sygn. I OSK 1180/24 19 marca 2026 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I OSK 1180/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 marca 2026

Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Umorzenie postępowania, Przejęcie gospodarstw rolnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.K. i V.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2043/23 w sprawie ze skargi I.K. i V.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 września 2023 r. nr DN.gn.625Oddalono skargę kasacyjną. Umorzenie postępowania, Przejęcie gospodarstw rolnych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.K. i V.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2043/23 w sprawie ze skargi I.K. i V.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 września 2023 r. nr DN.gn.625
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Typ sprawy sprawa nieprocesowa
Etap skarga kasacyjna
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
odszkodowanie
Role w sprawie
Skarb Państwa apelujący / skarżący
Data orzeczenia 19 marca 2026
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Agnieszka Miernik
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę kasacyjną

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.K. i V.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2043/23 w sprawie ze skargi I.K. i V.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 września 2023 r. nr DN.gn.625.326.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2043/23, oddalił skargę I. K. i V. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 września 2023 r. nr DN.gn.625.326.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania.Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyli I. K. i V. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego dalej: "k.p.a." w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżących z 8 maja 2020 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak uwzględnienia naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r., znak: PZR.19-IId/15/1/56 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości Ł. upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie, który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1948 r., Nr 37, poz. 271) i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego, czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie ww. zarzutów.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony, w ustawowym terminie czternastu dni, nie zażądały jej przeprowadzenia, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a zobligowany jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach prawnych określonych w art. 174 p.p.s.a. Przed odniesieniem się jednak do postawionych zarzutów kasacyjnych należy przypomnieć, że pismem z 1 czerwca 2020 r. skarżący kasacyjnie wystąpili do Wojewody Małopolskiego stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r., nr PZR.19-IId/15/1/56, wydanego na podstawie art. 1 i 3 dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1947 r., Nr 59, poz. 318), orzekającego o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ł., gromadzie Ł., pow. Gorlice, w części dotyczącej J. O. (pozycja nr 39 w orzeczeniu).Wojewoda Małopolski decyzją z 1 grudnia 2021 r. nr WS-III.7515.2.33.2020.RM, stwierdził, że postępowanie nadzorcze w niniejszej sprawie umorzyło się z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. w związku z wejściem w życie ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Stanowisko to podzielił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z 22 września 2023 r. nr DN.gn.625.326.2021 utrzymując w mocy decyzję Wojewody z 1 grudnia 2021 r. Minister wyjaśnił, że postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku skarżących kasacyjnie zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Minister wskazał, że w kontrolowanym orzeczeniu wskazano, że będzie ono ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Z kolei w toku postępowania nie udało się ustalić na podstawie dowodu bezpośredniego okoliczności publikacji orzeczenia. Nie ma jednak podstaw do podważenia twierdzeń, że orzeczenie nie weszło do obrotu prawnego. Tym bardziej, że z treści dokumentów złożonych do akt księgi wieczystej nr [...] wynika, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r., nr PZR.19-IId/15/1/56 stanowiło podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa (Państwowego Funduszu Ziemi) do nieruchomości przejętej na podstawie kwestionowanego orzeczenia z 5 października 1956 r. Wpisanie prawa własności do ksiąg wieczystych mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia. Mając zatem na względzie § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1950 r., Nr 45, poz. 416), Minister uznał, że ogłoszenie orzeczenia z 5 października 1956 r., nr PZR.19-IId/15/1/56 nastąpiło najpóźniej 14 sierpnia 1965 r., tj. w momencie dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.Organ wyjaśnił również, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 10 listopada 1960 r., nr RI.V-110/169/60, mocą którego uchylone zostało orzeczenie PPRN w Gorlicach z 5 października 1956 r., nr PZR.19-lld/15/1/56, w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od kilkunastu właścicieli, którzy byli przesiedleni na Ziemie Zachodnie, jednak powrócili na teren wsi Ł. i objęli przed dniem 5 kwietnia 1958 r. wcześniej użytkowane grunty. Z tego wynika, zdaniem organu, że orzeczenie z 5 października 1956 r. musiało zostać ogłoszone, ponieważ art. 100 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.), który stanowił podstawę prawną wydania orzeczenia z 10 listopada 1960 r. przewidywał możliwość uchylania jedynie decyzji prawomocnych – a więc takich, które zostały doręczone/ogłoszone i nie zostały zaskarżone w trybie odwoławczym oraz do sądu administracyjnego (por. art. 73 rozporządzenia z 22 marca 1928 r.). Osoby, które powróciły do wsi Ł. wiedziały ponadto, że nie są już właścicielami posiadanych gruntów i podejmowały działania, aby grunty te odzyskać – potwierdzają to wydawane do początku kwietnia 1958 r. decyzje tymczasowe, na podstawie których osoby te objęły w posiadanie częściowo własne grunty i zagrody, częściowo zaś grunty PFZ, które nie stanowiły ich własności. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, okoliczności te wskazują, że doręczenie (ogłoszenie) orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. musiało nastąpić przed zakończeniem wydawania decyzji tymczasowych, a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r.Ustalając moment wszczęcia postępowania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął natomiast, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. wpłynął do Wojewody Małopolskiego 8 czerwca 2020 r. i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Na tej podstawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że przedmiotowe postępowanie zostało niewątpliwie wszczęte po 30 latach od doręczenia orzeczenia z 5 października 1956 r. Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia tego aktu, to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa.Powyższe stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem z 8 marca 2024 r. Według Sądu I instancji organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że organom nie udało się zgromadzić jakichkolwiek dowodów, że przedmiotowe orzeczenie zostało doręczone (ogłoszone) stronom postępowania. Wskazał jednak, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 10 stycznia 1960 r. (omyłkowo wskazane przez organ jako 10 listopada 1960 r.), nr RI.V-110/169/60, uchylające orzeczenie z 5 października 1956 r., nr PZR.19-lld/15/1/56, w części dotyczącej nieruchomości należących do osób, które wróciły do wsi Ł. i objęły w posiadanie przed dniem 5 kwietnia 1958 r. wcześniej użytkowane grunty. Powyższe świadczy, zdaniem Sądu I instancji, że kwestionowane orzeczenie z 5 października 1956 r. musiało zostać wcześniej ogłoszone i uzyskać status prawomocnego, skoro zostało uchylone w części przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 10 stycznia 1960 r. na podstawie art. 100 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 100 ww. rozporządzenia prawomocne decyzje, na mocy których strony lub osoby inne nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała, za zgodą tych stron lub osób, o ile temu nie sprzeciwiają się ustawy.Sąd I instancji wskazał również, że na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. w dacie 14 sierpnia 1965 r. nastąpił wpis do księgi wieczystej prawa własności Skarbu Państwa do przejętej nieruchomości – co mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia).W wywiedzionej skardze kasacyjnej I. K. i V. K. zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak uwzględnienia naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zarzuty te okazały się jednak niezasadne.Rozwijając tę ocenę zauważyć należy, że Wojewoda Małopolski wydając decyzję w oparciu o art. 104 § 1 i art. 105 § 1 k.p.a., a także art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego stwierdził, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Podstawy prawnej tej decyzji, jaką stanowiły art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a., skarżący kasacyjnie nie zakwestionowali. Zarzucili natomiast Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi istotne naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego, w której zastosowano regulację prawną, zawartą w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, choć regulacja ta – zdaniem skarżących kasacyjnie – była niezgodna z Konstytucją RP. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że organ pierwszej instancji nie mógł wydać w tym przypadku innego rodzaju decyzji niż o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 5 października 1956 r., zaś organ odwoławczy nie mógł wydać innego rodzaju decyzji niż o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organy administracji publicznej nie mają bowiem żadnych uprawnień do dokonywania oceny zgodności z Konstytucją RP poszczególnych przepisów ustawowych. Stąd twierdzenie, że organ odwoławczy naruszył w sposób istotny przepisy prawa, ponieważ nie powinien wydawać decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w sytuacji, w której podstawą decyzji Wojewody Małopolskiego był przepis rangi ustawowej, nie było uzasadnione. Tym samym zarzut, że Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, nie dostrzegł faktu, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., nie mógł okazać się skuteczny.Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ze sposobu skonstruowania zarzutu kasacyjnego przez powiązanie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z naruszeniem art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, należy wnosić, że skarżący kasacyjnie nie kwestionują uprawnień organu odwoławczego w zakresie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w sprawie (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), ale kwestionują stanowisko organu odwoławczego, który podzielił pogląd organu I instancji o zastosowaniu przepisu art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego do ustalonego stanu faktycznego. Zdaniem skarżących kasacyjnie, przepis ten nie powinien mieć zastosowania w sprawie, gdyż umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego z wniosku skarżących kasacyjnie w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy k.p.a. w brzmieniu nadanym ustawą. Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od doręczenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli 16 września 2021 r. organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy. Prawidłowo zatem, zgodnie z wyżej wskazanymi regulacjami prawnymi, umorzono postępowanie w rozpoznawanej sprawie.Należy przy tym podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat problematyki związanej ze zgodnością z Konstytucją RP zastosowania art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (por. np. wyroki z 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, z 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, z 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, z 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, z 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, z 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, z 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, z 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22, z 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 570/23, z 13 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1240/23, z 9 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 461/23, z 18 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1351/23, z 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23, z 25 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OSK 1620/23, z 7 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1760/23, z 28 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 1848/23 oraz z 13 czerwca 2025 r. sygn. akt I OSK 2394/23 – dostępne w CBOSA).Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w ww. wyrokach, a w szczególności w wyrokach z 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, z 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23 oraz z 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 570/23, w których uznano za prawidłowe odwoływanie się przez Sąd I instancji do poglądów wynikających z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Przepisy Konstytucji RP mają bowiem charakter ogólny i abstrakcyjny a zatem, praktycznie rzecz biorąc, w każdym postępowaniu, bardziej lub mniej, ale z reguły istnieje możliwość powoływania się przez stronę postępowania, dla wsparcia prezentowanego przez nią poglądu, na treść określonego przepisu konstytucyjnego. W takim wypadku niezmiernie zatem istotne jest stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, jako organu uprawnionego do oceny zgodności danego przepisu ustawowego z zasadami wynikającymi z Konstytucji RP. Jeśli przy tym wskazywany przez stronę postępowania przepis był już poddany kontroli trybunalskiej, to wydane w takiej sprawie przez Trybunał orzeczenie przesądza najczęściej o rozstrzygnięciu zaistniałego problemu. Jeśli natomiast taka kontrola danego przepisu nie była dotąd przeprowadzana, to dla udzielenia odpowiedzi na pytanie o zgodność z Konstytucją RP określonego przepisu prawa, istotne mogą okazać się treści zawarte w innych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza tych, które dotyczyły przepisów regulujących zagadnienia zbliżone do tego, które regulują przepisy, których zgodność z ustawą zasadniczą jest aktualnie