Wyrok - III OSK 2060/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 lutego 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 226/25 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w prOddalono skargę kasacyjną. Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 226/25 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w pr
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
pokrzywdzony
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
19 lutego 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Olga Żurawska - Matusiak
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 czerwca 2025 r.; sygn. akt II SA/Wa 226/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. G. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący" albo "skarżący kasacyjnie") na decyzję Prezesa Rady Ministrów (dalej: "organ") z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej, oddalił skargę.U podstaw rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), dalej "ustawa FUS", odmówił wnioskodawcy przyznania emerytury specjalnej.W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy FUS Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Organ wskazał, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy, choć brana jest pod uwagę, nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia.Prezes Rady Ministrów odnotował, że skarżący (ur. [...]) zwrócił się o przyznanie emerytury specjalnej w wysokości 3.000 zł (netto, waloryzowanej corocznie według zasad waloryzacji emerytur), na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy FUS. We wniosku wskazał, że będąc w wieku aktywności zawodowej podejmował prace dorywcze, gdyż sprawował opiekę nad swoją matką chorą na [...] oraz bratem cierpiącym na zespół [...] Podał, że pełnoetatowe zaangażowanie w opiekę nad bratem uniemożliwiło mu podjęcie stałego zatrudnienia, co uniemożliwiło mu zgromadzenie odpowiednich składek emerytalnych. Również opieka nad matką, szczególnie w zaawansowanym stadium choroby, wymagała od niego zaangażowania w pomoc w codziennych czynnościach (mycie, ubieranie, karmienie). Matka skarżącego zmarła w [...] r. w wieku 91 lat, a brat zmarł w wieku 59 lat. W związku z powyższym wysokość jego świadczenia emerytalnego wynosi 1. 737,43 zł (brutto).Dalej organ wskazał, że skarżący poinformował również, iż angażował się w działalność na rzecz społeczności lokalnej, przez wiele lat pełniąc funkcję Prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej. Zdaniem skarżącego jego wkład w rozwój i bezpieczeństwo lokalnej społeczności jest nieoceniony i zasługuje na najwyższe uznanie. Skarżący był również honorowym dawcą krwi. Pierwszy raz krew oddał [...] listopada 1977 r. Łącznie oddał 32.850 ml krwi. Wnioskodawca podkreślił, że posiadane środki finansowe nie zaspakajają jego wszystkich potrzeb życiowych.Organ wyjaśnił, że w odpowiedzi na pouczenie o przesłankach przyznawania świadczeń specjalnych wnioskodawca powołał się na sprawowanie opieki nad chorą matką i bratem. Dodatkowo wnioskodawca podał, że opiekował się również ojcem, który przebył wylew. Sprawowanie opieki nad chorymi członkami rodziny uznał za wyzwanie. Obowiązki te wypełniał z dużym zaangażowaniem i troską. Podniósł także, że wykonał większość prac remontowych by przystosować dom do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ze względu na stan zdrowia matki i brata mógł pracować tylko dorywczo na umowach zlecenia, zwykle sezonowo. Wnioskodawca podkreślił, że jego opieka nad bratem została wysoko oceniona przez lekarzy i pielęgniarki środowiskowe. W piśmie z dnia 6 lipca 2024 r. wnioskodawca zaznaczył, że jego obecna sytuacja życiowa jest trudna. Z przyczyn losowych nie mógł wypracować świadczenia, które umożliwiłoby mu godne życie w podeszłym wieku. W jego ocenie opieka nad osobami przewlekle chorymi spełnia kryterium okoliczności o charakterze nadzwyczajnym i jednostkowym w skali kraju.Prezes Rady Ministrów wskazał, że z dokumentów przekazanych przez wnioskodawcę wynika między innymi, że został opiekunem prawnym J. G. zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego w [...] i złożył przyrzeczenie w dniu [...] grudnia 2000 r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. A. G. została z kolei zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Orzeczeniem tego samego organu z dnia [...] marca 2023 r. J. