Wyrok z 4 czerwca 2013, sygn. I C 1837/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W., dnia 20 maja 2013 r.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSR del. Piotr Jarmundowicz

Protokolant: Piotr Wojnarowski

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. we W.

sprawy z powództwa (...) we W.

przeciwko S. P.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego S. P.na rzecz strony powodowej (...) we W.77.835,63 zł. (siedemdziesiąt siedem tysięcy osiemset trzydzieści pięć zł. 63/100) wraz z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego w stosunku rocznym, liczonymi od dnia 30 października 2012 r. do dnia zapłaty,

II.  zasądza od pozwanego S. P.na rzecz strony powodowej (...) we W.4590 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE

W pozwie wniesionym do Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie strona powodowa (...) w G.(uprzednio we W.) domagała się zasądzenia od pozwanego S. P.kwoty 77 835,63 zł wraz z umownymi maksymalnymi odsetkami od dnia 30.10.2012 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu.

Uzasadniając roszczenie strona powodowa wskazała, że na podstawie umowy z dnia 20.03.2008 r. udzieliła M. K. pożyczki w wysokości 75 000 zł. Pozwany S. P. poręczył spłatę pożyczki. Umowa przewidywała, że w razie opóźnienia w zapłacie pożyczkodawcy należeć będą karne odsetki, których wysokość ustalana miała być według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w danym okresie ustalanej uchwałą zarządu (...) dla należności przeterminowanych zgodnie z Regulaminem (...). Od dnia 20.02.2006 r. wysokość odsetek ustalono w oparciu o oprocentowanie kredytu lombardowego NBP. Na dzień wniesienia pozwu odsetki karne odpowiadały wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym. Strona powodowa wyjaśniała także, że w przypadku nieterminowej spłaty rat pożyczki, dokonywane wpłaty zaliczane były w pierwszej kolejności na pokrycie odsetek i kosztów, a później na kapitał pożyczki. Zgodnie z Regulaminem (...), w zakres niespłaconej należności wchodzą także koszty windykacji, w tym opłaty za upomnienia oraz wezwania do zapłaty. Strona powodowa opisała dalej, że w dniu 15.10.2011r. pożyczkobiorca M. K. zmarł, natomiast poręczyciel – pozwany S. P., poinformowany o stanie spłaty pożyczki, nie regulował powstałych zaległości.

Strona powodowa, powołując się na postanowienia regulaminu oraz przepisy ustawy prawo spółdzielcze, wskazała, że roszczenie o zwrot pożyczki staje się wymagalne z dniem ustania członkostwa, a takie ma miejsce w chwili śmierci. Podkreśliła też, że również i po dniu wymagalności zadłużenia ma ona prawo do naliczania odsetek karnych od całości niespłaconego kapitału pożyczki. Na koniec (...) wskazał, że wszystkie koszty dodatkowe (odsetki karne oraz koszty upomnień i windykacji) zostały naliczone na skutek nieprzestrzegania przez pożyczkobiorcę planu spłaty. Na wartość dochodzonej kwoty składały się następujące należności: 60 988,05 zł z tytułu kapitału pożyczki oraz 16 847,58 zł z tytułu odsetek karnych wyliczonych do dnia wniesienia pozwu i wynikających z zaległości w spłacie rat pożyczki oraz naliczanych zgodnie z treścią umowy od kwoty całego niespłaconego kapitału, od dnia następującego po dniu wymagalności.

Postanowieniem z dnia 28.11.2012 r. Sąd Rejonowy Lublin Zachód w Lublinie VI Wydział Cywilny stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty oraz przekazał sprawę do rozpoznania tutejszemu Sądowi.

