sygn. I OSK 1502/24 25 czerwca 2025 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I OSK 1502/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2025

Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. pomoc społeczna, Zasiłki celowe i okresowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnUchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę. pomoc społeczna, Zasiłki celowe i okresowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dn
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Typ sprawy ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap skarga kasacyjna
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 25 czerwca 2025
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Jerzy Siegień
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 22 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/503/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 28 września 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1769/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi A.B. (dalej również: "wnioskodawca", "skarżący", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej również: "skarżący kasacyjnie", "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 22 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/503/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego w formie zwrotu kwoty 116,57 zł za poniesione opłaty za wykupione zastrzyki - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. (dalej również: "Burmistrz", "organ I instancji") z 23 czerwca 2022 r., nr PS.B111/13.5102.004412.2022.Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy.Wnioskiem z 12 maja 2022 r. (data wpływu: 16 maja 2022 r.), skarżący zwrócił się o " (...) zwrot kwoty : 116,57 zł poniesionych kosztów opłaty za wykupione zastrzyki przepisane przez lekarza Szpitalnego oddziału Ratunkowego w Krakowie..."(wniosek k. 1 akt adm.) - do pisma dołączył fakturę z 9 maja 2022 r. Wskazał, że środki na wykupienie leków był zmuszony pożyczyć, ponieważ ponosi koszty hostelu i opłaty "mieszkania pod adresem stałym", a organ odmawia mu pomocy, nie uwzględniając wniosków o przyznanie kolejnych świadczeń. Podał, że jego obecne zadłużenie to kwota 7000 zł.Pismem z 14 lutego 2022 r. Burmistrz wezwał skarżącego do wyjaśnienia z jakiego źródła posiada kwotę 7500 zł, którą przeznaczył na opłacenie zakwaterowania w hostelu R. Pismem z 23 lutego 2022 r. strona wskazała na brak podstaw do wzywania o udzielenie ww. informacji. W piśmie z 20 maja 2022 r. strona podniosła, że do tej sprawy powinien być przeprowadzony wywiad środowiskowy, gdyż jej zdaniem, nie można bazować na informacjach z innych spraw. Zwróciła też uwagę, że 13 maja 2022 r. była umówiona na wywiad środowiskowy z pracownikiem socjalnym, który jednak się nie pojawił. 24 maja 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w stałym miejscu zamieszkania skarżącego, ustalono m.in., że: skarżący partycypuje w kosztach utrzymania lokalu komunalnego; jego wydatki za miesiąc kwiecień 2022 r. to 998,86 zł; pomoc finansowa ośrodka pomocy społecznej (dalej: "OPS") to 747,59 zł (zasiłek stały i okresowy), 100 zł (zasiłek celowy na opłaty za media), 30 zł (zasiłek celowy na środki czystości). Skarżący wskazał, że z otrzymanych z OPS środków pokrył koszt pobytu w hostelu, pieniądze na inne wydatki pożycza od znajomych. Pracownik socjalny zwrócił uwagę na dysproporcję pomiędzy wydatkami strony a jej dochodami, wskazując na możliwość samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji. Stwierdził, że skarżący z J.K. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że nie pracuje ani zawodowo, ani dorywczo, nie pobiera świadczeń z ZUS, ani KRUS. Jest osobą schorowaną, stale zażywającą leki, leczy się u różnych specjalistów, został zakwalifikowany do operacji kręgosłupa i cieśni lewej ręki, jest zadłużony o wielu osób z uwagi na sytuację mieszkaniową. W piśmie z 2 czerwca 2022 r. przesłanym w trybie art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "kpa") Burmistrz wskazał na konsekwencje odmowy współpracy z pracownikiem socjalny, w szczególności, gdy strona nie ujawnia pełnych informacji dotyczących dochodów. Podniósł też kwestię dysproporcji pomiędzy ujawnionym przez skarżącego dochodem, a jego stanem majątkowym wynikającym z opłacania gotówką pobytów w hostelu (1550 zł/mies.). 