kwestionowana.Biorąc powyższe pod uwagę należy więc uznać, że oceniając konstytucyjność art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, należy nawiązać do poglądu Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z 15 maja 2000 r. sygn. akt SK 29/99 (publ. OTK 2000/4/110). W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał w sposób jasny wyraził bowiem pogląd, że nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych zwłaszcza wtedy, gdy obowiązujące prawo wyznaczało odpowiednio długi okres dla dochodzenia naruszonych praw, nie stanowi zasady konstytucyjnej podczas, gdy wartością konstytucyjną jest stabilność stosunków prawnych. Ponadto wzruszaniu tego rodzaju decyzji Trybunał przeciwstawił też trudności dowodowe w prowadzeniu nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a wynikające z upływu czasu.Z tego powodu nie powinno zatem dziwić, że w niektórych rodzajach postępowań administracyjnych ustawodawca – już co do zasady – wyłączył możliwość wzruszania decyzji administracyjnej w jakimkolwiek postępowaniu nadzwyczajnym. Przykładem tego rozwiązania jest postępowanie w sprawie uregulowania własności gospodarstw rolnych (art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa – Dz. U. z 1991 r., Nr 107, poz. 464), jak również jest nim regulacja zawarta w art. 39a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 795). Podobnie też kwestia ta została uregulowana w art. 82 ust. 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1714 ze zm.). W myśl bowiem tego przepisu, od decyzji Prezesa Urzędu stronie nie przysługują środki prawne wzruszenia decyzji przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego, dotyczące wznowienia postępowania, uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji.Ponadto wskazać także wypada, że w wyroku z 14 listopada 2006 r. sygn. akt SK 41/04, w którym Trybunał Konstytucyjny oceniał zgodność z Konstytucją RP art. 7 ustawy z 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz. U. z 1996 r., Nr 143, poz. 661 ze zm.), stwierdzone zostało, że prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji nie jest samoistnym prawem konstytucyjnym, ale jednym ze środków ochrony tych praw (i wolności). Oznacza to, że do art. 78 Konstytucji RP nie można wprost stosować wymagań ustanowionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a więc wyjątki, o których wspomina się w zdaniu drugim art. 78, mogą być wprowadzane z innych przyczyn niż konieczność ochrony wartości wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zaś ustawodawca ma tutaj większy stopień swobody, przy czym uwzględnić trzeba, że ograniczenie prawa opartego na art. 78 Konstytucji RP dotyczy także regulacji z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, dotyczącego zresztą tylko postępowania sądowego.Odnosząc się natomiast do podnoszonej w skardze kasacyjnej kwestii, że regulacja wprowadzona art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego była dla skarżących kasacyjnie nagła i niespodziewana stwierdzić wypada, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odwołał się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13, zwłaszcza, że to do tego wyroku nawiązywało uzasadnienie projektu samej ustawy nowelizującej. W wyroku tym Trybunał zaś stwierdził, co zasadnie dostrzegł Sąd I instancji, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Zwrócono przy tym uwagę na konieczność dokonywania wykładni art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. czyli nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji RP, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji RP, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa. Podkreślić także należy, że wprawdzie wyrok ten dotyczył zagadnienia tzw. "gruntów warszawskich", regulowanych dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., Nr 50, poz. 279), tym niemniej tematyka ta była również powiązana z przedmiotową sprawą. Wniosek skarżących, będących obywatelami Ukrainy, był bowiem rozpatrywany w oparciu o przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r., Nr 46, poz. 339) i dekretu z 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., a więc sprawa, w której została wydana zaskarżona decyzja dotyczyła także zagadnień o wymiarze już historycznym, a których istotą było pozbawienie prawa własności nieruchomości.Z tego więc powodu, jakkolwiek postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżących oraz sprawa, w której został wydany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. były różne, to w obu tych postępowaniach istotną rolę odgrywał znaczny upływ czasu, licząc od dnia wydania decyzji kwestionowanej w trybie nadzorczym. Z tego powodu wyrok ten miał istotne znaczenie w niniejszej sprawie pomimo, że nie występowała w niej kwestia ekspektatywy, do której nawiązano w treści omawianego wyroku Trybunału. To prowadzi zatem do wniosku, że skoro już w 2015 r. Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę na wadliwą treść art. 156 § 2 k.p.a. dotyczącą braku wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była m.in. "podstawą nabycia prawa" to zarzuty kasacyjne wywodzone z zasady ochrony zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) nie były trafne. Skarżący powinni bowiem już kilka lat przed wniesieniem wniosku liczyć się z faktem, że w każdym czasie ustawodawca, niejako wykonując ww. wyrok, może dokonać takiej zmiany przepisów prawa, które ograniczą w czasie możliwość dochodzenia roszczeń, opartych na żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.Przechodząc natomiast do kwestii związanej z brakiem możliwości uzyskania obecnie przez skarżących decyzji merytorycznej a która – w przypadku uwzględnienia ich wniosku – stanowiłaby prejudykat dla ewentualnego wyroku sądu cywilnego, który orzekałby w przedmiocie odszkodowania należnego za utratę nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżących (art. 4171 § 2 zd. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.), wskazać należy, że rozpatrywany przypadek nie jest przypadkiem odosobnionym czy nadzwyczajnym. Przede wszystkim upływ czasu może niejednokrotnie prowadzić do utraty prawa własności. Wymaga tego bowiem konieczność stabilizacji prawnej stosunków faktycznych a czemu służy m.in. istnienie w porządku prawnym tego rodzaju instytucji jak zasiedzenie czy przedawnienie. Po drugie, prawodawstwo minionego ustroju społeczno-politycznego, w tym zwłaszcza to, które weszło w życie w okresie bezpośrednio powojennym, w wielu przypadkach spowodowało wyrządzenie różnego rodzaju krzywd czy szkód w mieniu w tym również obywateli polskich. Szkody te częstokroć nie zostały dotąd naprawione a w części nie wskazuje też nic na to, aby miały być w ogóle naprawione. Jedynie przykładowo można wskazać na skutki wyrządzone przez powołany dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy czy na dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Istotna jest przy tym także ta okoliczność, że ten ostatni akt był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego.Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy, dodać też w tym miejscu trzeba, że ww. dekret z 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., a który stanowił podstawę kwestionowanego przez skarżących kasacyjnie w trybie nadzorczym orzeczenia administracyjnego, był częścią prawodawstwa związanego z powojennym przemieszczaniem się ludności: z jednej strony ukraińskiej i białoruskiej a z drugiej – polskiej (repatrianci). Ludność ta – niezależnie zaś od narodowości – decydując się na przesiedlenie do innego państwa – była jednocześnie zmuszona pozostawić swoje mienie bez otrzymania za nie jakiegokolwiek odszkodowania ze strony państwa, na obszarze którego mienie to się znajdowało. Pomoc, jaką otrzymywali repatrianci polscy tzw. "Zabużanie" była bowiem świadczona jedynie przez państwo polskie na podstawie tzw. układów republikańskich, a mających – jak ujął to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 – charakter prawny zbliżony do umów międzyrządowych. Z układami tymi powiązana jest (w ujęciu przyczynowo-skutkowym) – obecnie obowiązująca w zakresie tzw. "mienia zabużańskiego" ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097). Ustawa ta jest zaś aktem szczególnym (a więc podlega ścisłej wykładni), a który to akt art. 13 ust. 2 przewiduje możliwość otrzymania jedynie cząstkowej rekompensaty w związku z pozostawieniem mienia przez obywatela polskiego na obszarze ZSRR. Ograniczenie to ma bowiem swoje źródło w sytuacji finansowej państwa.Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc zatem pod uwagę zarówno wyżej przedstawioną argumentację o charakterze ogólnym jak i tę, która odnosiła się do realiów przedmiotowej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu braku wystąpienia w tym przypadku poszanowania dla zasady wzajemności, powszechnie obowiązującej w prawie międzynarodowym publicznym, wskazuje, że nie wydaje się, aby uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, odnoszone do postępowania, które miałoby w konsekwencji doprowadzić do uzyskania przez cudzoziemców od Państwa Polskiego odszkodowania za mienie pozostawione przez ich poprzednika prawnego, będącego osobą przesiedloną – w trybie przepisów dekretu z 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. – mogło być uznane za niezgodne z art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.Z kolei nawiązując do fragmentu uzasadnienia skargi kasacyjnej w którym zwrócono uwagę na nieprawidłowości w procesie legislacyjnym w takcie uchwalania ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, należy zwrócić uwagę, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie ma żadnych uprawnień to badania prawidłowości uchwalenia określonych przepisów prawa. Jego zadaniem jest rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a nie ocena procesu legislacyjnego, w którym podstawa prawna decyzji została uchwalona. Zasada powyższa dotyczy również sądów administracyjnych, które nie są uprawnione do badania prawidłowości procesu legislacyjnego w następstwie którego została przez parlament uchwalona ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, w tym art. 2 ust. 2.Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także tej części zarzutu, w którym skarżący kasacyjnie wskazują na naruszenie art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie 4 listopada 1950 r. weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej 19 stycznia 1993 r. (oświadczenie rządowe z 7 kwietnia 1993 r. – Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 285). Przepisy Konwencji mają zastosowanie tylko do takich naruszeń praw i wolności, które miały miejsce po wejściu w życie Konwencji wobec danego państwa. Punktem wyjścia dla określenia jurysdykcji ratione temporis jest więc moment zaistnienia faktów stanowiących naruszenie któregoś z praw czy wolności gwarantowanych przez Konwencję (zob. wyrok ETPCz z 8 marca 2006 r. w sprawie Blecić przeciwko Chorwacji, skarga nr 59532/00, § 70). Skarga kasacyjna naruszenia Konwencji upatruje w wejściu w życie przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a., co miało miejsce w 2021 r. Kwestionowany przez skarżących kasacyjnie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania administracyjnego jest zakończeniem postępowania bez rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty. Z kwestionowanego przepisu wynika brak możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego w określonych sprawach. Umorzenie postępowania ma charakter formalny i zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron. Z kolei orzeczenie, którego dotyczył złożony w niniejszej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności zostało wydane w 1956 r., a podstawę prawną jego wydania stanowiły przepisy, które weszły w życie jeszcze przed wejściem w życie w stosunku do Polski Konwencji oraz Protokołu Nr 1. Z tych też przyczyn nietrafnie skarga kasacyjna w Protokole nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poszukuje ochrony własności, do pozbawienia której doszło na mocy orzeczenia wydanego w 1956 r. (por. wyroki NSA z 26 czerwca 2024 r. I OSK 152/23; z 28 maja 2025, I OSK 1848/23, z 25 listopada 2025, I OSK 3031/23 – dostępne w CBOSA). Ponadto trzeba mieć na uwadze, że przepis art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wyznaczając granice ingerencji państw w prawo własności poprzez formułowanie zasad: poszanowania mienia, pozbawienia mienia i korzystania z prywatnej własności w interesie publicznym, chroni prawo do korzystania i poszanowania mienia, a nie prawo do jego uzyskiwania czy nabywania.Mając powyższe na uwadze, zarzut dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz w zw. z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jest niezasadny.Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut zawarty w punkcie drugim skargi kasacyjnej, w ramach którego skarżący kasacyjnie podjęli próbę wykazania, że w postępowaniu administracyjnym błędnie ustalono, że od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r., nr PZR.19-IId/15/1/56, upłynęło ponad 30 lat, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie, który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. W ocenie skarżących kasacyjnie, nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego, czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej, to znaczy, nie można opierać się na dacie 14 sierpnia 1965 r., kiedy doszło do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu z 5 września 1947 r. o przejęciu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. oraz dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Kwestionowane orzeczenie podlegało więc ogłoszeniu w trybie przepisów rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Uregulowania zawarte w tych rozporządzeniach przewidywały, że władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłaszała je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i – w przypadku pierwszego rozporządzenia – w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone, a w przypadku drugiego rozporządzenia – w lokalu prezydium gminnej rady narodowej tej gminy, w której nieruchomość jest położona. Za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.Wskazać również należy, że w polskim systemie prawa istnieje domniemanie legalności działań organów, a dowodzenie odmiennych okoliczności spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 18 kwietnia 2018 r., I OSK 1340/16 oraz wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., I OSK 1252/14 – dostępne w CBOSA). Z uwzględnieniem tej zasady należało ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podkreślić