W odpowiedzi na pozew pozwany S. P. wnosił od oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Domagał się ponadto zawieszenia postępowania do czasu stwierdzenia nabycia praw do spadku i przejęcia długu przez spadkobiercę - syna pożyczkobiorcy T. K.. Pozwany potwierdził fakt zawarcia umowy pożyczki przez M. K. oraz wskazał, że zobowiązanie to spłacane było regularnie według harmonogramu spłat. Podkreślił dalej, że spadkobierca pożyczkobiorcy T. K. zwrócił się do strony powodowej z wnioskiem o restrukturyzację zadłużenia, czym, zdaniem pozwanego, potwierdził zadłużenie oraz zobowiązał się do jego spłaty. Według pozwanego spadkobiercami pożyczkobiorcy są jego żona, córki M. A. i K. P. (żona pozwanego) oraz syn T. K.. Pozwany wskazał, że zgon jest naturalną przeszkodą w spłacie zobowiązania, a postawienie w takiej sytuacji niespłaconej pożyczki w stan natychmiastowej wymagalności narusza zasady współżycia społecznego. Zwrócił uwagę, że spadkobierca pożyczkobiorcy zadeklarował spłatę zadłużenia, co jest zgodne z treścią zobowiązania i odpowiada celowi społeczno - gospodarczemu tego prawa. Wierzytelność strony powodowej zostanie zatem zaspokojona. Pozwany dodał, że nie dysponuje kwotą wskazaną w pozwie i nie może dokonać natychmiastowej spłaty. Pozwany zarzucił na koniec, że żądanie zapłaty odsetek umownych od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i nie ma uzasadnienia w wysokości inflacji. Żądanie tak wysokich odsetek przysporzy stronie powodowej nadmiernych korzyści i nieusprawiedliwionych zysków i jako żądanie lichwiarskie, jest niezgodne z zasadami uczciwego obrotu gospodarczego.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Strona powodowa (...) (...)w G.(uprzednio do 12.01.2010 r. (...) we W.) jest wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...).

M. K.był członkiem (...) od dnia 05.06.2007 r.

Dowód:

- odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców KRS strony powodowej – k. 17 - 21,

- deklaracja członkowska – k. 93,

W dniu 20.03.2008 r. strona powodowa, działająca ówcześnie pod firmą (...) z siedzibą we W., zawarła z M. K.umowę nr (...), na podstawie której udzielił mu pożyczki w wysokości 75 000 zł na okres 119 miesięcy. Pożyczka była oprocentowana była według zmiennej stopy procentowej ustalanej przez Zarząd (...)wynoszącej w dniu zawarcia umowy 15 % w skali roku. Kwota pożyczki płatna była w miesięcznych ratach, zgodnie z harmonogramem spłaty stanowiącym załącznik nr 2 do umowy. Pożyczkobiorca zobowiązany był do spłaty pożyczki do dnia 28.02.2018 r. Zgodnie z pkt. 17 umowy, w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki, należność z tego tytułu staje się należnością przeterminowaną. Od niespłaconego w całości lub w części, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, pobierane są odsetki wg stopy procentowej obowiązującej w danym okresie dla należności przedterminowej wynoszącej w dniu zawarcia umowy 22 %. (...)mógł dokonać zmiany wysokości odsetek dla należności przeterminowanych w przypadkach określonych w pkt. 4 umowy, z zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa nie mogła w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP. Zgodnie z pkt. 18 w przypadku uchybienia postanowieniom dotyczącym zasad i terminu spłaty pożyczkodawca będzie zobowiązany do uiszczenia każdorazowo opłatę manipulacyjną w wysokości 40 zł z tytułu następujących czynności: zawiadomień, wezwań do zapłaty, wypowiedzenia umowy, przedsądowego wezwania do zapłaty. Opłata manipulacyjna miała być potrącana z najbliższej spłaty.

Za zobowiązanie wynikające z tytułu zawarcia umowy poręczył pozwany S. P., który był mężem jego córki.

Integralną częścią umowy był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek (...). Zgodnie z § 24 w przypadku niespłacenia kredytu lub jego raty w terminie, należność z tytułu udzielonego kredytu stawała się w następnym dniu należnością przeterminowaną. Od niespłaconego w całości lub w części, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, pobierane są odsetki wg stopy procentowej obowiązującej w danym okresie dla należności przeterminowanych. Wysokość stopy procentowej dla należności przeterminowanej ustala w drodze uchwały Zarząd (...), z tym zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa dla należności przeterminowanej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP. (...) powiadamiał pisemnie osoby będące dłużnikami kasy z tytułu zabezpieczenia kredytu, jeżeli kredytobiorca opóźniał się ze spłatą zadłużenia. W razie ustania członkostwa, roszczenie o zwrot kredytu (pożyczki) stawało się wymagalne z dniem ustania członkostwa.

