Wyrok - I OSK 424/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 marca 2026
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 186/24 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 010070/680/4060564Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 186/24 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 010070/680/4060564
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa rodzinna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
ZUS
Role w sprawie
ubezpieczyciel
organ rentowy / ZUS
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
19 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Agnieszka Miernik
Podstawa prawna
art. 26
kc
art. 578
kpc
art. 107
krio
art. 107
kpa
art. 145
ppsa
art. 183
ppsa
art. 174
ppsa
art. 106
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 28 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 186/24 oddalił skargę A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 stycznia 2024 r. nr 010070/680/4060564/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:Zakład Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej również jako "ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku A.A. o świadczenie wychowawcze na dziecko: B.B., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., decyzją z 10 lipca 2023 r. odmówił wnioskodawcy prawa do tego świadczenia.Zdaniem organu, świadczenie nie może zostać przyznane, ponieważ zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2012 r., sygn. [...], wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało powierzone matce, a A.A. ma zasądzone kontakty z dzieckiem. Kwestia tego, czy orzeczenie jest wykonywane przez rodziców nie stanowi przedmiotu ustaleń organu.Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z 3 stycznia 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.W decyzji Prezes ZUS wskazał, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] grudnia 2022 r. sygn. akt [...] ograniczył A.A. władzę rodzicielską nad małoletnim, a miejsce pobytu dzieci zostało określone przy matce. Sąd ten uznał, że matka jest pierwszoplanowym rodzicem, a ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przez sąd jest wiążące. Prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości na wskazany okres przysługuje matce dziecka - C.C.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę A.A. na decyzję Prezesa ZUS.Jak wyjaśnił Sąd I instancji, bezspornie kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice. Po wydaniu orzeczenia sądowego jest możliwe, że rodzice na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem. W ocenie Sądu I instancji, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma więc orzeczenie sądu powszechnego, którym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem, na którego skarżący ubiega się o przedmiotowe świadczenie, sąd powierzył matce dziecka. Skarżącemu zapewniono jedynie możliwość współdecydowania w istotnych sprawach małoletniego syna.Sąd I instancji zaznaczył, że w przypadku gdy opieka nad dzieckiem czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS był tym orzeczeniem związany i nie był uprawniony do dokonywania odmiennych ustaleń faktycznych. Stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z kolei, zgodnie z art. 578 § 1 K.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania.Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie może być traktowany jako "opiekun faktyczny", ponieważ w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.p.w.d.", jako osoby mogące ubiegać się o sporne świadczenie wymienieni są w pierwszej kolejności matka i ojciec dziecka, a wymieniona w dalszej kolejności "osoba sprawująca faktyczną opiekę" stanowi odrębną kategorię podmiotów uprawnionych, które nie są ojcem lub matką.Sąd I instancji zaznaczył również, że wyrok tego Sądu z 26 września 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 508/23, powołany przez skarżącego, dotyczył takiego samego świadczenia jednak za inny okres zasiłkowy, a więc nie ma mocy wiążącej w rozpoznawanej sprawie.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.A. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.":1) naruszenie prawa materialnego, to jest:a) art. 22 w związku z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ograniczenie władzy rodzicielskiej orzeczeniem sądu powszechnego jest tożsame z brakiem sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem, podczas gdy kwestia władzy rodzicielskiej i jej ograniczenia w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), powoływanej dalej jako "K.r.o", jest niezależna od pełnienia faktycznej opieki nad dzieckiem, kontaktów z dzieckiem oraz jego domicilium, określonego w art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", a przepis ten należy interpretować w ten sposób, że świadczenie wychowawcze w przypadku zbiegu prawa do świadczeń przysługuje temu z uprawnionych, u którego dziecko faktycznie przebywa i który pełni faktyczną pieczę nad dzieckiem;b) art. 107 § 1 i 2 K.r.o. