sygn. III OSK 150/25 4 marca 2025 Naczelny Sąd Administracyjny

Postanowienie - III OSK 150/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 4 marca 2025

Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej X. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 503/24 odrzucające skargę w sprawie ze skargi X. na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE WojewOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej X. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 503/24 odrzucające skargę w sprawie ze skargi X. na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojew
Data orzeczenia 4 marca 2025
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Olga Żurawska - Matusiak
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę kasacyjną

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej X. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 503/24 odrzucające skargę w sprawie ze skargi X. na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 30 września 2024 r., III SAB/Wa 503/24, odrzucił skargę X. (dalej: "skarżący") na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] w przedmiocie udostępnienia akt sprawy.W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 22 maja 2024 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] (dalej: "Prokurator") w przedmiocie udostępnienia akt postępowania przygotowawczego nr 4088-5.Ds.1382.2023, prowadzonego w związku ze śmiercią Y.Y. Skarżący, powołując się na art. 42 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 381 ze zm.), zaznaczył, że informacje zawarte w ww. aktach są mu niezbędne do ustalenia prawa do wypłaty świadczenia z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia.Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę wskazał, że wykonywane przez prokuratorów czynności wskazane w art. 3 § 1 pkt 1-14 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1360), nie mieszczą się katalogu spraw określonych w art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.). Prokurator Rejonowy nie wpisuje się zatem w zakres definicyjny pojęcia organu administracji publicznej na podstawie art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Oznacza, to, że skarżącemu nie przysługuje także skuteczna skarga na bezczynność (przewlekłość postępowania) organu do sądu administracyjnego.W świetle powyższych rozważań Sąd pierwszej instancji uznał, że niniejsza sprawa objęta skargą pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych, i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a.Na powyższe orzeczenie skarżący złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 oraz art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące odrzuceniem skargi na bezczynność Prokuratora.W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że skarżącemu nie przysługuje skarga na bezczynność Prokuratora, gdyż nie jest on organem administracji publicznej, a co za tym idzie wniesiona skarga nie mieści się w kognicji spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjnych. Tymczasem czynność udostępniania przez Prokuratora informacji i materiałów z prowadzonego postępowania na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej stanowi akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., podlega rozpoznaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od Prokuratora kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokurator wniósł o jej oddalenie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Rozpoznawania skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska kasatora, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga podlega kognicji sądów administracyjnych, a co za tym idzie niezasadne były zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.Przede wszystkim zauważyć należy, że organy administracji publicznej podejmują czynności w celu realizacji ustawowych obowiązków. Jedną natomiast z podstawowych zasad praworządności jest kontrola działań administracji publicznej, czy to w administracyjnym toku postępowania, czy także kontroli sądowoadmistracyjnej. Nie każda jednak czynność organu administracji publicznej podlega bezpośredniej kontroli sądu administracyjnego, a jedynie taka, która mieści się w ustawowo określonej kognicji rzeczowej sadów administracyjnych. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.). Przepis ten ma charakter normy o charakterze ustrojowym i wyznacza zakres kognicji sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.W rozpoznawanej sprawie podstawą kierowanych przez skarżącego żądań do Prokuratora stanowił art. 42 ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, zgodnie z którym Sąd, prokuratura, Policja oraz inne organy i instytucje, na wniosek zakładu ubezpieczeń, w zakresie zadań przez ten zakład ubezpieczeń wykonywanych i w celu ich wykonania, w związku z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalania odpowiedzialności, udzielają informacji o stanie sprawy oraz udostępniają zebrane materiały, jeżeli są one niezbędne do ustalenia okoliczności tych wypadków i zdarzeń losowych oraz wysokości odszkodowania lub świadczenia. Z kolei na podstawie art. 42 ust. 3 ww. - zakład ubezpieczeń, na żądanie ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia, udostępnia posiadane przez siebie informacje związane z wypadkiem lub zdarzeniem losowym będącym podstawą ustalenia jego odpowiedzialności oraz ustalenia okoliczności wypadków i zdarzeń losowych, jak również wysokości odszkodowania lub świadczenia.Jak wynika z art. 159 k.p.k. na odmowę udostępnienia akt sprawy w postępowaniu przygotowawczym przysługuje stronom zażalenie do sądu karnego właściwego do rozpoznania sprawy. Zgodnie zaś z art. 302 § 1 i § 2 k.p.k. osobom niebędącym stronami, przysługuje zażalenie (do prokuratora bezpośrednio przełożonego) na postanowienia i zarządzenia oraz na inne czynności prokuratora w postępowaniu przygotowawczym naruszające ich prawa.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższych przepisów jasno wynika, że w sprawie dotyczącej udostępniania akt postępowania karnego przygotowawczego mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego. Konsekwentnie należy więc stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji, zasadnie uznał, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący nie mógł skutecznie złożyć skargi na bezczynność Prokuratora w trybie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. (w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), gdyż regulacja ta dotyczy postępowań administracyjnych i podatkowych, udostępnianie zaś akt sprawy karnej nie odbywa się w żadnym z tych trybów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawidłowo zatem stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego.Stosownie do art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Znajdując podstawę do zastosowania powołanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.., orzekł, jak w sentencji postanowienia.