Wyrok - II OSK 1629/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 3 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę o wznowienie postępowania. cudzoziemcy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia NSA Jerzy Stankowski Protokolant: starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi I. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 2718/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu AdministracyOddalono skargę o wznowienie postępowania. cudzoziemcy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia NSA Jerzy Stankowski Protokolant: starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi I. S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 2718/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracy
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
wnioskodawca / wnioskodawczyni
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
3 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Stankowski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę o wznowienie postępowania
UZASADNIENIE
Naczelny Sąd Administracyjny I.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 250/24, oddalającego skargę I.S. na przewlekłe prowadzenie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej.Pismem z 2 lipca 2025 r. skarżący wniósł, na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem i wniósł o:‒ przeprowadzenie dowodu z 14 dołączonych do skargi zanonimizowanych decyzji Szefa Urzędu (w tym jedna skarżącego) wraz z ich uzasadnieniami, wydanych obywatelom Ukrainy w sprawach o udzielenie ochrony międzynarodowej w okresie od maja 2024 r. do stycznia 2025 r., na okoliczność: sporządzenia tożsamych uzasadnień w każdej z losowo wybranych decyzji obywateli Ukrainy wnioskujących o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP, braku indywidualnego rozpoznania każdej ze spraw, nieuzasadnionego przetrzymywania przez organ sprawy skarżącego i tym samym prowadzenie sprawy dłużej niż to niezbędne;‒ zmianę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 2718/24 poprzez uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 250/24 oraz stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości w załatwieniu sprawy z wniosku strony;‒ zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.W uzasadnieniu skargi wskazano, że dniu 19 maja 2025 r. strona powzięła wiedzę o środkach dowodowych dotychczas jej nieznanych, ale istniejących w czasie postępowania sądowoadministracyjnego, które wskazują na brak indywidualnego rozpoznania wniosku skarżącego. Chodzi mianowicie o wydane w okresie od maja 2024 r. do stycznia 2025 r. decyzje Szefa Urzędu, będące tożsamymi zarówno w zakresie rozstrzygnięcia, jak i ich uzasadnienia, co wskazuje niemalże na ich dosłowne przekopiowanie. Ujawnione decyzje oraz ich uzasadnienia sugerują, że organ działał w sposób zautomatyzowany, posługując się szablonem decyzji, a jedynymi okolicznościami podlegającymi ocenie były: obywatelstwo strony wnioskującej – w tym przypadku ukraińskie oraz brak stanowienia przez stronę wnioskującą zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa i/lub społeczeństwa. W ocenie skarżącego ujawnione środki dowodowe bezsprzecznie wskazują, że organ nie działał w jego sprawie w sposób indywidualny, nie przygotowywał się do wydania decyzji przez okres 4 miesięcy w taki sposób, który uzasadniałby niemożność realizacji prawa skarżącego do szybkiego rozpatrzenia sprawy. W przekonaniu skarżącego gdyby Naczelny Sąd Administracyjny znał nieujawnione i nieznane wówczas stronie środki dowodowe, to wydałby orzeczenie o odmiennej treści i uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i rozpoznając skargę merytorycznie.W odpowiedzi na skargę o wznowienie Szef Urzędu wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak ustawowej podstawy wznowienia, w przypadku zaś rozpoznania sprawy – o oddalenie z uwagi na jej bezzasadność.W ocenie organu przedłożone przez skarżącego dowody w żadnej mierze nie potwierdzają, iż jego sprawa nie została rozpoznana w rozsądnym terminie, a co za tym idzie, ich przedstawienie nie zmieniłoby wydanego w tej sprawie orzeczenia. Powyższe dowody zmierzają do udowodnienia tezy, zgodnie z którą sprawa skarżącego nie została rozpoznana w sposób indywidualny. Pomijając fakt, iż skarżący tego typu wniosek opiera na zaledwie kilkunastu decyzjach spośród wielu tysięcy wydanych w 2024 r., w opinii organu tego typu dowody powinny być przedstawione co najwyżej w postępowaniu, którego celem mogłaby być ocena zasadności wydanej decyzji, a nie ocena długości postępowania. Nawet jednak w sytuacji, gdyby przy ich pomocy można było ocenić długość postępowania, to zdaniem organu wydawanie zbieżnych w swej treści decyzji, chociażby z uwagi na podobieństwo spraw, nie świadczy o tym, że poprzedzające je wnioski nie zostały rozpoznane w sposób indywidualny. Szef Urzędu podkreślił ponadto, że specyfika postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej uzasadniała możliwość jego prowadzenia w terminach znacznie przekraczających terminy wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie.W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym zbadał i ustalił, że skarga o wznowienie została wniesiona w terminie i opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, z tego względu wyznaczono rozprawę. Zgodnie z art. 282 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza (art. 282 § 2 p.p.s.a.).Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 2718/24 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.Wyjaśnić należy, że z konstrukcji powyższej normy prawnej wynika, iż chodzi o takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które nie zostały ujawnione w zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. nieznanych w jego trakcie stronom i z których strona nie mogła skorzystać. Dodatkowo okoliczności te lub środki dowodowe muszą pozostawać w związku z prawomocnym orzeczeniem, które jest przedmiotem postępowania wznowieniowego (por. postanowienie NSA z 31.01.2007 r., II OZ 845/06, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 116). Jak wskazuje się w doktrynie, logiczna wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że chodzi w nim o takie okoliczności faktyczne lub dowody, które dotyczą podstawy, a w szczególności podstawy faktycznej skontrolowanej przez sąd decyzji administracyjnej (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 273.)Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że wskazane przez skarżącego dokumenty nie stanowią takich dowodów, o jakich mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. W sprawie nie została spełniona przesłanka wykrycia takich środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.Wnoszący skargę o wznowienie zdaje się nie zauważać specyfiki postępowania sądowego w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ administracji publicznej. Skarga na przewlekłość postępowania skierowana jest przeciwko opieszałemu, niesprawnemu i nieskutecznemu działaniu organu w sytuacji, gdy dana sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnionemu przedłużaniu terminu załatwienia sprawy. Zakres kontroli sądu administracyjnego ograniczony jest do przewlekłości postępowania prowadzonego przez organ administracyjny w konkretnej sprawie indywidualnej. Ten indywidualizm powoduje, że dana sprawa nie może być rozpatrywana przez sąd porównawczo. Sekwencja podejmowanych przez organ czynności procesowych zmierzających do załatwienia sprawy oceniana jest przez sąd administracyjny pod kątem zarzucanej organowi przewlekłości wyłącznie na podstawie akt administracyjnych tej konkretnej sprawy, przekazanych przez organ wraz ze skargą (art. 133 § 1 p.p.s.a., ewentualnie z wyjątkiem wynikającym z art. 55 § 2 p.p.s.a.) . Okoliczności związane ze sposobem załatwiania spraw innych podmiotów pozostają zatem poza zakresem tej sprawy.W rezultacie dla oceny wskazanej w skardze podstawy wznowieniowej istotne znaczenie miała okoliczność, że przedłożone przez skarżącego wybrane zanonimizowane decyzje Szefa Urzędu – poza tą dotyczącą strony, wydane w okresie od maja 2024 r. do stycznia 2025 r. w sprawach z zakresu ochrony międzynarodowej, dotyczyły innych cudzoziemców, toteż nie pozostają one w związku z orzeczeniem, które jest zaskarżone w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Nie mogły odnieść pozytywnego dla skarżącego skutku argumenty o tym, że Szef Urzędu w kilkunastu podobnych rodzajowo sprawach dotyczących udzielenia obywatelom Ukrainy ochrony międzynarodowej działał w sposób nie indywidualny, a powtarzalny, wręcz zautomatyzowany, zatem, zdaniem skarżącego, 4-miesięczna zwłoka w wydaniu w jego sprawie decyzji nie była uzasadniona. Tych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić dokonując kontroli instancyjnej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SAB/Wa 250/24 dotyczącego skargi na przewlekłe prowadzenie przez Szefa Urzędu postępowania w sprawie udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej. Brak związku podstawy wznowieniowej z orzeczeniem, którego dotyczy skarga, jest oczywisty, ponieważ "wykrycie środków dowodowych", na które powołuje się skarżący, w ogóle nie dotyczy postępowania administracyjnego o udzielenie mu ochrony międzynarodowej, w której przedmiotem kontroli sądu administracyjnego była kwestia przewlekłego prowadzenia tego postępowania przez Szefa Urzędu.Równie oczywistym jest, że nie stanowi takiej podstawy do wznowienia postępowania sądowego dołączona do skargi o wznowienie decyzji Szefa Urzędu z 23 maja 