Zgodnie z Uchwałą Zarządu (...) (...)z dnia 28.06.2006 r., z dniem 01.03.2006 r. ustalono oprocentowania pożyczek przeterminowanych w (...) (...)na 22 % - czterokrotność stawki oprocentowania kredytu lombardowego NBP. Na podstawie uchwały Zarządu (...)z dnia 26.09.2009 r. obniżono oprocentowania pożyczek przeterminowanych w (...)o 1 pkt. procentowy do wysokości 21 % oraz oprocentowania nominalne o 0,75 %. Uchwałą z dnia 24.06.2009 r. oprocentowanie pożyczek przeterminowanych obniżono do 20 %. Z kolei na podstawie uchwały z dnia 29.06.2009 r. zarząd postanowił, że od dnia 01.07.2009 r. zmiana stopy procentowej dla pożyczek przeterminowanych, kredytów oraz debetów (...)i (...) będzie dokonywana w oparciu o ogłoszoną przez NBP stopę oprocentowania kredytu lombardowego. Wysokość oprocentowania dla przeterminowań ustalono na poziomi czterokrotności stopy lombardowej.

Pozwany S. P. zapoznał się z harmonogramem spłat.

Dowód:

- umowa z dnia 20.03.2008 r. – k. 27 - 28,

- regulamin udzielenia kredytów i pożyczek – k. 29 - 38,

- uchwała z dnia 28.02.2006 r. – k. 39,

- uchwała z dnia 26.03.2009 r. – k. 40,

- uchwała z dnia 24.06.2009 r. – k.41,

- uchwała z dnia 29.06.2009 r.- k. 42,

- wniosek o udzielenie pożyczki – k. 73 - 74,

- harmonogramy spłat – k. 75 - 87,

- uchwała z dnia 30.06.2009 r. – k. 138,

- tabela opłat i prowizji – k. 139 - 140,

M. K. nieregularnie spłacał zobowiązanie wynikające z umowy. Od lipca 2010 r. strona powodowa wielokrotnie wyzwała go do uregulowania rat pożyczki obciążając go jednocześnie kosztami windykacji, w tym opłatami za monity oraz należnościami odsetkowymi. Strona powodowa podejmowała także wobec niego terenowe czynności windykacyjne.

Dowód:

- rozliczenie – k. 71-72,

- harmonogramy spłat - 75-87,

- wykaz operacji na koncie – k. 94-113,

- tabela opłat i prowizji – k. 139-140,

- wezwania do zapłaty wraz z potwierdzeniami nadania – k. 141 - 171,

- informacja o czynnościach windykacyjnych – k. 172,

M. K.zmarł w dniu (...) r.

Dowód:

- kopia odpisu skróconego aktu zgonu – k. 43,

- zeznania świadka T. K. – e protokół z dnia 09.05.2013 r. od 00: 05:57 do 00:16:51,

Zgodnie z § 15 statutu (...)we W.członkostwo ustawało m.in. w przypadku śmierci członka spółdzielni.

Dowód:

- statut (...) we W. – k. 49-70,

Pismem z dnia 16.10.2012 r. strona powodowa wezwała pozwanego S. P. jako poręczyciela zobowiązania M. K. wynikającego z umowy pożyczki, do natychmiastowej zapłaty kwoty 77 710,31 zł. Poinformowała także, że od kwoty tej naliczane będą odsetki karne za każdy dzień następujący po 27.10.2012 r. w wysokości 41,77 zł.

Dowód:

- wezwanie do zapłaty z potwierdzeniem odbioru – k. 44-45,

- zeznania świadka T. K. – e protokół z dnia 09.05.2013r. od 00:05:57 do 00:16:51,

W dniu (...) syn zmarłego pożyczkobiorcy T. K. zwrócił się do strony powodowej o restrukturyzację zadłużenia. W piśmie z dnia 02.11.2012 r. strona powodowa poinformowała go, że w związku z niezakończonym postępowaniem sądowym, zmiana warunków spłaty zadłużenia wynikającego z umowy pożyczki nie jest możliwa.

Spadkobiercy M. K. nie wnioskowali o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem ani też nie złożyli żadnego oświadczenia spadkowego przez notariuszem.

