Wyrok - I OSK 664/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 marca 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1293/23 w sprawie ze skargi E.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w TarnobOddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1293/23 w sprawie ze skargi E.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnob
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
wnioskodawca / wnioskodawczyni
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
27 marca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Arkadiusz Blewązka
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 19 grudnia2023 r. (sygn. akt II SA/Rz 1293/23) - orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a") i po rozpoznaniu skargi E. J. - uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 6 lipca2023 r. nr [...] wraz z decyzją Burmistrza [...] z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy przyznania E. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej jako "k.p.a.") - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zachodzi potrzeba dalszego ustalenia czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.Wskazując na powyższe, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a ponadto o (cyt.): "zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji".Kolegium oświadczyło również, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały przedstawione argumenty służące poparciu zasadności postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu.W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania E. J. wnosiła o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia z dnia 19 lutego 2024 r., znak [...] na okoliczność ustalenia, iż E. J. od lutego 2023 r. do chwili obecnej nie ubiega się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie napędu oleju wykorzystywanego do produkcji rolnej, co wskazuje, iż zaprzestała prowadzić działalność rolniczą; 3) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjnew niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania w postaci: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a.Zarzuty te, w ocenie składu orzekającego, nie były jednak usprawiedliwione.Wyjaśnić na wstępie należy, że w myśl art. 17 ust. 1 oraz 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu,2) opiekunowi faktycznemu dziecka,3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;3) mnie ma osób, o których mowa w ust 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.Stosownie zaś do art 17b. ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust 2).Odnosząc powyższe regulacje prawne do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że nie było w tym przypadku sporne, iż wnioskodawczyni w/w oświadczenie złożyła w dniu 16 maja 2023 r. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W oświadczeniu tym podała, że jest rolnikiem oraz że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 maja 2023 r. Z uwagi jednak na informację, jaką powziął organ z treści pisma Zastępcy Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 lipca 2023 r., w którym wskazano, że E.J. jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje z tego tytułu płatności, Kolegium uznało, iż wnioskodawczyni w dalszym ciągu jest rolnikiem a zatem nie było podstaw do przyjęcia, że zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego związku z wykonywaniem opieki nad matką. Organ uznał bowiem, że nie było możliwe pobieranie przez stronę płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadziła ona gospodarstwa rolnego. Z tych przyczyn Kolegium odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia.W okolicznościach niniejszej sprawy - jak słusznie zauważył Sąd I instancji - istotne było jednak to, że E.J. wraz ze skargą wniesioną do Sądu przedłożyła zaświadczenie wystawione przez [...] Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 18 lipca 2023 r., a z którego wynikało, że w dniu 22 czerwca 2023 r. strona cofnęła uprzednio złożony w dniu 8 maja 2023 r. wniosek o dopłaty bezpośrednie do gospodarstwa rolnego na kampanię 2023. Treść przedmiotowego zaświadczenia była więc sprzeczna z treścią wcześniejszego zaświadczania wydanego przez Oddział Regionalny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wynikało bowiem z niego, że E. J. wycofując w dniu 22 czerwca 2023 r. wniosek o dopłaty, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 6 lipca 2023 r. nie była już beneficjentem programu związanego z pobieraniem przez rolników rzeczonych płatności bezpośrednich. Okoliczność pobierania przez uczestniczkę postępowania dopłat była natomiast, jak wyżej wskazano, przesłanką, na podstawie której Kolegium przyjęło, że w dalszym ciągu, mimo złożenia stosowanego oświadczenia, prowadzi ona gospodarstwo rolne.W takiej więc sytuacji zgodzić się należy z Sądem Wojewódzki, iż stan faktyczny, przyjęty przez SKO jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji, budził wątpliwości, gdyż treść zaświadczenia dołączonego do skargi nie pozwalała w sposób jednoznaczny przesądzić, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji E. J. prowadziła działalność rolniczą.Rację ma co prawda skarżący organ, że skoro wnioskodawczyni już22 czerwca 2023 r. wycofała wniosek o przyznanie w/w dopłat, to winna była o tym fakcie poinformować Kolegium jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, gdyż pozwoliłoby to organowi odwoławczemu zweryfikować powyższe okoliczności w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego. Niemniej jednak bierna postawa strony w tym zakresie nie zmienia faktu, że przedłożone wraz ze skargą zaświadczenie było sprzeczne w swej treści z zaświadczeniem, na podstawie którego organ oparł swoje ustalenia co do pobierania dopłat przez wnioskodawczynię. Sąd Wojewódzki zaś powyższe zaświadczenie dopuścił jako dowód uzupełniający, natomiast w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu, który by pozwalał na podważenie prawidłowości, czy zasadności przeprowadzenia w tym przypadku przez Sąd takiego dowodu.W konsekwencji słuszne pozostają również wywody Sądu I instancji, iż w realiach niniejszej sprawy powstała konieczność ponownego rozpoznania wniosku E.J.o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym ustalenia w pierwszej kolejności - zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 80 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. oraz uwzględniając całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania - czy, a jeśli tak, to kiedy skarżąca faktycznie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wskazany zakres postępowania dowodowego uzasadniał również uchylenie decyzji organu I instancji w celu zagwarantowania realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania.Z tych zatem względów zarzuty naruszenia art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.W odniesieniu natomiast do wniosku dowodowego sformułowanegow odpowiedzi na skargę kasacyjną, wyjaśnić należy, że dokument ten sporządzony został już po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki. Jak wyżej też wskazano Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje jedynie skargę kasacyjną a zatem nie jest jego rolą rozpoznawanie sprawy w jej pełnych granicach. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby wskazane w odpowiedzi na skargę zaświadczenie uczestniczka postępowania przedstawiła organowi I instancji, który ponownie będzie rozpoznawał jej wnioseko przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny – w oparciu o art. 184w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na względzie fakt, że postępowanie uczestniczki postępowania nie było - jak wyżej wskazano - w tym wypadku w pełni rzetelne i prawidłowe. Nie powiadamiając organu odwoławczego o złożonym przez siebie wniosku ewidentnie przyczyniła się ona do zbędnego przedłużenia postępowania.., mając na względzie fakt, że postępowanie uczestniczki postępowania nie było - jak wyżej wskazano - w tym wypadku w pełni rzetelne i prawidłowe. Nie powiadamiając organu odwoławczego o złożonym przez siebie wniosku ewidentnie przyczyniła się ona do zbędnego przedłużenia postępowania.