2024 r. znak: DPU.420.6148.2023 dotycząca skarżącego. Przedmiotowa decyzja kończąca postępowanie administracyjne objęte skargą na przewlekłość Szefa Urzędu poddane kontroli Sądu Wojewódzkiego w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wa 250/24, a następnie kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II OSK 2718/24, była znana sądom obu instancji orzekającym w sprawie. Decyzja ta została włączoną do akt administracyjnych sprawy i, jak wynika z uzasadnień wyroków tych sądów, stanowiła element materiału dowodowego poddanego analizie w postępowaniu w sprawie przewlekłości organu administracji. Decyzja ta nie jest zatem środkiem dowodowym, o jakim mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a.Odnosząc się z kolei do akcentowanej w skardze o wznowienie kwestii posługiwania się przez Szefa Urzędu szablonem decyzji w podobnych rodzajowo sprawach co objęta skargą na przewlekłość stanowczo stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji kończącej postępowanie w sprawie – a już na pewno nie decyzji wydanych w innych sprawach niż skarżącego – żadną miarą nie może przesądzać o tym, czy organ w danej sprawie działał w sposób przewlekły. Tym samym powoływanie się w skardze o wznowienie na treść uzasadnienia decyzji nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, jakiego dla skuteczności podstawy wznowieniowej wymaga przepis art. 273 § 2 p.p.s.a.W tym kontekście należy odwołać się do specyfiki postępowania w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej, cechującego się szerokim zakresem koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz złożonością procesu jego analizy pod kątem materialnoprawnych przesłanek udzielenia wnioskowanej ochrony. Nie można przyjąć, że sam fakt trwania konfliktu zbrojnego w kraju pochodzenia cudzoziemca automatycznie uzasadnia udzielenie mu statusu uchodźcy. To nie sytuacja w kraju pochodzenia stanowi bowiem podstawę do udzielenia ochrony międzynarodowej, lecz indywidualna sytuacja cudzoziemca wpisana w tę sytuację. Rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej musi obejmować indywidualną ocenę zgłoszonego żądania, przy uwzględnieniu z jednej strony wszystkich istotnych okoliczności dotyczących kraju pochodzenia zainteresowanego, a z drugiej – istotnych informacji i dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę oraz jego indywidualnej sytuacji, biorąc pod uwagę również ogólną wiarygodność wnioskodawcy. Pominąć nie można, że w polskim systemie prawnym w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r., poz. 223 z późn. zm.) przyjęto, iż rozpoznając wniosek cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej organy orzekają o nadaniu jednej z dwóch form tej ochrony: statusu uchodźcy albo ochrony uzupełniającej. W razie ustalenia, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek wymaganych do uzyskania statusu uchodźcy, obowiązkiem organu jest ocena, czy mimo to sytuacja wnioskodawcy uzasadnia objęcie go ochroną uzupełniającą. Wskazane powyżej kwestie cechują się znaczną złożonością. Ich właściwe zbadanie wymaga zgromadzenia szerokiego materiału dowodowego, którego zakres ustalany jest indywidulanie w każdej sprawie, oraz wielowymiarowej oceny tego materiału dowodowego, dokonywanej przez organ już bez udziału wnioskodawcy. Ocena przywołanych wyżej okoliczności musi zostać w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej przeprowadzona, nawet jeżeli wyniki tej oceny nie zostały obszernie przedstawione w uzasadnieniu wydanej decyzji. Same zastrzeżenia strony co do trafności czy złożoności argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu decyzji mogą być badane przez sąd administracyjny co najwyżej wskutek skargi na decyzję merytoryczną, nie zaś w ramach rozpoznawania przez ten sąd skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania. Będąca istotą rozpoznawanej skargi o wznowienie postępowania kwestia szablonowego uzasadnienia przez Szefa Urzędu kilkunastu załączonych do tej skargi decyzji tym bardziej nie mieści się w przesłance wznowieniowej opartej o art. 273 § 2 p.p.s.a., bowiem to nie te decyzje były przedmiotem kontroli w postępowaniu sądowym objętym skargą o wznowienie.Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że treść skargi o wznowienie oraz załączone do niej dokumenty nie świadczą o wystąpieniu nowych środków dowodowych, nieznanych dotychczas temu Sądowi w sprawie zakończonej wyrokiem z 27 marca 2025 r. sygn. akt II OSK 2718/24 i mających wpływ na wydany wówczas wyrok, tj. przesłanki wznowienia z art. 273 § 2 p.p.s.a. Skoro podstawa wznowienia nie wystąpiła, to należało odmówić uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania oddalając tę skargę.Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.., orzekł jak w sentencji.