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ograniczenie władzy rodzicielskiej wnoszącego skargę kasacyjną jest tożsame z brakiem sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem i brakiem możliwości sprawowania takiej opieki, podczas gdy w rzeczywistości okoliczność sprawowania faktycznej pieczy nad dzieckiem jest niezależna od kwestii władzy rodzicielskiej; w praktyce bowiem są możliwe sytuacje, w których oboje rodzice mogą mieć ograniczoną władzę rodzicielską, choćby przez ustanowiony nadzór kuratora nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej, co nie oznacza że nie pełnią oni pieczy faktycznej nad dzieckiem, a świadczenie 800+ powinien pobierać kurator;2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 22 i art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, w sytuacji gdy decyzja ta narusza prawo materialne, to jest przepisy art. 22 i art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. nie przyznając wnoszącemu skargę kasacyjną świadczenia wychowawczego na dziecko za wnioskowany okres, pomimo że pełni on faktyczną opiekę nad dzieckiem, zaś kwestie dotyczące ograniczenia władzy rodzicielskiej nie mają wpływu na okoliczność, że faktyczna opieka nad dzieckiem jest pełniona przez wnoszącego skargę kasacyjną;b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy organ ten w sposób błędny, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, dokonał oceny stanu faktycznego sprawy i uznał, że faktyczną opiekę nad dzieckiem pełni jego matka, podczas gdy dziecko zamieszkuje stale z ojcem, wyłącznie on ponosi koszty jego utrzymania oraz pełni faktyczną opiekę nad synem.Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że Sąd I instancji błędnie utożsamił kwestię ograniczenia władzy rodzicielskiej z faktyczną opieką nad dzieckiem. Tymczasem, świadczenie wychowawcze powinno zostać przyznane osobie, która ponosi faktyczne koszty utrzymania dziecka, co wynika wprost z art. 22 u.p.p.w.d. Okoliczność, że władza rodzicielska została wnoszącemu skargę kasacyjną ograniczona, pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla sprawowania przez niego faktycznej pieczy nad dzieckiem, faktycznego ponoszenia przez niego kosztów utrzymania dziecka i faktycznego przebywania dziecka u niego.W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, niezależnie od tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany orzeczeniem sądu powszechnego, to jednak samo orzeczenie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej nie jest orzeczeniem sądu o tym, kto w danej chwili sprawuje faktyczną pieczę nad dzieckiem, a jedynie orzeczeniem o sprawowaniu pieczy prawnej. Skoro możliwa jest sytuacja, w której oboje rodzice mają ograniczoną władzę rodzicielską, to kto wówczas pełni faktyczną pieczę nad dzieckiem? Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, skoro sprawuje on całość faktycznej opieki nad dzieckiem, to zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze powinno mu przysługiwać (dziecko wspólnie zamieszkuje z ojcem i pozostaje na jego utrzymaniu). Skoro nadrzędnym celem świadczenia wychowawczego jest pomoc w wychowywaniu dziecka. Świadczenie to powinno więc pokrywać część kosztów utrzymania dziecka. Z tego względu, powinno być wypłacane do rąk osoby, która ponosi koszty utrzymania dziecka, u której dziecko faktycznie pozostaje.Jak podkreślił wnoszący skargę kasacyjną, żadne ograniczenie władzy rodzicielskiej nie prowadzi do braku możliwości pełnienia faktycznej pieczy nad dzieckiem lub do stwierdzenia, że osoba której władzę rodzicielską ograniczono, nie pełni takiej pieczy faktycznej. Piecza faktyczna jest bowiem stanem faktycznym a nie prawnym, i nie sposób jej utożsamiać z władzą rodzicielską.Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.W piśmie z 12 lutego 2026 r. skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, to jest kopii wyroku Sądu Rejonowego w [...] w sprawie [...] z uzasadnieniem i wyroku Sądu Okręgowego w [...] w sprawie [...] z uzasadnieniem, na okoliczność ustalenia momentu, od którego B.B. przebywa stale u skarżącego (luty 2021 r.) i faktycznego pokrywania kosztów utrzymania dziecka przez skarżącego.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, a ponieważ zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy błędnej wykładni, a sposób interpretacji prawa materialnego wyznacza kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać właśnie ten zarzut.Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu i instancji decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.). W świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.: "Świadczenie wychowawcze przysługuje:1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo4) dyrektorowi domu pomocy społecznej."W myśl art. 22 zdanie pierwsze u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.Znaczenie dowodowe prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi w wyroku z 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1381/21 (jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wymaga się od rodzica odpowiedniego orzeczenia sądu powszechnego tylko w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze wnioskuje rodzic dziecka, który sprawuje