Wyrok - I GSK 819/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 20 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. środki unijne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Z. i J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 5099/21 w sprawie ze skargi B. Z. i J. Z. na decyzję Zarządu Województwa Mazowieckiego z dnia 6 września 2021 r. nrOddalono skargę kasacyjną. środki unijne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Z. i J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 5099/21 w sprawie ze skargi B. Z. i J. Z. na decyzję Zarządu Województwa Mazowieckiego z dnia 6 września 2021 r. nr
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
wniosek o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu / art. 37 k.p.k.
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
postanowienie procesowe - wniosek o przekazanie sprawy innemu sądowi
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
20 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Beata Sobocha-Holc
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd I instancji) wyrokiem z 16 stycznia 2023 r. sygn. V SA/Wa 5099/21 oddalił skargę B. Z. i J. Z. (dalej zwanych: skarżącymi) na decyzję Zarządu Województwa Mazowieckiego (dalej zwanego: organem lub Zarządem z 6 września 2021 r. nr 18/2021/RF-I-SE.433.1.3.2021.MJ w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w zapłacie należności z tytułu zwrotu dofinansowania.Przedmiotem kontroli sądu I instancji w niniejszej sprawie była legalność zaskarżonej decyzji organu z 6 września 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych z 2 kwietnia 2021 r., którą orzeczono o solidarnej odpowiedzialności skarżących za zobowiązania P. Sp. z o.o. (dalej zwanej: spółką) wynikające z decyzji z 30 listopada 2015 r. utrzymanej w mocy decyzją Zarządu z 11 lutego 2016 r., i zobowiązującą skarżących do zwrotu kwoty 856 659,84 zł stanowiącej należność główną oraz do zapłaty odsetek od ww. należności w wysokości 773 312 zł. Spór w niniejszej sprawie dotyczył: 1) braku winy skarżących w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, stanowiącą przesłankę uniemożliwiającą orzeczenie o odpowiedzialności skarżących, 2) przedawnienia odpowiedzialności spółki skutkujące brakiem możliwości orzeczenia odpowiedzialności skarżących za te zobowiązania, 3) przedawnienia odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spółki. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, reprezentowani przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i domagając się uchylenia go w całości, a także przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi, zasądzenia od Zarządu Województwa Mazowieckiego na rzecz skarżących solidarnie kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.Na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenia przepisów prawa materialnego, skarżący zarzucili naruszenie:1) art. 116 § 1 in principio ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540; dalej zwanej: o.p.) w związku z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. w związku z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p., przez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu przez sąd I instancji, że w niniejszej sprawie zachodzą w stosunku do skarżących przesłanki odpowiedzialności za zobowiązania spółki wymienione w art. 116 § 1 in principio o.p., a jednocześnie skarżący nie wykazali przesłanek wyłączających odpowiedzialność wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. (niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości) ani w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. (brak winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości);2) art. 3 ust. 1 akapit 2 zdanie 1 i 2 rozporządzenia Rady nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1; dalej jako: rozporządzenie nr 2988/95), przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że ostateczne zakończenie programu w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia 2988/95 nie oznacza upływu terminu przedawnienia nieprawidłowości, których dopuszczono się w toku jego realizacji, a w terminie tym przedawniają się jedynie te nieprawidłowości, które popełniono 4 lata (5 lat w prawie polskim na podstawie przepisów działu III o.p.) przed ostatecznym zakończeniem programu, jeżeli termin przedawnienia nie został przerwany wcześniej z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95, innymi słowy, termin przedawnienia nieprawidłowości popełnianych w toku wdrażania programów wieloletnich (art. 3 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia 2988/95) pozwala na wydłużenie terminu przedawnienia, a nie na jego skrócenie; co skutkowało błędnym zastosowaniem w niniejszej sprawie do kwestii przedawnienia zobowiązania spółki z tytułu zwrotu dofinansowania przepisów art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 305; dalej zwanej: u.f.p.) w związku z art. 60 pkt 6 u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 o.p. w zw. z art. 3 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 w zw. z art. 70 ust. 4 o.p., co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem przez sąd I instancji, że zobowiązanie spółki do zwrotu dofinansowania nie uległo przedawnieniu do czasu wydania ostatecznej decyzji przenoszącej na skarżących odpowiedzialność za ww. zobowiązanie, a tym samym doprowadziło do przeniesienia na skarżących odpowiedzialności za przedawnione zobowiązanie spółki z tytułu zwrotu dofinansowania co jest niedopuszczalne według art. 116 in principio o.p. w zw. z art. 59 par. 1 pkt 9 o.p. w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. w związku z art. 60 pkt 6 u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p.Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawili w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W piśmie z 14 lutego 2022 r. skarżący podtrzymali argumentację i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA.W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. Wymaga to zatem prawidłowego ich określenia w samej skardze, a więc konieczność precyzyjnego wskazania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd uchybił. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej stanowiącej sformalizowany środek zaskarżenia, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej, może więc dokonywać oceny tylko tych przepisów, które zostały wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone w sposób w niej podany. Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej i wskazane w nich jako naruszone przepisy rzutują zatem w bezpośredni sposób na zakres dokonania merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku w ramach sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej.Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.Ponadto zauważyć w tym miejscu wypada, że sądowa kontrola postępowania administracyjnego prowadzona jest w oparciu o przepisy p.p.s.a. Wobec tego to właśnie przepisy tej ustawy mogą zostać naruszone przez sąd I instancji. Takie przepisy nie zostały jednak wskazane w rozpoznawanym środku prawnym.Mając jednak na uwadze treść uchwały NSA z 26 października 2009r. I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010/1/1, s. 38/39), w której Sąd stwierdził, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, zasadnym było odniesienie się również do tak wadliwie skonstruowanych zarzutów kasacyjnych.Skarga kasacyjna oparta została na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.Odnosząc się do pierwszego zarzutu petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że niedopuszczalne jest zastępowanie naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 771/16, zgodnie z którym nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12; wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2328/11; wyrok NSA z 14 lutego 2013 r. sygn. akt II GSK 2173/11). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2391/11). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej – dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyroki NSA z: 4 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1092/12; 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1506/09; 11 października 2012 r. sygn. akt I FSK 1972/11; 3 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 2071/09; 1 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 3217/16).Brak w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutkuje tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwość kontroli dokonanej przez sąd I instancji oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku. Skoro więc strona skarżąca nie podniosła zarzutu naruszenia prawa procesowego, to dla dokonania oceny trafności zarzutu prawa materialnego miarodajne są ustalenia faktyczne tkwiące u podstaw wydania zaskarżonego wyroku (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt II FSK 531/06).W świetle powyższego podkreślić należy, że z przyjętego przez sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnej spółki, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr 7/2016 z 31 marca 2016 r. okazało się bezskuteczne. W dniu 1 lipca 2017 r. dokonano zajęć rachunków bankowych spółki, które okazały się nieskuteczne. Z akt sprawy wynika, że wobec spółki prowadzonych było szereg postępowań na wniosek innych wierzycieli, które również okazały się nieskuteczne, brak również jakichkolwiek wierzytelności podlegających zajęciu. Organ egzekucyjny w toku prowadzonych czynności stwierdził, że zobowiązana spółka nie posiada majątku, z którego możliwe jest egzekwowanie zobowiązań wynikających z ww. tytułu wykonawczego oraz, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W dniu 13 grudnia 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zobowiązań należnych od spółki na podstawie tytułu wykonawczego nr 7/2016 w związku z bezskuteczną egzekucją i nieściągalnością wierzytelności. Tym samym w ocenie organu zaistniała przesłanka bezskuteczności egzekucji.Ponadto pełnomocnik skarżącej w piśmie z 25 sierpnia 2021 r. wskazał na trudną sytuację finansową spółki w 2012 r., prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne – sądowe i administracyjne, i że spłacane były zobowiązania. Wyjaśnił również, że w kolejnych latach 2013 – 2015 nadal prowadzone były postępowania egzekucyjne, wyprzedano znaczną część aktywów trwałych spółki. Załączył również sprawozdania finansowe spółki za okres 2011 – 2020.Z kolei 12 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy dla M. St. Warszawy w Warszawie Sąd Gospodarczy X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego oddalił wniosek złożony przez wierzyciela o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku spółki, gdyż majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania.Skoro skarżący w skardze kasacyjnej nie podważyli okoliczności faktycznych sprawy, a ze skargi kasacyjnej wynika, że okoliczności te kwestionuje w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to w konsekwencji taka argumentacja nie może doprowadzić do uznania zarzutów naruszenia prawa materialnego za zasadne.Przechodząc do rozpoznania kolejnego zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, w którym skarżący zarzucili zarówno błędną wykładnię art. 3 ust. 1 akapit 2 zdanie 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95 jak również niewłaściwe zastosowanie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. w zw. z art. 60 pkt 6 u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 o.p. w zw. z art. 3 ust. 3 rozporządzenia w zw. z 2988/95 w zw. z art. 70 ust. 4 o.p. wskazać należy, że istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do właściwej wykładni przepisów art. 3 ust. 1 rozporządzeniem nr 2988/95 w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu należności w ramach programów wieloletnich.Skarżący zarzucili, że sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 3 ust. 1 akapit 2 zdanie 1 i 2 rozporządzenia 2988/95 polegającej na przyjęciu, że ostateczne zakończenie programu w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia 2988/95 nie oznacza upływu terminu przedawnienia nieprawidłowości, których dopuszczono się w toku jego realizacji, a w terminie tym przedawniają się jedynie te nieprawidłowości, które popełniono 4 lata (5 lat w prawie polskim na podstawie przepisów działu III o.p.) przed ostatecznym