28 czerwca 2022 r. skarżący wyjaśnił, że jest zmuszony się zadłużać, by zaspokoić te potrzeby. Podniósł, że nie może bezpiecznie przebywać w lokalu komunalnym, ze względu na pleśń i odór wydobywający się spod podłogi.Decyzją z 23 czerwca 2022 r., nr PS.B111/13.5102.004412.2022 Burmistrz odmówił uwzględnienia ww. żądania. Uzasadniając przyczyny negatywnego dla strony załatwienia sprawy, wskazał na odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5 ups) - potraktowaną również jako brak współpracy z organem i dysproporcję pomiędzy udokumentowaną przez skarżącego wysokością dochodów, a jego rzeczywistą sytuacją majątkową (art. 12 ups). Organ wskazał, że wnioskujący o zasiłek jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby. Opisał sytuację majątkową strony (wykazane dochody w ramach ups - łącznie: 1117,50 zł - różnego rodzaju zasiłki) i podkreślił, że skarżący: opłaca gotówką pobyty w hostelach od października 2021 r. - (1550 zł/mies.), partycypując również w kosztach utrzymania lokalu przy os. A. - (wg oświadczenia: po połowie z J.K.), a zatem istnieje istotna różnica pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodów, a rzeczywistą sytuacją majątkową strony. Zwrócił uwagę na okoliczność uiszczania przez stronę od października 2021 r. opłat za hostele i lokal komunalny, co stanowi podstawę dla stwierdzenia różnicy pomiędzy dochodem deklarowanym a rzeczywistym ww. Skarżący wyjaśnił, że jest zmuszony zaciągać pożyczki, jednak nie wskazał: od kogo, w jakich kwotach i na jakich zasadach. Burmistrz zauważył, że skarżący złożył skargę na pracownika, który dążył w toku wywiadu do wyjaśnienia pochodzenia tych kwot. Burmistrz podniósł, że to na wnioskującym ciąży obowiązek wykazania okoliczności, od których zależy przyznanie wsparcia. Zwrócił uwagę, że ups nie dopuszcza czynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania jej beneficjentów. Odwołał się ponadto do ogólnych zasad udzielania tego typu pomocy.Kolegium, aktem z 22 września 2022 r. utrzymało ww. decyzję Burmistrza w mocy. Zauważyło, że art. 39 ups, jako podstawa decyzji uznaniowej, nie obliguje organów do uwzględnienia każdego żądania strony i nawet spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia. Podzieliło stanowisko organu I instancji w zakresie nieracjonalnego gospodarowania przez stronę otrzymywanymi zasobami finansowymi (pokrywanie kosztów pobytu w hostelu, przy braku środków na leki, w sytuacji gdy skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe). Wskazało, że nie wykazano, aby lokal komunalny nie nadawał się do zamieszkania. Zauważył, że J.K. nie wpuściła pracowników ZBK, którzy mieli dokonać tam kontroli. Zdaniem Kolegium zasadne było odwołanie się do art. 12 ups, gdyż skarżący posiada środki na samodzielne zabezpieczenie swoich potrzeb. Organ odwoławczy zgodził się również z ustaleniami Burmistrza w zakresie prowadzenia przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego z J.K. SKO przypomniało, że pomoc społeczna nie powinna stanowić źródła utrzymania wnioskujących o jej udzielenie - ma ona bowiem funkcję subsydiarną, wspierającą beneficjenta w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej.Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję i akt Burmistrza uznając, że nie zostały one poprzedzone wszechstronną oceną okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazał, że w uzasadnieniu wydanych decyzji organy oceniły, że skarżący ma zaspokojoną potrzebę mieszkaniową, a zatem niezasadne jest ponoszenie przez niego wydatków na hostel, przy równoczesnym braku środków na zakup leków. W toku postępowania nie zostało też wykazane, aby lokal komunalny nie nadawał się do zamieszkiwania. Tymczasem, skarżący w toku postępowań podnosił dysponowanie przez organ dokumentami potwierdzającymi pleśń w lokalu i konsekwentnie twierdził, że nie może przebywać tam na stałe (m. in. pismo