Wyrok - I OSK 2396/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 455/24 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr KO.411Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 455/24 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr KO.411
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
Role w sprawie
organ rentowy
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Dariusz Chaciński
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. II SA/Łd 455/24, oddalił skargę J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 4 kwietnia 2024 r. nr KO.4111.77.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J.T. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego:1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) w brzmieniu [obowiązującym] do dnia 31 grudnia 2023 r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej oraz niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 i przyjęcia, że na podstawie ww. przepisu istnieją podstawy do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy;2. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 o świadczeniu wspierającym poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że po wejściu w życie ww. ustawy Sąd I instancji zobowiązany jest badać możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przesłanek przewidzianych w znowelizowanej ustawie, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 roku sprawy dot. świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 roku, mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023.Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, przyznanie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Zrzekła się też rozprawy.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające, w jego ocenie, na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Jego zdaniem po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 nie ma podstaw do warunkowania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniego zawieszenia renty przyznanej z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W wyroku tym TK uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.Zauważyć należy, że pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Jej brak powoduje jednak, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku TK o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (por. np.: wyrok NSA z 12 września 2024 r. I OSK 2354/23; wyrok NSA z 28 października 2025 r. I OSK 1939/24). Innymi słowy, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje zniesienia zasady niepołączalności świadczeń dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym należy zauważyć, że Trybunał jako "prawodawca negatywny" wydając wspomniany wyrok, nie mógł wprowadzić rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 czerwca 2023 r. I OSK 1413/22, czy z 16 listopada 2023 r. I OSK 1922/22).Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. – jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.Dlatego też interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17, nie pozwala na równoczesne pobieranie przez skarżącą świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego.Zauważyć też należy, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: "u.ś.w."), która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Kolegium jako organ drugiej instancji wydało w niniejszej sprawie decyzję w dniu 4 kwietnia 2024 r., zatem już po wejściu w życie przepisów u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Słusznie więc w sprawie dostrzeżono, iż dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie ma ocena, jaki stan prawny będzie miał w niej zastosowanie. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, czyli ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji wynika, że skarżąca zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, jak i w dniu 31 grudnia 2023 r., pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i prawa do niej nie zawiesiła. Tym samym uznać należy, że przed wskazaną wyżej datą skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda organ I instancji, jak i organ odwoławczy, nie pouczyły skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do renty, jednak po 31 grudnia 2023 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym organ odwoławczy nie mógł już naprawić tego uchybienia. Z tego też względu brak pouczenia skarżącej o zawieszeniu prawa do renty nie mógł prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro w związku ze zmianą przepisów świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie może przysługiwać, bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do renty. Uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., w przypadku przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymagało bowiem bezwzględnie wydania przed tą datą decyzji organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty renty. W konsekwencji w świetle regulacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. od 1 stycznia 2024 r. nie było możliwe stosowanie odnośnie do skarżącej przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym.W tym stanie rzeczy Kolegium dostrzegając, że w sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w., słusznie zastosowało przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Na ich mocy skarżącej nie może natomiast zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (niż matce albo ojcu), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zgodzić się z organem, że moment uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego determinuje data złożenia kompletnego wniosku (tj. dnia 23 listopada 2023 r.) oraz data 31 grudnia 2023 r., do której to daty należy spełnić wszystkie przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (moment powstania prawa). Skoro zatem prawo do renty nie zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2023 r. (brak rezygnacji ze świadczenia konkurencyjnego), nie można było stosować dotychczasowych przepisów, ponieważ nie zrealizowały się wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r.Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.. orzekł jak w sentencji wyroku.