Dowód:

- pismo z dnia 02.11.2012r. – k. 121,

- zeznania świadka T. K. – e protokół z dnia 09.05.2013 r. od 00: 05:57 do 00:16:51,

Ustalony powyżej stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dołączonych do sprawy dokumentów, w szczególności wniosku o pożyczkę, deklaracji członkowskiej, umowy zawartej przez stronę powodową z M. K., regulaminu, statutu oraz harmonogramu spłat a także wyciągu z rachunku, które dowiodły treści stosunku prawnego łączącego strony, czasu trwania umowy, wysokości pożyczki, wysokości oprocentowania i sposobu wykonania zobowiązania a także okoliczności poręczenia zobowiązania pożyczkobiorcy przez pozwanego. Akt zgonu stanowił dowód na okoliczność daty śmierci pożyczkobiorcy a wezwania do zapłaty kierowane przez stronę powodową oraz pismo z dnia 02.11.2012 r. stanowiły dowód na fakt sposobu wykonania zobowiązania przez pożyczkobiorcę oraz stanowiska spadkobierców w kwestii wykonania zobowiązania.

Wezwanie do zapłaty kierowane do pozwanego potwierdziło próbę ugodowego rozwiązania sporu.

Sąd dał również wiarę zeznaniom świadka T. K., ponieważ opisywane przez niego zdarzenia w całości znalazły potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył, co następuje:

Powództwo jest uzasadnione w całości.

Strona powodowa (...) w G. domagała się od pozwanego S. P. zapłaty kwoty 77 835,63 zł wraz z odsetkami umownymi z tytułu poręczonej przez niego umowy pożyczki zawartej przez M. K.. Pozwany domagając się oddalenia powództwa wskazywał, że syn pożyczkobiorcy zobowiązał się do spłaty zadłużenia oraz, że odsetki, jakich zasądzenia domaga się strona powodowa są nadmiernie wygórowane i jako takie są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Bezsporną w sprawie była okoliczność zawarcia przez stronę powodową z M. K. umowy pożyczki na kwotę 75 000 zł oraz fakt nieregularnego uiszczenia przez niego rat do chwili śmierci w dniu 15.10.2011 r. Nie był także kwestionowany fakt poręczenia przez pozwanego zobowiązania wynikającego z umowy a także wyliczona przez stronę powodową kwota zobowiązania.

Z uwagi na zarzuty pozwanego w sprawie należało ustalić czy i jaki wpływ miało oświadczenie syna pożyczkobiorcy o woli spłaty zadłużenia. Konieczna była także ocena czy odsetki umowne, jakich żądała strona powodowa były wygórowane.