z 28 czerwca 2022 r., k. 98 akt adm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, WSA stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej stanu ww. mieszkania, a nadto organy nie odniosły się do niej w uzasadnieniach decyzji. Podobnie brak jest dokumentów dotyczących prób podejmowanych przez pracowników Z., zmierzających do dokonania oględzin lokalu, do których odwołują się organy. W przeprowadzonym w lokalu 24 maja 2022 r. wywiadzie środowiskowym, brak jest opisu mieszkania, a także jakiegokolwiek odniesienia się przez osobę przeprowadzającą wywiad do podnoszonych okoliczności dotyczących jego stanu i możliwości zamieszkiwania w nim. W ocenie WSA, okoliczność ta była istotna dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na sfinansowanie zakupu zastrzyków. Zauważył, że organy zarzuciły stronie wadliwe gospodarowanie środkami finansowymi (finansowanie noclegu w hostelu, w sytuacji gdy dysponuje on zdatnym do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych lokalem). Sąd wojewódzki skonstatował, że powyższe okoliczności wyłączają możliwość kontroli zaskarżonych decyzji przez Sąd. Nie ma bowiem możliwości zweryfikowania zawartych w decyzjach twierdzeń, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że stan techniczny lokalu uniemożliwia jego użytkowanie. Odnosząc się do podstawy odmownej decyzji organu z art. 12 ups, Sąd I instancji wskazał, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Podkreślił, że współdziałanie skarżącego w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej powinno polegać tak na przedłożeniu organom wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających na ocenę spełnienia przesłanek przyznania świadczenia. Ponadto skarżący powinien wykazywać się aktywną postawą, zmierzającą do poprawy swojej sytuacji. WSA stwierdził, że bez wątpliwości - okoliczność braku współpracy skarżącego z organem może stanowić podstawę odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Zdaniem tego Sądu, organy zasadnie wskazały, że oświadczenia skarżącego nie są wystarczające do wykazania okoliczności istotnych dla oceny możliwości przyznania zasiłku celowego. Słusznie również organy dostrzegły, że z akt sprawy wynika dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez stronę dochodami, a jej rzeczywistymi możliwościami majątkowymi. Wynika to z faktu, że skarżący dokonuje gotówką opłat za mieszkanie w hostelu, gdy suma jego wydatków przekracza wykazywaną kwotę obciążeń. WSA wskazał, że organ powinien dążyć do ustalenia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącego, który powinien współpracować w ustalaniu tych okoliczności. Organy badając sytuację majątkową strony, powinny wezwać ją do wykazania źródeł finansowania opłaty za pobyt w hostelu oraz ustalić, czy podejmuje próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ewentualnie zastosować art. 75 § 2 kpa, bądź dopuścić dowód z przesłuchania wnioskującego. Sąd I instancji podkreślił, że dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, organy mogą dokonać ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, a w braku współpracy skarżącego w ustalaniu istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, rozstrzygną zgodnie z przepisami ups. WSA podzielił pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, skarżący musi akceptować reguły procedowania w tej materii, a więc zobligowany jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym i przedstawienia wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Podobnie za prawidłowe uznano ustalenia, w świetle których całokształt okoliczności faktycznych sprawy dawał podstawy do stwierdzenia, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J.K. Powyższe zdaniem Sądu wojewódzkiego, powinno być wzięte pod uwagę przy ocenie spełnienia przez skarżącego przesłanek przyznania zasiłku. Z treści aktów organów wynika zaś, że z jednej strony uwzględniały one kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a następie w dalszej części decyzji wskazywały, że skarżący prowadzi z ww. wspólne gospodarstwo. Konkludując Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 