzecz wnioskodawców należało zasądzić po 1/4 kwoty zadośćuczynienia przysługującego ich ojcu. Skoro bowiem osobie represjonowanej/uprawnionej „przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę”, a dopiero w razie śmierci tej osoby „uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców”, to jeżeli żona i rodzice ..., jako osoby represjonowanej/uprawnionej zmarli przed nią - w realiach sprawy przed .... - to uprawnienie z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej nie mogło na nich przejść, a mogło przejść jedynie na osoby wymienione w art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej - w realiach sprawy na czworo dzieci, które żyły w chwili śmierci ... - a będące wnioskodawcami i uczestnikami rozpoznawanej sprawy. Fakt śmierci w toku postępowania jurysdykcyjnego uprawnionej osoby – w realiach rozpoznawanej sprawy .... - aktualizował jedynie zagadnienie dochodzenia roszczenia przez spadkobiercę następcy osoby represjonowanej, a w tej mierze nie można zapominać, że roszczenie o zadośćuczynienie należy do spadku po następcach osoby represjonowanej tylko wtedy, gdy zostały spełnione warunki określone w art. 445 § 3 k.c., a więc gdy roszczenie zostanie uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone (na gruncie ustawy lutowej chodzi o złożenie wniosku) za życia następcy osoby represjonowanej. W realiach rozpoznawanej sprawy miało to miejsce, gdyż ..., jako osoba wymieniona w art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej, jeszcze przed śmiercią złożył wniosek o zadośćuczynienie.
2. W wypadku, gdy z roszczeniem o odszkodowanie i zadośćuczynienie wystąpi tylko jedna lub część osób spośród wymienionych w art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej, mimo istnienia jeszcze innych osób uprawnionych, sąd nie dysponuje środkami prawnymi, za pomocą których mógłby spowodować ich wstąpienie do sprawy. W konsekwencji przedmiotem orzeczenia sądu może być tylko to roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie, które zgłoszone zostało przez osobę uprawnioną na podstawie art. 8 ust. 1 zd. 2 ustawy lutowej, a stanowi ono stosowną część tego roszczenia, które przysługiwało represjonowanemu.