zakończeniem programu, jeżeli termin przedawnienia nie został przerwany wcześniej z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95.Zdaniem skarżących brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że powyższy przepis umożliwia wydłużenie terminu przedawnienia. W ich ocenie z art. 3 ust. 1 akapit 2 zdanie 2 wynika, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. CO by znaczyło, że do przedawnienia dochodzi zawsze z momentem ostatecznego zakończenia programu.Tymczasem powołany jako naruszony art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95 stanowi, że okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. (akapit pierwszy); W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. (akapit drugi); Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. (akapit trzeci); Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. (akapit czwarty).Powyższy przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 był przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 15 czerwca 2017 r. C-436/15 TSUE wyjaśnił, że w celu ustalenia momentu "ostatecznego zakończenia programu" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95, należy uwzględnić cel terminu przedawnienia, o którym mowa w owym przepisie. Przedawnienie przewidziane bowiem w owym przepisie pozwala po pierwsze zagwarantować, że dopóki program nie jest ostatecznie zakończony, dopóty właściwy organ może nadal podejmować czynności w sprawie nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach wykonywania tego programu, w celu ułatwienia ochrony interesów finansowych Unii (...) (pkt 62 wyroku). Ze względu na ten podwójny cel, aby określić datę "ostatecznego zakończenia programu", do której biegnie okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95, należy uwzględnić dzień zakończenia danego programu wieloletniego" (pkt 63 wyroku).Ostatecznie TSUE orzekł, że artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że termin przedawnienia nieprawidłowości, której dopuszczono się w ramach "programu wieloletniego", (...) biegnie od dnia popełnienia owej nieprawidłowości – zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95, przy czym jeśli chodzi o nieprawidłowość "ciągłą lub powtarzającą się" termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała – zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95. Ponadto "program wieloletni" uznaje się za "ostatecznie zakończony" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 w dniu przewidzianym na zakończenie tego programu, zgodnie z przepisami, które go normują (pkt 70 wyroku TS z 15 czerwca 2017 r., C-436/15).W tym względzie należy uściślić, że "ostateczne zakończenia programu" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed "ostatecznym zakończeniem programu", przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu (pkt 68 wyroku TS z 15 czerwca 2017 r., C-436/15).Słusznie zatem WSA uznał, mając na uwadze powyższe, a także w związku z tym, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z nieprawidłowością, do której doszło w ramach programu wieloletniego, ale która to nieprawidłowość miała charakter powtarzający się – czego zresztą skarżący nie kwestionują, że termin przedawnienia nieprawidłowości biegnie od dnia ustania owej nieprawidłowości. Zgodzić się należy z sądem I instancji, że ww. nieprawidłowość ustała 4 czerwca 2015 r. kiedy to zakończył się okres trwałości projektu. Z akt sprawy wynika bowiem, że w latach 2013 – 2015 następowała sprzedaż infrastruktury zakupionej w ramach projektu – a zatem miały miejsce działania naruszające trwałość projektu.Zasadnie również sąd I instancji przyjął, że upływ terminu przedawnienia w odniesieniu do nieprawidłowości powstałych w trakcie wdrożenia tego programu nie następuje bezwzględnie wraz z ostatecznym zakończeniem programu. Do upływu terminu przedawnienia wraz z ostatecznym zakończeniem programu dochodzi jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed "ostatecznym zakończeniem programu", przy czym przed ostatecznym zakończeniem programu nie doszło do przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95.Zatem w konsekwencji uznać należy, że w przypadku programów wieloletnich, w odniesieniu do przerwania biegu przedawnienia, mają zastosowanie przepisy art. 3 ust. 1 akapit pierwszy i czwarty, przy założeniu, że w tym okresie nie doszło do przerwania biegu przedawnienia w związku z zaistnieniem sytuacji określonej w art. 3 ust. 1 akapit trzeci. Jeśli zaś do takiego przerwania doszło, to nie można uznać, że nastąpiło przedawnienie. W sytuacji kiedy dochodzi do nieprawidłowości na końcu trwania programu wieloletniego, to wówczas ten podstawowy termin przedawnienia mimo wszystko ulega wydłużeniu.Tym samym uznać należy, że sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzeniem nr 2988/95, a zarzut poczyniony przez skarżących w tym zakresie jest niezasadny.Za niezasadny należało uznać także zarzut błędnego zastosowania przez sąd I instancji w niniejszej sprawie do kwestii przedawnienia zobowiązania spółki z tytułu zwrotu dofinansowania przepisów art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 u.f.p. w zw. z art. 60 pkt 6 u.f.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 o.p. w zw. z art. 3 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 w zw. z art. 70 ust. 4 o.p.Do tego zarzutu skarżący bowiem nie odniósł się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w wystarczającym stopniu. Autor skargi kasacyjnej przywołuje w zarzucie szereg przepisów, a jednocześnie wskazuje, że naruszenie tych przepisów nastąpiło "poprzez jego błędne zastosowanie". W uzasadnieniu przywołano brzmienie tych przepisów. Nie wskazano jednak w odniesieniu do każdego z przepisów na czym miało polegać w odniesieniu do nich niewłaściwe zastosowanie, a także nie uzasadniono treści stawianego zarzutu, wskazując jak winny być prawidłowo zastosowane (całkowity brak takiego odniesienia). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny pozbawiony został możliwości oceny, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył te przepisy.Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu z wymienionych powodów na podstawie art. 184 p.p.s.a..