trzeba, że dla wydania decyzji w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego istotne jest ustalenie czy upłynęło trzydzieści lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (orzeczenia). Nie jest konieczne precyzyjne wskazanie daty wejścia decyzji do obrotu prawnego, o ile zachowana dokumentacja pozwala stwierdzić, że od tego momentu upłynęło więcej niż 30 lat.W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność nieustalenia przez organy orzekające daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w Rzeszowie. Z tego względu skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w braku dokumentacji potwierdzającej ogłoszenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. w sposób określony w § 4 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. Tymczasem, brak dowodu publikacji orzeczenia, po upływie ponad 70 lat, w sytuacji gdy na podstawie tego orzeczenia dokonano wpisu do księgi wieczystej nie podważa prawidłowości ustaleń organów. W sprawie nie ma sporu, co do tego, że orzeczenie z 5 października 1956 r. stanowiło podstawę wpisu do księgi wieczystej, który został dokonany 14 sierpnia 1965 r. (co wynika z księgi wieczystej nr [...]). Jak zasadnie wskazał zaś Sąd I instancji, wpisanie prawa własności do księgi wieczystej mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia). Nie stało się to wyłącznie na skutek działania ówczesnych organów administracji państwowej (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach). Zgodnie bowiem z art. 1 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 320), prowadzenie ksiąg wieczystych w dacie dokonania wpisu (14 sierpnia 1965 r.) należało do właściwości sądów powiatowych. To sąd wieczystoksięgowy badał zatem treść wniosku i dołączonych doń dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 45 ww. dekretu). Co prawda, tytuł własności do nieruchomości podlegał wpisowi do księgi wieczystej na wniosek organów prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, ale wpisu takiego dokonywał wyłącznie sąd.Ponadto trzeba również zwrócić uwagę, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. zostało uchylone orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 10 stycznia 1960 r., nr RI.V-110/169/60, w części dotyczącej nieruchomości należących do osób, które wróciły do wsi Ł. i objęły w posiadanie przed dniem 5 kwietnia 1958 r. wcześniej użytkowane grunty. To oznacza, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, że kwestionowane orzeczenie z 5 października 1956 r. musiało zostać wcześniej ogłoszone i uzyskać status prawomocnego, skoro zostało uchylone w części przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 10 stycznia 1960 r. na podstawie art. 100 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 100 ww. rozporządzenia prawomocne decyzje, na mocy których strony lub osoby inne nabyły już prawa, mogą być uchylane lub zmieniane przez władzę, która je wydała, za zgodą tych stron lub osób, o ile temu nie sprzeciwiają się ustawy. To prowadzi do wniosku, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. weszło do obrotu prawnego w latach 60., a przyjmując nawet najpóźniejszą z możliwych dat, w które orzeczenie stało się to prawomocne, a więc datę wpisu do księgi wieczystej, nie ulega wątpliwości, że od daty doręczenia lub ogłoszenia tego orzeczenia do chwili wszczęcia przez skarżących kasacyjnie przedmiotowego postępowania nadzorczego upłynęło 30 lat.W związku z argumentacją prezentowaną w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, należy zaakcentować, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być prowadzone tylko w stosunku do aktu administracyjnego istniejącego w obrocie prawnym. Postępowanie o stwierdzenie nieważności regulują przepisy zwarte w art. 156-159 k.p.a. i wynika z nich, że przedmiotem stwierdzenia nieważności może być konkretnie oznaczona decyzja administracyjna (postanowienie). Instytucja stwierdzenia nieważności może dotyczyć zatem tylko aktów administracyjnych (decyzji, postanowień) będących w obrocie prawnym. Ustalenie w toku postępowania, że podanie o stwierdzenie nieważności dotyczy orzeczenia, które w ogóle nie weszło do obrotu prawnego rodziłoby po stronie organu obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.), postępowanie to bowiem stałoby się bezprzedmiotowe z powodu braku decyzji objętej wnioskiem. Nietrafnie zatem skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w podnoszonych wątpliwościach, co do wejścia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. do obrotu prawnego (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2024 r. I OSK 152/23 – dostępne w CBOSA).Podsumowując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że obydwa zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach sprawy chybione. Wobec tego należało uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.