kpa, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń dotyczących jednej z kluczowych dla sprawy okoliczności - ustalenia, czy lokal na os. A., ze względu na jego stan techniczny nadaje się do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego, w oparciu o całokształt dokumentów akt sprawy. Za zasadne uznał przy tym przyjęcie przez organy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i nie może stanowić stałego źródła utrzymania jej beneficjentów. Słusznie również, dokonując oceny możliwości przyznania skarżącemu wsparcia, wzięto pod uwagę możliwości finansowe organu, dotychczasową pomoc przyznaną skarżącemu oraz potrzeby innych osób wnioskujących o tę pomoc. Sąd I instancji podkreślił, że współpraca skarżącego w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, powinna polegać tak na przedłożeniu wszelkich dokumentów, jak i wyjaśnień pozwalających organom na ocenę spełnienia przez niego przesłanek przyznania świadczenia. W konkluzji, Sąd wojewódzki nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy i zgromadzenie materiału dowodowego istotnego dla jej wyniku, przy wykorzystaniu możliwości przewidzianych w kpa oraz ups. Zwrócił też uwagę na konieczność uwzględnienia przez organy obowiązku współdziałania skarżącego z organem oraz zapewnienia stronie prawa określonego w art. 10 kpa. Sąd I instancji rozpoznając sprawę uwzględnił dokumenty złożone przez A.B. na rozprawie 28 września 2023 r. (zaświadczenie lekarskie z 5 września 2023 r., pismo z MOPS w W. z 24 października 2022 r., adnotację urzędową z 23 września 2021 r., protokół przyjęcia ustnej skargi, pismo PPIS w W. z 23 lipca 2019 r., opinię mykologiczną z października 2019 r.).Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło SKO, kwestionując go w całości i zarzucając "naruszenie prawa materialnego":1) art. 11 i art. 12 i art. 107 ust. 4a i 5 ups, "(...) przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, iż brak współpracy Skarżącego z organami pomocy społecznej oraz dysproporcja pomiędzy wykazywanymi dochodami a wydatkami ponoszonymi przez Skarżącego nie stanowiła wystarczającej przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku celowego";2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, "(...) przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nie wyjaśniono wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w szczególności stanu technicznego lokalu nr [...] przy ul. A. [...] w W., z którego Skarżący korzysta wraz z Panią J.K., w konsekwencji nie ustalono, czy istotnie A.B. nieracjonalnie wykorzystuje własne środki przeznaczając je na okrycie kosztów zakwaterowania w hostelu."Podnosząc jak powyżej wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi na decyzję SKO z 22 września 2022 r., nr SKO.PS/4110/503/2022 w przedmiocie przyznania A.B. zasiłku celowego na zakup leków (zastrzyków) i jej oddalenie; względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie 2) zasądzenie na rzecz Kolegium kosztów postępowania kasacyjnego. W środku zaskarżenia zawarto również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów.W odpowiedzi na ww. środek zaskarżenia strona wniosła o jego oddalenie. Zażądała również uznania skarżącego za osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, wskazując, że fakt ten był powszechnie znany organom (na potwierdzenie czego przedłożyła m.in. kserokopie decyzji, przyznających zasiłki) oraz Sądowi I instancji. Wniosła także o dopuszczenie wszystkich przedłożonych przy odpowiedzi na skargę kasacyjną dowodów, z których jej zdaniem wynika, że w "(...) sprawie zdrowotnej, materialnej i mieszkaniowej nic się nie zmieniło, na okoliczność ustaleń organu I instancji, oraz nowych okoliczności dotyczących stanu technicznego lokalu komunalnego."Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają wskazane w środku zaskarżenia podstawy, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.Skarga kasacyjna jest zasadna.Zarzuty środka zaskarżenia, mimo częściowo nieprawidłowego określenia ich przez autorkę, jako "naruszenie prawa materialnego", oparte zostały na obu podstawach z art. 174 ppsa. Wskazano w niej bowiem również na wadliwości o charakterze procesowym - tu np.