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a jego niepełnosprawność istniała od urodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2020 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z jego wnioskiem z dnia [...] września 20219 r. Decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2021 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne na brata J. G., pomniejszone o kwotę renty (netto) i otrzymywał to świadczenie od [...] września 2019 r. do [...] lutego 2024 r. (zgodnie z zaświadczeniem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...] lutego 2024 r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. ustalił kapitał początkowy wnioskodawcy na dzień [...] stycznia 1999 r. wynoszący 56.252,35 zł. Natomiast decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. przyznano mu świadczenie emerytalne w wysokości 1.737,43 zł (netto). Zgodnie z zaświadczeniem Wójta Gminy [...] J. G. w okresie od 2001 r. do 2006 r. pełnił funkcję prezesa w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej w [...]. Wnioskodawca przekazał kopie legitymacji: "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" z 1986 r. i 1988 r. oraz kopię legitymacji o przyznaniu Odznaki Honorowej PCK IV stopnia z 1995 r. Udokumentował ukończenie w 1979 r. Zasadniczej Szkoły Zawodowej w [...] w zawodzie ślusarz mechanik, ukończenie praktycznej nauki zawodu w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego w [...] oraz ukończenie kursu spawacza elektrycznego w 1990 r. i w 1998 r. oraz spawacza gazowego w 1984 r.Ponadto organ odnotował, że z informacji przekazanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest kawalerem. Źródło dochodu stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 1.737,43 zł. Wnioskodawca choruje na astmę, ma problemy z zatokami, od 2000 r. cierpi na depresję i leczy się w poradni w [...]. Ma córkę M., jednakże nie był w stanie podać jej obecnego nazwiska. Wie, że mieszka w [...], posiada jedno dziecko, męża i prawdopodobnie pracuje. Posiadają sporadyczny kontakt. Wnioskodawca jest właścicielem domu o pow. 51 m2 i działki o pow. 204 m2. Posiada dwa samochody i zasoby pieniężne (15.000 zł), które udało mu się zaoszczędzić, gdy żył jego brat J.G. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy ośrodka, jedyne formy pomocy jakie otrzymywał to świadczenie pielęgnacyjne, które pobierał do końca lutego 2024 r. na niepełnosprawnego brata oraz wynagrodzenie za sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną. Stałe obciążenie domowego budżetu, zgodnie z oświadczeniem skarżącego to: energia elektryczna - 55 zł, kanalizacja 33 zł, śmieci - 30 zł, gaz (butla) - 65 zł, opał - 350 zł, leki - 200 zł, telefon - 30 zł, podatek od nieruchomości - 43 zł, ubezpieczenie samochodu - 45 zł.W ocenie organu zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, artystycznej, naukowej, społecznej, politycznej, gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Zdaniem organu taka okoliczność nie występuje w niniejszej sprawie.Organ podkreślił, że zdaje sobie sprawę z codziennych trudów i wyrzeczeń związanych z opieką nad osobami chorymi, niepełnosprawnymi, jednak nie można przyjąć, że jest to działalność wybitna, jednostkowa w skali kraju i stanowi przesłankę do przyznania świadczenia specjalnego. Organ stwierdził, że przyjmując argumenty wnioskodawcy uznać by należało, że wszyscy obywatele, którzy opiekują się chorymi członkami swoich rodzin, mieliby bezsporne prawo do otrzymania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów. Taka wykładnia art. 82 ust. 1 ustawy FUS spowodowałoby utratę wyjątkowego charakteru świadczeń przyznawanych przez Prezesa Rady Ministrów, tym samym czyniąc je świadczeniami rekompensacyjnymi dla wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych.Według organu honorowe oddawanie krwi również nie daje podstaw do uznania tej działalności za wybitną i niepowtarzalną mogącą uzasadniać uhonorowanie jej poprzez przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego. Zdaniem organu również działanie w szeregach Ochotniczej Straży Pożarnej nie jest wystarczające do wyróżnienia właśnie wnioskodawcy z grona innych osób pełniących bezinteresowną służbę w strukturach tej straży.Dodatkowo organ podniósł, że z akt nie wynika, aby spełniona była druga z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Przesłanką tą jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym, jednostkowym. Skarżący nie wykazał żadnego szczególnego zdarzenia losowego o takim charakterze. Niezadawalająca wysokość świadczenia emerytalnego jak i trudna sytuacja zdrowotna nie stanowią okoliczności szczególnej uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia.Prezes Rady Ministrów podkreślił nadto, że objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków", takich okoliczności, jak stan zdrowia, trudna sytuacja materialna, stanowiłoby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w wyjątkowych, niepowtarzalnych przypadkach. Jednocześnie uczyniłoby te świadczenia powszechnymi dla wszystkich takich przypadków, a to nie było celem ustanowienia tego przepisu. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 3 8/06 (Dz.U. Nr 193, poz. 1429) jednoznacznie potwierdził cel ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i bez wątpienia nie jest nim rozstrzyganie sporów pomiędzy organem emerytalno-rentowym a osobami uważającymi się za pokrzywdzone przez ten organ. Wszelkie rozstrzygnięcia w tym zakresie dokonywane są przez sądy i rozstrzygnięcia te są wiążące dla Prezesa Rady Ministrów. Organ zaznaczył, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią odszkodowania, zadośćuczynienia bądź rekompensaty w związku z doznanymi krzywdami, czy cierpieniami oraz trudami życia codziennego związanymi, np. z opieką nad osobami niepełnosprawnymi. Z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem wnioskodawca otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne, otrzymywał również wynagrodzenie za sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną.Reasumując, organ stwierdził, że wykazane we wniosku okoliczności, nie wypełniają celu ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy FUS, a tym samym nie dają podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia specjalnego.W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: "k.p.a.", Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.W uzasadnieniu decyzji z dnia 9 stycznia 2025r. organ powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał również, że wnioskodawca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił nowych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy. Organ zaakcentował, że świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń, gdy ich wysokość nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Świadczenia specjalne przyznawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy FUS podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Sam sposób finansowania świadczenia specjalnego przemawia za jego wyjątkowym charakterem.Na powyższą decyzję wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia specjalnego.W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że działalność społeczna i obywatelska jaką prowadził przez lata, stanowi przykład postawy godnej najwyższego uznania i wyróżnienia. Jego działania miały na celu dobro wspólne, a więc wsparcie państwa w realizacji jego podstawowych funkcji, takich jak ochrona zdrowia, bezpieczeństwo publiczne oraz pomoc społeczna. Wskazał również, że jego działania na rzecz rodziny i społeczności lokalnej stanowiły istotne uzupełnienie funkcji państwowych, zwłaszcza w obszarach, w których brakowało odpowiednich instytucji lub programów. Działania te miały charakter systematyczny i długotrwały, co dodatkowo potwierdza ich wyjątkowy charakter. Przez lata, bez względu na zmieniające się warunki polityczne, ekonomiczne czy społeczne, nieustannie angażował się w aktywności, które miały na celu wsparcie potrzebujących oraz poprawę jakości życia w jego społeczności. Były to działania nie tylko spontaniczne, ale także planowane i realizowane z pełnym zaangażowaniem oraz poczuciem odpowiedzialności za losy innych.W ocenie skarżącego nie można przy tym pominąć, że jego opieka nad niepełnosprawnymi osobami najbliższymi miała miejsce w czasie, gdy w Polsce brakowało instytucjonalnych rozwiązań, które mogłyby zapewnić wsparcie osobom w podobnej sytuacji do jego. W latach, kiedy podejmował inicjatywy, infrastruktura społeczna, medyczna oraz opiekuńcza była znacznie mniej rozwinięta niż obecnie.Według skarżącego jego sytuacja może być również oceniana w kontekście nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Zdarzenia te powodowały bowiem, że musiał zrezygnować z możliwości rozwoju zawodowego i finansowego, aby w pełni poświęcić się opiece nad najbliższymi. Było to dla niego naturalnym wyborem, wynikającym z głębokiego poczucia obowiązku i miłości do rodziny, jednakże decyzja ta miała swoje konsekwencje w postaci znaczącego uszczuplenia jego zasobów materialnych oraz ograniczenia perspektyw na godziwą emeryturę.Skarżący wskazał również, że zasługi, które w innych warunkach mogłyby znaleźć swoje odzwierciedlenie w stabilnym bycie na emeryturze, w jego przypadku nie przyniosły jemu takiej ochrony ze względu na losowe, niezawinione okoliczności. Wskutek tych zdarzeń losowych, nie jest w stanie zapewnić sobie godziwego bytu na emeryturze, pomimo wielu lat poświęconych na działalność, która służyła zarówno jego rodzinie, jak i społeczności lokalnej. Skarżący dodał, że jego wniosek o przyznanie świadczenia specjalnego poparty został przez posła Z. K. Ponadto skarżący podniósł, że chociaż art. 82 ustawy FUS przewiduje szerokie uznanie dla Prezesa Rady Ministrów, nie oznacza to, że decyzje podejmowane na jego podstawie mogą być arbitralne.