Postanowienie - I OW 7/26 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 19 marca 2026
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki stałe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (ar. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawna a Burmistrzem Karlina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. F. o ustalenie prawa do zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności postanawia: wskazać BurmistrWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki stałe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (ar. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Drawna o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Drawna a Burmistrzem Karlina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. F. o ustalenie prawa do zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności postanawia: wskazać Burmistr
Data orzeczenia
19 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Pismem z 13 stycznia 2026 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Drawnie, działający w imieniu Burmistrza Drawna (dalej: wnioskodawca), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem Karlina w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. F. (dalej: zainteresowana) o ustalenie prawa do zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy w sprawie rozpoznania wniosku zainteresowanej jest Burmistrz Karlina. Zainteresowana po opuszczeniu domu pomocy społecznej zamieszkała z córką i początkowo przebywała w miejscowości N., po czym wraz z córką i jej rodziną przeprowadziła się do K. Podjęła czynności życiowe w miejscowości K., w tym zwróciła się o ustalenie prawa do świadczeń realizowanych przez ZUS dla osoby niepełnosprawnej, jaką jest zainteresowana.W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Centrum Usług Społecznych w Karlinie, działający w imieniu Burmistrza Karlina, wskazał że właściwy do rozpoznania sprawy jest Burmistrz Gminy Drawno, bowiem skoro z wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowana nie miała możliwości faktycznego i trwałego przebywania w lokalu córki, brak było warunków bytowych oraz realnej opieki, a pobyt miał charakter wyłącznie incydentalny i interwencyjny, to nie można mówić o powstaniu po stronie zainteresowanej miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Tym samym zainteresowaną należało traktować jako osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., co winno skutkować zastosowaniem art. 101 ust. 2 u.p.s.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6).Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym przez miejsce zamieszkania – w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny – należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.W rozpoznawanej sprawie zainteresowana była mieszkanką Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz przewlekle somatycznie chorych w B. (dalej: DPS). Pismem z 10 września 2025 r. zrezygnowała z pobytu w tej placówce i wskazała, że będzie zamieszkiwać u córki w miejscowości N. W tym samym dniu zainteresowana opuściła Dom Pomocy Społecznej w B. Następnie 22 września 2025 r. wraz z córką przeprowadziła się do miejscowości K. Z notatki służbowej z rozmowy telefonicznej z córką zainteresowanej wynika, że rezygnacja z pobytu w DPS podyktowana była wolą córki opieki nad matką i odbudową relacji z nią. Następnie, z uwagi na trudną sytuację mieszkaniową zainteresowana interwencyjnie została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w B.Odnotować przy tym należy, że zainteresowana jest osobą niepełnosprawną. Po opuszczeniu DPS-u przeprowadziła się do córki. W sytuacji takiej należy uznać, że w wyniku przeprowadzki nastąpiła zmiana miejsca zamieszkania zainteresowanej. Fakt, że pobyt zainteresowanej w K. jest stosunkowo krótki nie ma w tym przypadku charakteru decydującego. Jak wskazuje się w doktrynie, zamiar stałego pobytu, o którym mowa w art. 25 k.c. należy oceniać w sposób zobiektywizowany – oznacza to, że o tym, czy na gruncie art. 25 k.c. danej osobie można przypisać zamiar stałego pobytu w danej miejscowości, rozstrzyga to, czy z punktu widzenia typowego obserwatora miejscowość ta stanowi główny ośrodek aktywności życiowej tej osoby (zob. A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. II, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Warszawa 2024, art. 25). Mając to na uwadze nie sposób przyjąć, że w sytuacji, gdy zainteresowana wymaga całodobowej opieki i korzystała z pomocy córki, główny ośrodek jej aktywności życiowej znajdował się przed jej interwencyjnym umieszczeniem w ww. placówce, w innym miejscu niż miejsce zamieszkania córki.Z uwagi na powyższe za organ właściwy w sprawie należało uznać Burmistrza Karlina. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2025 r., sygn. akt I OW 248/25.Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia., orzekł jak w sentencji postanowienia