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca również uwagę na brak powołania się przez sporządzającą środek zaskarżenia na przepisy prawa stosowane przez wojewódzki sąd administracyjny i obowiązek odniesienia ich do uregulowań postępowania administracyjnego. Mieć bowiem na uwadze należy, że skarga kasacyjna stanowi środek zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie zaś odwołanie od aktu organu. Jednak powyższe wadliwości nie dyskwalifikują skargi kasacyjnej SKO, gdyż analiza podstaw kasacyjnych i uzasadnienia środka zaskarżenia pozwalają na wystarczająco jasne odczytanie postulowanych naruszeń. Zważywszy, że pomimo częściowo błędnej konstrukcji zarzutów możliwe jest ustalenie granic wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie, wobec treści uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09.Tytułem wstępu podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego (art. 39 ups), to akt organu o charakterze uznaniowym, co w sposób istotny determinuje zakres i kierunek badania sprawy przez sąd administracyjny. Uznanie administracyjne cechuje się tym, że nawet przy aktualizacji przesłanek określonych w przepisie prawa materialnego, skorzystanie z określonej instytucji, nie stanowi o obowiązku organu uwzględnienia wniosku strony. Sam zatem fakt spełnienia ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego, czy każdorazowego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, zgodnego z jej oczekiwaniami. Decyzja powinna jednak realizować określone wymagania, tak aby władcze działanie organu nie było dowolne - wówczas bowiem należałoby je uznać za nieuprawnione, czy przekraczające granice uznania administracyjnego. Organ zobligowany jest więc należycie ustalić stan faktyczny sprawy tj.: wyjaśnić wszelkie istotne dla końcowego rozstrzygnięcia okoliczności, w sposób wyczerpujący zebrać, poddać analizie i rozpatrzyć zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy. Winien też przy załatwieniu sprawy uwzględnić i należycie wyważyć interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Rola sądu kontrolującego zgodność z prawem tego typu aktu sprowadza się zatem do zbadania, czy organ zebrał w sprawie pełny materiał dowodowy, czy poddał go należytej analizie oraz czy efekt tego działania został w sposób dostatecznie szeroki przedstawiony i uargumentowany w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Sąd kontroluje tu prawidłowość przeprowadzonego przez organ wnioskowania, prowadzącego do stwierdzenia, że w danym stanie faktycznym było/bądź nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie danego rodzaju pomocy, oraz czy decyzja w tym przedmiocie została prawidłowo umotywowana. Przy czym, argumentacja w opisywanym zakresie musi być wewnętrznie spójna, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.Zadaniem Sądu I instancji było więc ustalenie, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie istotne dla wyniku tej sprawy okoliczności, a przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego nie została przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów oraz sprawdzenie, czy treść żądania mieści się w dyspozycji art. 39 ups (w zakresie realizacji przesłanek podmiotowych i przedmiotowych). WSA zobowiązany był również rozważyć, czy organ wziął pod uwagę treść żądania, odnosząc ją do charakteru zasygnalizowanej niezbędnej potrzeby bytowej i umiejscawiając tę potrzebę w hierarchii zgłaszanych potrzeb - także w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ocenę postępowania organu w zakresie zakresu gromadzenia niezbędnych dla rozstrzygnięcia dowodów powinien zaś odnieść do zaspokojenia konkretnej, zgłaszanej w tej sprawie potrzeby - biorąc pod uwagę: sytuację bytową i dochodową skarżącego, czy żądanie mieści się w katalogu potrzeb objętych celami pomocy społecznej oraz czy ze względu na sytuację skarżącego świadczenie może być przyznane, w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej wynikającymi z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 i art. 39 ups.