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.W pismach procesowych z dnia 11 lutego 2025 r. oraz z dnia 5 marca 2025 r. skarżący zaznaczył, że w decyzjach brak jest wnikliwej analizy charakteru pracy opiekuna osób dotkniętych chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak demencja, gdzie codzienność wiąże się z ryzykiem realnych zagrożeń, takich jak niekontrolowane działania podopiecznych, m.in. podpalanie mieszkania, niszczenie przedmiotów czy zagubienia, wynikające z braku świadomości własnej sytuacji. Skarżący podniósł, że sprawując przez wiele lat opiekę nad najbliższymi, zapewniał im godne warunki życia. Osoby te mogły pozostać w znanym sobie otoczeniu, co miało kluczowe znaczenie dla ich poczucia bezpieczeństwa. Ponadto zdaniem skarżącego sprawowanie opieki w środowisku miejskim jest znacznie łatwiejsze ze względu na bliskość placówek medycznych i instytucji wsparcia. Jego matka i brat nie korzystali jednak z żadnej instytucjonalnej pomocy, a tym samym ciężar ich opieki spoczął wyłącznie na nim, co w praktyce stanowiło odciążenie budżetu państwa.Skarżący podniósł również, że ostatecznym dowodem lekceważenia jego sytuacji jest fakt, iż organ w rozstrzygnięciu skierował go do ubiegania się o wsparcie ze strony pomocy społecznej, zamiast rozważyć jego wniosek o uznanie okresu opieki za okres składkowy. Skarżący dodał, że zamierza wystąpić do Prezesa ZUS w [...] z formalnym wnioskiem w tej sprawie, lecz podjął decyzję o skierowaniu pisma do Prezesa Rady Ministrów w nadziei, iż jego argumenty zostaną wzięte pod uwagę. Skarżący załączył wniosek do ZUS z dnia [...] kwietnia 2024 r.Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "P.p.s.a.".W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd meriti wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy FUS. Brzmienie tego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Sąd meriti podkreślił, że zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej - prowadząc postępowanie - zebrał cały materiał dowodowy, czy wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy.Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że użyte w art. 82 ust. 1 ustawy FUS określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem nieostrym, zawierającym elementy ocenne. Przy stosowaniu pojęcia nieostrego organ jest zobowiązany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Organ dokonuje zatem "doprecyzowania" (skonkretyzowania) określonego pojęcia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych indywidualnej sprawy oraz kontekstu normatywnego, w którym to pojęcie funkcjonuje.Sąd pierwszej instancji zauważył, że znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy FUS pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, naukowej, sportowej czy też politycznej. Świadczenie w trybie powołanego przepisu może być też przyznane w przypadku zaistnienia zdarzeń losowych, ale jedynie o charakterze nadzwyczajnym. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zaakceptował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., w sprawie o sygn. P 38/05 (publ. OTK-A 2006/9/123) stwierdzającym, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji.Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie organ dokonał wszechstronnej oceny stanu faktycznego w kontekście przesłanek określonych w ww. przepisie. W następstwie tego stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. W ocenie Sądu meriti zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, organ prawidłowo zastosował zasady uznania administracyjnego, czego dowodem jest dokonana analiza okoliczności faktycznych sprawy i argumentacja zawarta w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.Sąd meriti podał, że z akt sprawy wynika, że organ pismami z dnia 29 maja 2024 r. oraz 20 czerwca 2024 r. poinformował skarżącego o przesłankach, jakie powinny być spełnione, aby możliwe było przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów renty lub emerytury w trybie art. 82 ust. 1 ustawy FUS. Organ wezwał skarżącego do przedstawienia i udokumentowania okoliczności uzasadniających uznanie jego sytuacji za szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy FUS. W toku postępowania pismem z dnia 20 czerwca 2024 r. organ zwrócił się do Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego o poczynienie ustaleń na temat sytuacji socjalno-bytowej skarżącego i członków jego najbliższej rodziny. Informacje na ten temat [...] Urzędu Wojewódzki przekazał w piśmie z dnia 5 lipca 2024 r. Zarówno stanowisko skarżącego przedstawione w toku postępowania, jak i informacje przekazane przez [...] Urząd Wojewódzki zostały szeroko opisane i ocenione w zaskarżonej decyzji. Organ wziął również pod uwagę informacje na temat skarżącego przekazane przy piśmie posła na Sejm RP Z. K. z dnia [...] czerwca 2024 r.W związku z tym Sąd meriti stwierdził, że czynności podejmowane w toku postępowania przez Prezesa Rady Ministrów wskazują, iż dążył do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz dokonał jego oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego.Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ma również podstaw do zakwestionowania dokonanej przez organ wykładni art. 82 ust. 1 ustawy FUS. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku zostało przez organ odczytane w zgodzie z poglądami utrwalonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, nawiązującymi do stanowiska zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, której sytuacja materialna jest rażąco niesprawiedliwa i nieadekwatna do posiadanych dokonań (naukowych, artystycznych, sportowych, politycznych). Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Nie wystąpiły również zdarzenia losowe o charakterze nadzwyczajnym uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.W ocenie Sądu pierwszej instancji należy się zgodzić ze stanowiskiem organu, że opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny mimo, że niewątpliwie jest to zajęcie obciążające, wymagające wiele wysiłku, zaangażowania i cierpliwości, nie można uznać za działalność wybitną i jednostkową w skali kraju. Taka postawa przejawiana jest przez wielu osób. Taką działalnością nie jest również honorowe krwiodawstwo. Nawet jeżeli skarżący był za tą działalność odznaczany, to nie stanowi to działalności wybitnej i niepowtarzalnej. Podobnie należy ocenić działalność skarżącego w szeregach Ochotniczej Straży Pożarnej. W tym przypadku również można stwierdzić, że postawa skarżącego zasługuje na szacunek, niemiej jednak taką postawę przejawia wiele osób. W związku z tym nie sposób uznać, aby fakt działalności w ramach Ochotniczej Straży Pożarnej mógł być okolicznością uzasadniającą przyznanie przedmiotowego świadczenia. Nawet jeżeli skarżący pełnił funkcję prezesa jednostki OSP, to tego rodzaju działalności nie można uznać za działalność wybitną, wskazującą na potrzebę wyróżnienia skarżącego z grona innych osób pełniących bezinteresowną służbę w strukturach Ochotniczych Straży Pożarnych.Według Sądu pierwszej instancji prawidłowo również organ ocenił, że w przypadku skarżącego nie zaistniały też szczególne zdarzenia losowe, które mogły by uzasadniać przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zdarzeniem tym nie może być ogólna sytuacja skarżącego, wynikająca z chorób członków jego rodziny i konieczności sprawowania nad nimi opieki, która wykluczyła go z aktywności zawodowej. Sytuacja ta nie nosi cech nadzwyczajności. Sąd meriti zaznaczył przy tym, że ze zrozumieniem odnosi się do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Niewątpliwie jest ona trudna, albowiem skarżący uzyskuje niewielką emeryturę, która jest jedynym źródłem jego dochodów. Niemniej jednak w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy FUS.W konkluzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w przedstawionym stanie faktycznym zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem, zaś zarzuty skargi za nieuzasadnione.Skarżący, nie zgadzając się z powyższym wyrokiem Sądu pierwszej instancji, wywiódł skargę kasacyjną, zaskarżając wydany wyrok w całości.Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:a. art. 82 ust. 1 ustawy FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że odmowa przyznania świadczenia specjalnego w sytuacji skarżącego mieści się w granicach uznania administracyjnego, pomimo istnienia zespołu wyjątkowych okoliczności faktycznych uzasadniających uwzględnienie wniosku;2.naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci:a. art. 133 § 1 P.p.s.a., poprzez brak wszechstronnej kontroli legalności decyzji administracyjnej, polegający na bezrefleksyjnym przyjęciu argumentacji organu, bez krytycznej oceny prawidłowości ustaleń faktycznych i zastosowania prawa materialnego;b. art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., poprzez zaakceptowanie przez sąd administracyjny decyzji organu, której uzasadnienie nie spełnia wymogów ustawowych w zakresie odniesienia się do całokształtu okoliczności sprawy;c. art 8 k.p.a., poprzez akceptację decyzji wydanej z pominięciem zasad proporcjonalności, rzetelności i sprawiedliwości społecznej;d. art. 7 k.pa., poprzez niepodjęcie przez organ niezbędnych działań dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Do skargi kasacyjnej załączono kopię opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia [...] czerwca 2000 r.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.W odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji skarżący kasacyjnie pismem z dnia 16 września 2025 r. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną.Przed przystąpieniem do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, przy jej sporządzaniu wprowadzono przymus adwokacko-radcowski, aby umożliwić spełnienie określonych w art. 176 P.p.s.a. wymagań, w tym wymogu prawidłowego określenia podstaw kasacyjnych.Zarzuty skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie nawiązują do obu podstaw kasacyjnych, przewidzianych art. 174 P.p.s.a., tj. skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji zarówno naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów procesowych. W takiej sytuacji, co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności bada zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a w dalszej kolejności zarzuty naruszenia prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie kolejność ta może zostać odwrócona, gdyż zarzuty procesowe powiązano z zarzutem błędnego zastosowania przepisu art. 82 ust. 1 ustawy FUS.W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 82 ust. 1 ustawy FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że odmowa przyznania świadczenia specjalnego w sytuacji skarżącego mieści się w granicach uznania administracyjnego, pomimo istnienia zespołu wyjątkowych okoliczności faktycznych uzasadniających uwzględnienie wniosku.W odniesieniu do tak sformułowanego zarzutu naruszenia prawa materialnego zaakcentować należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego obejmuje nieprawidłowość działania sądu w postaci uznania, że ustalony w sprawie, konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi wpisanemu w hipotezę określonej normy prawnej. Polega on na przyjęciu przez sąd błędnej oceny zastosowania (bądź niezastosowania) przez organ administracji przepisu prawa materialnego w odniesieniu do stanu konkretnej sprawy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ocena tego rodzaju zarzutu, może być dokonana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyroku, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Niewłaściwe zastosowanie normy prawa polega w tym przypadku na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie objętej dyspozycją przepisu. Błędne zastosowanie prawa materialnego to błąd polegający na mylnym przyjęciu związku, jaki zachodzi pomiędzy ustalonymi w procesie faktami a przepisem prawnym (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2025 r.; sygn. akt I OSK 2243/24).Mając na uwadze treść analizowanego zarzutu w jego warstwie opisowej uznać należy, że stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy FUS Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Kategoria szczególnie uzasadnionych przypadków jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny (zob. w tej materii M. Bartnicki [w:] Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, wyd. III, red. K. Antonów, Warszawa 2009, art. 82.). Świadczenie przyznawane w trybie art. 82 tej ustawy w przeciwieństwie np. do świadczenia wyjątkowego przyznawanego przez Prezesa ZUS na postawie art. 83 ww. ustawy nie jest uzależnione od spełnienia wymogów formalnych. Przepis ten nie precyzuje konkretnych warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności, mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przywołanym przez Sąd pierwszej instancji wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05) oraz bogatym orzecznictwem sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej, oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. Temu celowi służą bowiem świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, ratio legis tego przepisu to przede wszystkim stworzenie możliwości uhonorowania osób zasłużonych dla społeczeństwa. Stan zasług względem społeczeństwa musi być okolicznością obiektywną i aktualną w dacie orzekania przez organ, gdyż tylko w ten sposób można mówić o wystąpieniu przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Emerytura socjalna pełni bowiem w takich przypadkach formę wdzięczności społeczeństwa za owoce pracy życia danej osoby, za jej wkład w rozwój społeczny, warunki życia społeczeństwa, rozwój nauki, sztuki itd. (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sąd Administracyjnego: z dnia 22 września 2023 r.; sygn. akt III OSK 1280/22 oraz z dnia 10 października 2023 r.; sygn. akt III OSK 2417/22). Co nadto istotne, świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów są świadczeniami przyznawanymi w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie powszechnych. Świadczenia specjalne nie mogą bowiem stanowić odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia bądź represje. Nie mają one nadto charakteru roszczeniowego jak i stricte socjalnego.Ponadto świadczenie specjalne nie ma charakteru zastępczego, co oznacza, że nie może być przyznane jedynie z powodu braku zabezpieczenia społecznego. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wskazał, że przedmiotowe świadczenie nie zostało przewidziane dla sytuacji, w której osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w trybie zwyczajnym nie są w stanie podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym świadczenia w drodze wyjątku, o których stanowi art. 83 ust. 1 - 2 ustawy FUS.Zauważyć także należy, że to do kompetencji Prezesa Rady Ministrów należy określenie w sposób zindywidualizowany czy konkretny przypadek należy uznać za szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 82 ust. 1 ww. ustawy. W literaturze podkreśla się, że mamy tu do czynienia z szerokim upoważnieniem, które pozostawia Prezesowi Rady Ministrów znaczny margines swobody oceny (zob. w tej materii m.in. J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006, s. 149). Konstrukcja art. 82 ust. 1 ww. ustawy oznacza zatem, że po pierwsze, do wyłącznego uznania uprawnionego organu administracji publicznej należy kwalifikacja przypadku jako szczególnie uzasadniającego przyznanie świadczenia, a po drugie - nawet, gdy przypadek wnioskującego o świadczenie może być uznany za "szczególnie uzasadniony", to w gestii organu leży wybór rozstrzygnięcia (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r.; sygn. akt I OSK 434/14).Na tym tle podkreślenia nadto wymaga, że decyzja wydana na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy FUS ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Z kolei sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada zatem, czy decyzja organu nie jest arbitralna (dowolna) lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Kontrolując decyzję uznaniową, sąd nie jest natomiast uprawniony do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji, wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizują określoną politykę stosowania prawa (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r.; sygn. akt I OSK 2988/19).W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, który uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Rady Ministrów mieści się w granicach uznania administracyjnego. Dokonując tej oceny Sąd meriti uwzględnił bowiem stan faktyczny sprawy. Sąd pierwszej instancji uwzględnił także charakter wnioskowanego przez skarżącego świadczenia, w tym przede wszystkim jego uznaniowość i to, że świadczenie specjalne nie może stanowić odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy. Sąd pierwszej instancji odniósł się również do działalności skarżącego, wskazując, że jego działalność zasługuje na szacunek, jednakże jest niewystarczająca do przyznania świadczenia specjalnego.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego usprawiedliwionej podstawy nie mają również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania.Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym "sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (..)" wyjaśnić należy, że orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 P.p.s.a.). Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2013 r.; sygn. akt II GSK 2374/11). Należy przy tym odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach. W ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. nie można bowiem skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 P.p.s.a. nie może więc służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez Sąd pierwszej instancji (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 listopada 2011 r.; sygn. akt I OSK 1350/11 oraz z dnia 17 listopada 2011 r.; sygn. akt II OSK 1609/10). Do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. dochodzi zatem wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 P.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010 r.; sygn. akt I FSK 497/09).W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd pierwszej instancji, analizując i oceniając znajdujące się w aktach dokumenty, nie mógł zatem naruszyć art. 133 § 1 P.p.s.a., a prawidłowość tej oceny, jak i rzekoma błędna ocena stanu faktycznego sprawy dokonana przez WSA w Warszawie, podnoszona w ramach skargi kasacyjnej, nie może być skutecznie kwestionowana w drodze zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a.Nawiązując do przywołanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów k.p.a. wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie stosuje wprost przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej, stąd też jego związanie tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa przez organ administracji był prawidłowy. Nie budzi wątpliwości, że sformułowanie tej oceny wymaga odpowiedzi na szereg pytań, pytań takich samych jak te, na które musi odpowiedzieć