Zgodnie z art. 876 § 1 k.c. przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Z powyższego przepisu wynika, że umowa poręczenia jest umową jednostronnie zobowiązującą, ponieważ stanowi zobowiązanie tylko jednej strony, jaką jest poręczyciel. Poręczyciel zobowiązuje się zatem osobiście wobec wierzyciela wykonać zobowiązanie, jeżeli nie zostanie ono wykonane przez dłużnika. Zgodnie z kolei z treścią art. 881 k.c., w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny. W przepisie tym przyjęto zasadę solidarnej odpowiedzialności poręczyciela i dłużnika głównego. Polega to na tym, że wraz z nadejściem wymagalności długu wierzyciel może dochodzić spełnienia świadczenia, według swego wyboru, albo od dłużnika, albo od poręczyciela, łącznie albo od każdego z nich z osobna. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29.01.2004 r. sygn. I ACa 401/03). Zatem fakt, że spadkobierca M. K. wyraził gotowość do spłaty zadłużenia nie miała znaczenia dla odpowiedzialności pozwanego jako poręczyciela z tytułu umowy pożyczki. W momencie bowiem udzielenia majątkowego poręczenia, stał się on dłużnikiem solidarnym wraz z pożyczkobiorcą.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów pozwanego Sąd wskazuje, że nie można mówić o niezgodności z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy wobec śmierci pożyczkobiorcy zaciągnięte przez niego zobowiązanie staje się natychmiast wymagalne. Rację ma strona powodowa powołując się na przepisy ustawy z dnia 16.09.1982 r. prawo spółdzielcze oraz ustawy z dnia 05.11.2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo kredytowych. Statuująone, że zmarłego członka wykreśla się z rejestru członków spółdzielni ze skutkiem od dnia, w którym nastąpiła śmierć (ar. 25 ustawy prawo spółdzielcze). Art. 28 ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo kredytowych wprost wskazuje z kolei, że w razie ustania członkostwa, roszczenie o zwrot pożyczki lub kredytu staje się wymagalne z dniem ustania członkostwa. Zapisy takie znalazły się także w statucie strony powodowej oraz w regulaminie (...)i obowiązywały pożyczkobiorcę jako jej członka, stąd też, jako odpowiadające brzmieniu przepisów powszechnie obowiązującego prawa, nie mogą zostać uznane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Sąd wskazuje dalej, że na zasadność dochodzenia roszczenia odsetkowego, która ma podstawę w brzmieniu przepisów art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 353 (1) k.c. zgodnie z którymi strony, na zasadzie swobody zawierania i kształtowania stosunku prawnego, mają możliwość określenia w umowie wymiaru odsetek na dowolnym poziomie. Odsetki w ustawowej wysokości obowiązują jedynie wtedy, kiedy strony danego stosunku same o tym nie postanowiły. W przedmiotowej sprawie pożyczkobiorca nie spłacał rat zaciągniętej pożyczki w terminach ustalonych w harmonogramie, co spowodowało obciążanie go odsetkami w umownej wysokości odpowiadającej czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego w stosunku rocznym. Zgodnie z umową w sytuacji ich naliczania, każda wpłata pożyczkobiorcy zaliczana była w pierwszej kolejności na zaspokojenie odsetek a później na należność główną. Samo naliczanie odsetek karnych, jak słusznie podkreślała strona powodowa, związane było z zaburzeniem wykonania zobowiązania przez pożyczkobiorcę. Stanowiły one formę zryczałtowanej kompensacji uszczerbku, jaki poniosła ona przez to, że została pozbawiona możliwości dysponowania sumą pieniężną po terminie jej płatności. Posiadają one także dyscyplinujący charakter łączącego strony zobowiązania. Nie ma przy tym znaczenia, czy opóźnienie miało charakter zawiniony czy też nie. Należy także wspomnieć, że uruchomienie ich naliczania miało związek przede wszystkim z nieterminowym spłacaniem rat, co z kolei powoduje wniosek, że strona powodowa, udzielając pożyczki nie nastawiała się na zysk w takiej postaci, ponieważ jej zyskiem był kapitał odsetkowy w wysokości 15 % wskazany w pkt. 1 umowy pożyczki. Wyznaczenie stopy procentowej w wysokości odsetek maksymalnych, odpowiadających wartości opisanej w art. 359 § 2 (1) k.c. nie stanowi jeszcze o naruszeniu zasad współżycia społecznego gdyż dopiero ten przepis stanowi wskazówkę co do tego, jakiego rzędu wielkość zastrzeżonych w umowie odsetek mogą zostać za takie uznane. (por wyrok Sądu Najwyższego z dnia 04.11.2005 r., sygn. V CK 162/05). Ponieważ jednak, w przedmiotowej sprawie, wysokość odsetek nie przewyższa odsetek maksymalnych, nie można przyjmować, że wysokość ta jest nadmierna. Nie zachodzi zatem sprzeczność z postanowienia czynności prawnej (umowy stron), dotyczącego wysokości odsetek, z ustawą ani też z zasadami współżycia społecznego.

Na koniec Sąd podkreśla jeszcze, że pozwany nie zakwestionował wartości dochodzonej kwoty ani też wartości wyliczonych, dlatego też Sąd, mając na uwadze całokształt zgromadzonego w sporawej materiału dowodowego, przede wszystkim treść przedłożonych przez stronę powodową rozliczeń oraz wyciąg z rachunku pożyczkobiorcy, uznał te fakty przez niego za przyznane na podstawie art. 320 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od pozwanego, jako zobowiązanego solidarnie poręczyciela zobowiązania zaciągniętego przez pożyczkobiorcę, na rzecz strony powodowej, kwotę 77 835,63 zł wraz z odsetkami maksymalnymi od dnia 30.10.2012 r., tj. od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

O kosztach postępowania w pkt. II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i mając na uwadze uwzględnienie w całości roszczenia strony powodowej, zasądził na jej rzecz od pozwanego poniesione przez nią koszty procesu. Na zasądzoną kwotę 4590 zł złożyły się następujące należności: opłata sądowa w wysokości 973 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3600 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Wysokość kosztów zastępstwa prawnego została ustalona w oparciu o § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.