nad nim opiekę naprzemienną. W pozostałych przypadkach orzeczenie sądu nie jest niezbędne do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, chyba że potrzeba jego złożenia wynika z okoliczności konkretnej sprawy, a w szczególności, jeżeli organ ma zastrzeżenia co do wiarygodności złożonych oświadczeń. Stanowisko to zostało przyjęte także w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 11 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 719/1, w którym wskazano, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.), wobec tego o prawie do świadczenia wychowawczego – poza przypadkiem opieki naprzemiennej – decyduje przesłanka o charakterze faktycznym.Natomiast w wyroku z 17 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 2340/21 stwierdzono, że spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., nie może być oceniane w oderwaniu od prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego ustalającego, przy którym z rodziców małoletnie dziecko ma mieć miejsce zamieszkania. W prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 485/21 przyjęto z kolei, że można utracić w sensie prawnym możliwości faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w sposób, o jaki chodzi w art. 22 zdanie pierwsze u.p.p.w.d., skoro wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jest powierzone jednemu rodzicowi z jednoczesnym ograniczeniem władzy rodzicielskiej drugiemu rodzicowi. WSA w Poznaniu podkreślił, że wówczas nie sposób mówić o "sprawowaniu opieki nad dzieckiem" przez tego z rodziców, którego władza rodzicielska została ograniczona - na podstawie art. 107 § 2 K.r.o. (w brzmieniu: "Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia") - wyłącznie do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka. Jednym z istotnych elementów władzy rodzicielskiej jest bowiem obowiązek i prawo do wykonywania pieczy nad osobą dziecka (i jego majątkiem) - o czym stanowi art. 95 § K.r.o. – w którym to pojęciu ("wykonywania pieczy nad osobą dziecka") mieści się niewątpliwie "sprawowanie opieki nad dzieckiem" w rozumieniu art. 22 u.p.p.w.d.Stanowisko o braku możliwości kierowania się przez organ administracyjny wyłącznie przesłanką faktycznego pobytu, bez uwzględnienia orzeczenia sądu regulującego tę kwestię, podzielił Sąd I instancji, opierając się na bezspornej okoliczności, że na mocy wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2012 r. sygn. [...], wykonywanie władzy rodzicielskiej nad B.B. powierzono matce, a ojcu władzę rodzicielską ograniczono do prawa współdecydowania o istotnych prawach dziecka, w tym o leczeniu i kształceniu (pkt 1 sentencji wyroku). Natomiast na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lutego 2013 r. sygn. [...], zobowiązano skarżącego i C.C. do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.Stanowisko to, co do zasady - zwłaszcza w sytuacji konfliktu między rodzicami dziecka - należało podzielić. Jednak w niniejszej sprawie ustalenia odnośnie do faktycznego miejsca pobytu dziecka powinny być poczynione nie tylko w oparciu o zapadłe wcześniej orzeczenia. Skarżący kasacyjnie skutecznie wykazał bowiem, że sytuacja faktyczna różniła się od sytuacji prawnej, co zostało poparte przedłożonymi do akt sprawy wyrokami Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] maja 2024 r. sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny Rodzinny z [...] listopada 2024 r. sygn. akt [...], które należało włączyć do materiału dowodowego sprawy (art. 106 § 3 P.p.s.a.). Z uzasadnień tych wyroków wynika, że wprawdzie miejsce pobytu małoletniego B. jest ustalone przy matce C.C., lecz faktycznie od lutego 2021 r. małoletni przebywa pod bieżącą pieczą ojca A.A. W ww. wyroku Sądu [...], wydanym na skutek apelacji A.A., wskazano, że małoletni B. zamieszkuje z ojcem już od lutego 2021 r., ma tam swoje centrum życiowe, a ojciec ponosi jego koszty utrzymania.Należało zatem uznać tę okoliczność za istotną dla uprawnienia do przyznania świadczenia wychowawczego wobec treści art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d., których przesłanką jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem i pozostawanie na utrzymaniu tego rodzica, a także wobec pokrywania się okresu wskazanego w ww. orzeczeniu z okresem, za który skarżący ubiegał się o świadczenie wychowawcze, tj. od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Ustalenia w zakresie miejsca zamieszkiwania syna skarżącego kasacyjnie w okresie istotnym z punktu widzenia przesłanek adekwatnych w niniejszej sprawie zostały zresztą także potwierdzone przez Ośrodek Pomocy Społecznej przeprowadzający środowiskowy wywiad rodzinny na zlecenie ZUS. A zatem wywiad przeprowadzony zgodnie z art. 22 zdanie trzecie u.p.p.w.d. ("w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, ZUS ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem"). Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, ZUS może zwrócić się do właściwego ośrodka pomocy społecznej, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji tych wątpliwości.Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest niewątpliwie wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (opiekuna), który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. Podkreślić trzeba, że aby matka lub ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego, to dziecko, którego wniosek dotyczy, musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca (por. M. Kucharska [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019). Do takiego samego rezultatu prowadzi wykładnia celowościowa, skoro "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych." (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.). Komentatorka podkreśla, że "...ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (w zakresie wykładni wspólnego zamieszkiwania - wyrok WSA w Gliwicach z 17.10.2017 r. IV SA/Gl 371/17, Lex 2394394; wyrok WSA w Poznaniu z 28.3.2018 r. II SA/Po 1156/17, Lex 2478245, aprobowane przez M. Kucharską). ... ustawodawca nakłada na organy administracji normę zadaniową obligującą do jak najpełniejszej realizacji tego celu. Nie budzi przy tym wątpliwości, że na podstawie samej normy zadaniowej nie można opierać władczych działań administracji (T. Rabska, Prawny mechanizm kierowania gospodarką, Ossolineum 1990, s. 110). Zadany przez ustawodawcę cel należy wykonać w najpełniejszym możliwym stopniu, wyznaczonym przez faktyczne i prawne możliwości. W zakresie władczych działań administracji możliwości prawne wyznaczają normy kompetencyjne, umożliwiające działanie w określonej prawnej formie. Zatem między zadaniami a kompetencjami zachodzi taka relacja jak między celem a środkiem służącym do realizacji tego celu. ... cel wskazany w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. będzie wyznaczał m.in. granice luzów decyzyjnych decyzji administracyjnych i innych czynności podejmowanych na podstawie komentowanej ustawy. Chodzi tutaj głównie o podkreślenie celowościowych i funkcjonalnych dyrektyw wykładni oraz zawężenie granicy uznania administracyjnego. Jednocześnie normatywne określenie celu świadczenia, a w konsekwencji całej ustawy, uprawnia i zarazem obliguje sądy administracyjne do uwzględnienia tego celu w kontroli administracji sprawowanej na podstawie kryterium legalności" (M. Kucharska - tamże).Dla uzyskania świadczenia wychowawczego nie zawsze będzie więc decydujące znaczenie miało prawne miejsce zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 26 K.c. W niniejszej sprawie natomiast organ administracyjny oparł się wyłącznie na orzeczeniach sądowych i całkowicie pominął okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, a Sąd I instancji wadliwe zaaprobował takie rozstrzygnięcie. W okolicznościach niniejszej sprawy organ błędnie przyjął, że przesłanka warunkująca prawo do świadczenia wychowawczego wynika wyłącznie z zapadłych wyroków sądowych. Organ pominął kryterium faktyczne, tj. faktyczne wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i faktyczne utrzymywanie dziecka. Podkreślić trzeba, że także w przypadku sprzeczności ustaleń co do tego, z którym z rodziców dziecko faktycznie mieszka z ustaleniami zawartymi w orzeczeniach sądowych należy odróżnić miejsce faktycznego pobytu dziecka od miejsca jego zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2501/21). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma zatem znaczenia prawomocność orzeczeń w sprawie władzy rodzicielskiej, ale to czy odzwierciedlają one stan faktyczny, tj. czy małoletni mieszka z ojcem i pozostaje na jego utrzymaniu.Organ i Sąd I instancji dokonały zatem błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d., uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy bowiem organy obu instancji wyłącznie na podstawie orzeczeń sądowych uznały, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego. Zauważyć należy, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje osobie uprawnionej, to w istocie świadczenie to służy dziecku.Jeśli chodzi zaś o zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 2 K.r.o., to zauważyć trzeba, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie były w rozpoznawanej sprawie stosowane, nie dokonywano zatem ich interpretacji. Organ stosował natomiast art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d. i w ramach wykładni tych przepisów ustalał znaczenie orzeczenia sądu rodzinnego o ograniczeniu władzy rodzicielskiej w odniesieniu do ustaleń dotyczących miejsca zamieszkania i utrzymywania dziecka. Dlatego samodzielnie postawiony zarzut błędnej wykładni przepisów K.r.o. w okolicznościach sprawy nie był uzasadniony.Wskutek dokonania błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 22 u.p.p.w.d w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane uchybienia w zakresie postępowania wyjaśniającego mają istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie wskazanych okoliczności faktycznych przesądza bowiem o tym, czy skarżący miał prawo do świadczenia wychowawczego. Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji powinien mieć na względzie przedstawioną wyżej ocenę prawną.W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a..). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.