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zebrany w tej sprawie materiał dowodowy bez wątpienia spełniał powyższe warunki i był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups, który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej formy wsparcia, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Prawo do większości świadczeń pieniężnych z ups uzależnione jest przy tym od spełnienia kryterium dochodowego, opisanego w art. 8 ust. 1 ustawy, które wyznacza trzy kategorie ewentualnych beneficjentów (osoby samotnie gospodarujące – 776 zł; osoby w rodzinie - 600 zł i dla rodziny, których dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny").Zauważenia w tym miejscu wymaga, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń wyznaczają przepisy prawa materialnego, które określają przesłanki istotne dla rozstrzygnięcia. Co należy podkreślić - procedując wniosek organ administracji nie jest zatem zobowiązany do ustalania okoliczności nieistotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy (analizowania wszystkich zgłaszanych przez wnioskującego niedogodności bytowych i potrzeb). Zasiłek celowy ma realizować niezbędne potrzeby życiowe, których przykładowy katalog wskazuje ust. 2 tego przepisu. Przedmiotem analizowanej sprawy jest przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot środków wydatkowanych na zakup leków (zastrzyków) i właśnie ta potrzeba powinna wyznaczać zakres gromadzenia materiału dowodowego, niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy.Dalej stwierdzić należało, czy organy dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i materialnej wnioskującego. Tu podały, że A.B. jest rozwiedziony, nie utrzymuje kontaktów z rodziną (dwoje dzieci); od 11 lat prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J.K., z którą współdzieli lokal komunalny w W., przy os. A. [...] (pokój z aneksem kuchennym). Głównym najemcą jest J.K., skarżący został przez nią w tym mieszkaniu zameldowany. Fakt wspólnego gospodarowania przez ww. został wyraźnie przesądzony w aktach organów, które wskazywały, że uprzednio dokonywano nieprawidłowej oceny stanu rodzinnego strony, uznając go za osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdy w rzeczywistości prowadzi on gospodarstwo domowe z J.K. Nieistotne przy tym na gruncie tej sprawy jest stwierdzenie przez Sąd I instancji, że organ w decyzji podał kryterium dochodowe właściwe dla gospodarstwa jednoosobowego, by następnie ocenić, że strona gospodaruje wspólnie z J.K. - gdyż nie ten fakt był podstawą odmowy przyznania zasiłku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i materialnej wnioskującego, zachowały przy tym wymagane prawem zasady postępowania i skoncentrowały się na kwestiach istotnych dla tej sprawy. Prawidłowo również stwierdziły fakt wspólnego gospodarowania przez skarżącego z J.K. - stanowisko Sądu kasacyjnego w tej kwestii zostało szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu sprawy o sygn. akt I OSK 1497/24 (dot. zasiłku celowego na leki), wobec czego jego powielanie w tej sprawie jest niecelowe. Organy wzięły pod uwagę, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, schorowaną, leczącą się w wielu poradniach lekarskich. Stan zdrowia skarżącego również pozostaje poza sporem w tej sprawie. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy są różnego rodzaju świadczenia z OPS, z których strona systematycznie korzysta (zasiłki: stały, okresowy oraz celowe). Organy przedstawiły łączny dochód skarżącego zestawiając go z ujawnionymi wydatkami - odniosły go także do określonego prawem progu dochodowego. Zasadnie powołały się na dysproporcję opisaną w art. 12 ups, uzasadniającą negatywny dla skarżącego wynik sprawy, wobec kilkakrotnej, kategorycznej odmowy określenia przez niego źródeł z których finansuje on m.in. pobyt w hostelach w Krakowie od października 2021 r. Sąd wojewódzki prawidłowo uznał, że jest to przesłanka negatywna, która może stać u podstaw odmowy przyznania zasiłku celowego. Niecelowe i zbędne na gruncie tej sprawy jest jednak przeprowadzanie dodatkowych