organ administracji bezpośrednio stosujący te przepisy. To jednak nie wojewódzki sąd administracyjny stosuje te przepisy, lecz posługuje się nimi jedynie, jako swoistą matrycą porównawczą, w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2023 r.; sygn. akt III OSK 1251/21). Uchybienie przez sąd przepisom regulującym postępowanie organów administracji publicznej ma charakter pośredni i wynikać może jedynie z uchybienia przez sąd pierwszej instancji przepisom P.p.s.a.Uwzględniając warstwę opisową powyższych zarzutów stwierdzić należy, że autor skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania upatruje w tym, że Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, mimo że zaskarżona decyzja została oparta na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd meriti przyjął nadto argumentację organu bez krytycznej oceny prawidłowości ustaleń faktycznych. Zarzuty te uznać należy za nieuzasadnione. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie wskazał bowiem, że w sprawie zgromadzono wystarczający materiał dowodowy, stosownie do zasady prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 k.p.a. i art. 7b k.p.a., który został należcie rozpatrzony z uwzględnieniem zasady wskazanej w art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., a postępowanie zostało przeprowadzone w zgodzie z wymogami art. 8 § 1 k.p.a. Oceny wyrażone przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza istnienia szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu kasacyjnie emerytury specjalnej, o której mowa w art. 82 ust. 1 ustawy FUS, były spójne i logiczne oraz miały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji czyniło nadto zadość regułom określonym przez art. 107 § 3 k.p.a. Wszystkie okoliczności podnoszone przez skarżącego kasacyjnie organ należycie i wnikliwie rozważył. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji umożliwiło jej kontrolę przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia zgodności z prawem. Podnieść nadto należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie tylko szeroko opisał zebrany materiał dowodowy, nie kwestionując osobistego zaangażowania i trudów skarżącego kasacyjnie związanych z opieką nad bliskimi członkami rodziny, lecz uzasadnił także, z jakich powodów uznał, że brak jest okoliczności wskazujących na szczególnie uzasadniony przypadek, podnosząc, że przedstawione przez skarżącego kasacyjnie dokumenty i wyjaśnienia nie świadczą o jego wybitnych i niepowtarzalnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa.W motywach zaskarżonej decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił również w sposób wyraźny, że świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Prezes Rady Ministrów z uwagi na swoją ustrojową i systemową funkcję w konstytucyjnym systemie organów państwa nie jest predestynowany ani uprawniony do przyznawania świadczeń osobom znajdującym się w trudnym położeniu - nie ma do tego ani podstaw, ani instrumentów. Zabezpieczanie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w trudnych sytuacjach pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. W kontekście powyższego zaakcentować należy, że uznanie za prawidłowe stanowiska skarżącego kasacyjnie spowodowałoby odejście od przyjętych zasad przyznawania świadczeń, tj. przyznawania ich w szczególnych, niepowtarzalnych przypadkach, a świadczenie specjalne, przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów, utraciłoby swój wyjątkowy charakter i stałoby się świadczeniem o charakterze niemal powszechnym. Główną cechą tego świadczenia nie jest bowiem jedynie polepszenie sytuacji życiowej danej osoby, lecz jej uhonorowanie jako osoby zasłużonej dla kraju w sposób szczególny.Konkludując uznać należy, że skarżący kasacyjnie nie podważył skutecznie stanu faktycznego i jego oceny przyjętego jako podstawa rozstrzygania przez organ oraz przez Sąd pierwszej instancji. Wskazane zapatrywanie determinuje zatem uznanie, że Prezes Rady Ministrów właściwie ustalił okoliczności faktyczne w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu art. 82 ust.1 ustawy FUS, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza dopuszczalne granice tzw. uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że Sąd pierwszej instancji nie był władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice wyraźnie określone w przepisach art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267).Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu.O sprostowaniu z urzędu oczywistych omyłek pisarskich zawartych w sentencji zaskarżonego wyroku orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 P.p.s.a.Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.., bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.