Wyrok - I OSK 1791/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 176/25 w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmOddalono skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 176/25 w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedm
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
prawo karne
Role w sprawie
prokurator
inspektor PIP
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
19 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Joanna Skiba
Podstawa prawna
art. 37
kpa
art. 63
kpa
art. 65
kpa
art. 52
ppsa
art. 53
ppsa
art. 174
ppsa
art. 183
ppsa
art. 184
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej także: "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SAB/Po 176/25, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. B. (dalej także: "skarżąca") na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także "organ") w przedmiocie świadczenia wychowawczego: w pkt. I umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia podania skarżącej z dnia 12 kwietnia 2024 r.; w pkt. II stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności; w pkt. III stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w pkt. IV przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1.000 zł; w pkt. V w pozostałym zakresie oddalił skargę, zaś w pkt. VI zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:1. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także: "P.p.s.a."), tj. art. 52 § 1 P.p.s.a. i art. 53 § 2b P.p.s.a., w związku z art. art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także: "K.p.a.") poprzez błędne przyjęcie, że ponagleniem w rozumieniu art. 37 K.p.a. są pisma w sprawie z prośbą o odpowiedź kierowane do organu I instancji.2. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), tj. art. 52 § 1 P.p.s.a. i art. 53 § 2b P.p.s.a., w związku z art. art. 37 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż w toku postępowania skarżąca wniosła ponaglenie i wyczerpała przed wniesieniem skargi środki zaskarżenia, co w konsekwencji doprowadziło do stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznania na rzecz skarżącej sumy pieniężnej i kosztów postępowania.W oparciu o tak sformułowane zarzuty skargi kasacyjnej, organ wniósł o:1. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,ewentualnie2. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozstrzygnięcie skargi poprzez jej odrzucenie,3. zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.4. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sformułowane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej zarzuty, pomimo ich rozdzielenia, są w istocie jednym zarzutem naruszenia art. 52 § 1 P.p.s.a. i art. 53 § 2b P.p.s.a., w związku z art. art. 37 K.p.a., odnoszącym się do kwestii wniesienia przez skarżącą niniejszej sprawie ponaglenia, warunkującego możliwość wniesienia do sądu skargi na bezczynność organu.Odnosząc się do powyższego zarzutu stwierdzić należy, iż art. 52 § 1 P.p.s.a., określa, iż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Zgodnie natomiast z art. 52 § 2 P.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W myśl zaś art. 53 § 2b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.Zgodnie z art. 37 § 1 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Stosownie do treści art. 37 § 2 K.p.a. ponaglenie zawiera uzasadnienie, zaś art. 37 § 3 K.p.a. określa, iż ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. W literaturze wskazuje się, że przyjęte dla omawianego środka prawnego pojęcie "ponaglenia" najpełniej oddaje cel działania strony, tj. wyrażenie niezadowolenia z nieterminowości działania organu i jednocześnie mobilizowanie go do szybszego załatwienia sprawy (W. Gurba, Zwalczanie i zapobieganie bezczynności oraz przewlekłości postępowania administracyjnego, PiP 2015, nr 11, s. 94-110).W tym miejscu wyjaśnić należy także, że ponaglenie jest podaniem (żądaniem), do którego stosuje się m.in. art. 63 k.p.a. Powinno ono zatem zawierać oznaczenie strony, która wnosi ponaglenie; adres strony wnoszącej ponaglenie; żądanie stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości, ewentualnie także żądanie stwierdzenia, że bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z naruszeniem prawa; podpis wnoszącego ponaglenie. Ponadto, przepis art. 37 § 2 k.p.a. wprowadza szczególny wymóg ponaglenia, tj. jego uzasadnienie. Strona powinna zatem przedstawić okoliczności sprawy i argumentację świadczącą o bezczynności organu albo przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ.W orzecznictwie utrwalone jest jednak stanowisko, zgodnie z którym każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika i w sposób wskazujący na jej niezaradność. O charakterze pisma procesowego i jego kwalifikacji decyduje jego treść, a nie nazwa czy tytuł. Oceniając zatem, czy w sprawie zostało złożone ponaglenie (art. 37 § 1 K.p.a.) należy rozważyć, czy zostało złożone pismo odpowiadające wymogom ponaglenia, w szczególności pismo takie musi wyrażać niezadowolenie strony długością postępowania (tak też: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OZ 644/17, LEX nr 227037). Każde pismo, niezależnie od tego, jakie oznaczenie nada mu strona, powinno być rozpoznane zgodnie z intencją strony, która wynika z treści pisma (tak też: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II OZ 833/11, LEX nr 1069194 i z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt II FZ 532/10, LEX nr 742589).Odnosząc powyższe uregulowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca w wyniku uzyskanej od organu informacji o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego, wniosła odwołanie wskazując na nowe okoliczności i dowody w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. W reakcji na powyższe odwołanie organ postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2024 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania wskazując jednocześnie w uzasadnieniu tegoż postanowienia, iż "sprawa zostanie skierowana do weryfikacji do organu I instancji w celu wydania decyzji w oparciu o przedłożone przez Panią nowe środki dowodowe". Wobec biernej postawy organu w piśmie z dnia 10 czerwca 2024 r. złożonym w formie elektronicznej za pośrednictwem platformy ZUS, zatytułowanym "przyśpieszenie rozpoznania odwołania" skarżąca wezwała organ do wskazania czasu, w którym jej sprawa zostanie rozpoznana oraz wniosła o pilne rozpoznanie sprawy. Następnie pismami złożonymi w ten sam sposób:- z dnia 19 czerwca 2024 r., zatytułowanym "przyśpieszenie rozpoznania odwołania", skarżąca ponowiła powyższe wezwanie i wniosek,- z dnia 18 lipca 2024 r., zatytułowanym "zapytanie", skarżąca wniosła o udzielenie informacji odnośnie kwestionowanej przez skarżącą a stwierdzonej przez organ opieki naprzemiennej i wyraziła swoje niezadowolenia z braku załatwienia sprawy przez organ,- z dnia 21 sierpnia 2024 r., zatytułowanym tym razem jako "pilny monit", po raz kolejny wyraziła swoje niezadowolenie z powodu braku załatwienia sprawy i uprzedziła organ o ewentualnym skierowaniu sprawy na drogę sądową za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pisma skarżącej prawidłowo uznał Sąd I instancji jako ponaglenia, albowiem ich treść jasno wyraża niezadowolenie skarżącej długością postępowania, którego rozpatrzenia w przewidzianym przepisami prawa terminie mogła ona oczekiwać począwszy od powzięcia od organu informacji w treści postanowienia z dnia 25 kwietnia 2024 r., iż "sprawa zostanie skierowana do weryfikacji do organu I instancji w celu wydania decyzji w oparciu o przedłożone przez Panią nowe środki dowodowe". Tym samym stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, kwestionujące powyższe stanowisko Sądu I instancji w zakresie zachowania wymogów formalnych warunkujących wniesienie skargi, nie może zyskać akceptacji. Tego typu postępowanie organu winno zatem zostać uznane za przejaw nadmiernego formalizmu, kłócącego się z istotą i celem unormowanej w art. 37 § 1 k.p.a. instytucji.Nadto rację ma Sąd I instancji, podkreślając, iż przejawem nadmiernego formalizmu procesowego, pozostającego w sprzeczności z istotą i celem instytucji ponaglenia, byłoby odrzucenie skargi na bezczynność z uwagi na wskazanie przez stronę w ponagleniu organu niewłaściwego do jego rozpatrzenia. Ponaglenia w niniejszej sprawie skierowane i wniesione zostały do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym strony, zatem zachowano szczególny tryb wnoszenia pism procesowych uregulowany w art. 13a ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co oznacza, że muszą one zostać uznane za prawnie skuteczne mimo, że nie zostały wniesione bezpośrednio do organu odwoławczego, to jest do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Należy także dodać, że zgodnie z art. 37 § 3 pkt 1 K.p.a ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Skarżąca nie wskazała wprawdzie, że wnosi ponaglenie do organu wyższego stopnia – Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżący kasacyjnie organ pominął jednak fakt, że ponaglenie jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a. (tak też: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 443/20, LEX nr 2963198). Jeśli zatem ponaglenie stanowi podanie w rozumieniu K.p.a., to zgodnie z art. 65 § 1 i 2 K.p.a. jego wniesienie nawet do organu niewłaściwego jest skuteczne i powinno skutkować przekazaniem do organu właściwego, z jednoczesnym zawiadomieniem o tym fakcie wnoszącego podanie. Powołany przepis służy temu, aby mimo wniesienia podania do organu niewłaściwego zostało ono doręczone organowi właściwemu oraz aby strona z powodu swego błędu nie poniosła szkody (tak też: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3655/19, LEX nr 2778132).W konsekwencji stwierdzić należy, iż dokonana przez Sąd I instancji ocena prawna sprawy jest prawidłowa, bowiem skarżąca przed wniesieniem skargi na bezczynność wyczerpała służący jej w postępowaniu administracyjnym środek zaskarżenia, co oznacza, że nie było podstaw do odrzucenia skargi. Tym samym też w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w wyroku.Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym po stwierdzeniu spełnienia ustawowych warunków przewidzianych w art. 182 § 2 P.p.s.a., albowiem organ, który wniósł skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a skarżąca w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała jej przeprowadzenia.Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma więc obowiązku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.., albowiem organ, który wniósł skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a skarżąca w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała jej przeprowadzenia.Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma więc obowiązku przedstawienia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.