dowodów dla wyjaśnienia omawianej kwestii. Skarżący wielokrotnie wprost oświadczał, że organ podejmował próby uzyskania informacji o pochodzeniu "dodatkowych" środków pieniężnych, którymi, strona dysponuje co wynika np. z treści odpowiedzi strony na wezwanie wystosowane przez Burmistrza 14 lutego 2022 r. "do złożenia pisemnego wyjaśnienia z jakiego źródła Strona posiada zasoby finansowe w łącznej kwocie 7500 zł, które przeznaczono na zakwaterowanie w Hostelu..." (kopia wezwania k. 45 akt adm.), skarżący wskazuje, że wezwanie to jest bezzasadne i nie udziela na nie odpowiedzi (kopia pisma z 23 lutego 2022 r. - k. 46 akt adm.); treść oświadczenia złożonego w trybie art. 75 § 2 kpa z 24 maja 2022 r. (k. 9 akt adm.) - "(...) jestem zadłużony u wielu osób z uwagi na sytuację mieszkaniową...". Z powyższego jasno wynika, że organ podejmował próby ustalenia przyczyny opisywanej rozbieżności i spotykał się z konsekwentną odmową strony, bądź z wyjaśnieniami o charakterze nieprecyzyjnym, nic nie wnoszącym do sprawy. Odnotować w tym miejscu należy, że danych majątkowych, przyjętych przez Burmistrza i SKO w uzasadnieniach zapadłych aktów, za wyjątkiem twierdzeń o wspólnym gospodarowaniu z J.K., skarżący w żaden sposób nie kwestionuje. W odpowiedzi na skargę kasacyjną stwierdza wprost, że dane te nie uległy zmianie i są organowi znane z urzędu. Z dokumentacji akt sprawy wynika również, że wnioskujący o zasiłek, pomimo wezwania go przez organ do złożenia stosownych wyjaśnień w kwestii dysproporcji dochodów i wydatków (kserokopia wezwania k. 45 akt adm., dotyczącego wskazania źródła zasobów finansowych na opłaty poniesione w związku z wynajmem pokoju w hostelu; zawiadomienie z 2 czerwca 2022 r. w trybie art. 79a kpa, wskazujące na ww. dysproporcję w wydatkowanych kwotach w odniesieniu do deklarowanego dochodu i umożliwiające udzielenie wyjaśnień przez stronę), pomimo pouczenia go o treści art. 4, art. 11 ust. 2 i art. 12 ups - a więc o obowiązku współdziałania z organem i konsekwencjach braku przedstawienia stosownych wyjaśnień - w żaden logiczny i skonkretyzowany sposób źródła ich pozyskiwania nie wskazał. Twierdzenia skarżącego ograniczają się do oświadczeń o zaciąganych "pożyczkach od znajomych", czy "od wielu osób", a więc pozostają jedynie gołosłowne, wobec braku ich udokumentowania (np. umową pożyczki).Zasadnym było uznanie przez Sąd wojewódzki, że skarżący zobowiązany jest do współdziałania z organem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji bytowej. Sąd ten zdaje się jednak pomijać, że wnioskujący o zasiłek celowy, współdziałania takiego w rzeczywistości odmówił kontestując celowość wezwania do wykazania źródła dochodów, które - mimo wykazywania jedynie kwot pochodzących ze świadczeń z ups (poniżej kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ups) - pozwalały mu na jednoczesne opłacanie mieszkania komunalnego, pobytów w hostelach w K. od października 2021 r., a także wydatkowanie kwot pieniężnych m.in. na zakup leków (również zastrzyków w tej sprawie). Bezspornie skarżący był w posiadaniu dodatkowych środków pieniężnych, a podnoszona w aktach organów dysproporcja z art. 12 ups, zaistniała. Trudno w tej sytuacji uznać za zasadne przyznawanie wnioskodawcy świadczeń pomocowych, gdy w rzeczywistości samodzielnie zaspokaja on swoje potrzeby – opłacając niezbędne wydatki posiadaną gotówką.Co warte podkreślenia, świadczenia z ups nie mają charakteru ekwiwalentnego, nie służą więc osobom, które posiadając dochody pozwalające na samodzielną realizację potrzeb bytowych powołują się na trudną sytuację i żądają jedynie zwrotu wydatkowanych już kwot. Pomoc społeczna to wsparcie skierowane do osób realnie potrzebujących, pozbawionych jakiejkolwiek możliwości samodzielnego uzyskania środków koniecznych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych.Odnosząc się do wskazania przez Sąd I instancji na konieczność ponownego przeprowadzenia przez organy postępowania i zgromadzenia materiału dowodowego istotnego - zdaniem tego Sądu - dla ustalenia mających znaczenie w sprawie okoliczności faktycznych, "(...) w tym dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej, zdrowotnej, osobistej skarżącego, stanu technicznego mieszkania przy ulicy A." (str. 15 uzasadnienia; k. 40 akt sąd.), Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że są one zbędne. Przy rozstrzyganiu sprawy uwzględniono już bowiem całokształt sytuacji strony: tak majątkowej - której wykazania skarżący wprost odmawia; zdrowotnej - która nie jest w sprawie sporna; osobistej - która została w sprawie prawidłowo oceniona i nie stała u podstaw rozstrzygnięcia Kolegium. Zasadnie przyjęto, że pomoc społeczna ma charakter jedynie subsydiarny, wspierający beneficjentów w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i nie może stanowić ich stałego źródła utrzymania. Organy wzięły pod uwagę możliwości finansowe, jakimi dysponują oraz pomoc przyznaną uprzednio skarżącemu, a także potrzeby innych osób wnioskujących o tego typu wsparcie. W ww. zakresie organ wypowiedział się w sposób logiczny i spójny, zebrał całokształt dokumentacji istotnej dla wydania aktu - w postępowaniu prawidłowo stosując zasady określone w art. 7, art. 75 § 1 i 2 oraz art. 77 § 1 kpa. Trafnie także ocenił zebrany materiał dowodowy (art. 80 kpa) i uargumentował zasadność przesłanek, którymi się kierował odmawiając przyznania wnioskowanej formy pomocy (art. 107 § 3 kpa). Akt Kolegium nie wykraczał zatem poza dozwolone ramy, nie nosił również cech dowolności. Okoliczności istotne w sprawie zostały wyjaśnione i wzięte pod uwagę w procesie orzeczniczym. Nadto strona była na bieżąco informowana o stanie sprawy (w tym m.in. w trybie art. 79a kpa, art. 10 kpa), miała możliwość zapoznania się z aktami oraz wyrażenia swojego stanowiska - brała tym samym czynny udział w postępowaniu - w formie rozmów telefonicznych z pracownikami organu (co wynika z notatek urzędowych w aktach sprawy i co strona przyznaje w przedkładanych pismach), wizyt w siedzibie organu, czy składając stanowiska w licznych pismach procesowych i odwołaniach.Zdaniem Sądu kasacyjnego pozostającym bez znaczenia dla wyniku tej sprawy, jest wyrażone przez Sąd I instancji wskazanie, dotyczące zbadania przez organy pomocowe stanu technicznego lokalu komunalnego, zajmowanego przez skarżącego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ta sprawa dotyczy zasiłku z przeznaczeniem na zwrot kosztu zakupu leków (zastrzyków) i jedynie ten zakres badania wyznaczał kierunek gromadzenia materiału dowodowego. Jak zauważono już powyżej - organ administracji nie jest zobowiązany ustalać okoliczności, które z punktu widzenia przedmiotu sprawy nie mają znaczenia - a taką okolicznością jest właśnie w tym kontekście stan techniczny lokalu komunalnego. Przyczyną nieuwzględnienia wniosku zasiłkowego w tej sprawie były: odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym strony, brak współpracy skarżącego z organem i istotna dysproporcja pomiędzy dochodami skarżącego a wydatkowanymi przez niego środkami, pozwalająca na stwierdzenie, że stały beneficjent świadczeń z ups ma możliwość samodzielnego zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb bytowych.Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o dopuszczenie dowodu z załączonych do tego pisma dokumentów, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje na treść art. 106 § 3 ppsa, zgodnie z którym: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie." Złożone przez stronę kopie dokumentów, pozostają w ocenie Sądu kasacyjnego bez istotnego wpływu na wynik tej sprawy – co zostało wyjaśnione już powyżej – a więc zbędnym staje się przeprowadzanie dodatkowego dowodu z ich treści.Uwzględniając powyższe rozważania oraz uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 ppsa, orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i oddaleniu skargi.Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia od A.B. na rzecz SKO zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że zachodzi szczególny przypadek o którym mowa w tym przepisie. odstąpiono od zasądzenia od A.B. na rzecz SKO zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że zachodzi szczególny przypadek o którym mowa w tym przepisie.