Postanowienie SN z 11 grudnia 2015, sygn. V CNP 40/15
Data orzeczenia
11 grudnia 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Wojciech Katner
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 11 grudnia 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Wojciech Katner
w sprawie ze skargi J. K.
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
wyroku Sądu Okręgowego w J.
z dnia 2 pażdziernika 2013 r.
w sprawie z powództwa J. K.
przeciwko Gminie N.
o ustalenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 grudnia 2015 r.,
1) odrzuca skargę,
2) nie obciąża powódki na rzecz pozwanej kosztami
postępowania wywołanego wniesieniem skargi.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 2 października 2013 r. Sąd Okręgowy w J. oddalił
powództwo J. K. przeciwko Gminie N. o ustalenie, że powódce przysługuje prawo
do pierwszeństwa nabycia działki o pow. 1,38 ha, zabudowanej budynkiem
oświatowym, położonej na terenie pozwanej Gminy.
Jak Sąd ustalił, do czerwca 2013 r. pozwana była właścicielką spornej
nieruchomości wraz z budynkiem o pow. 600 m2
po byłej szkole podstawowej,
administrowanym od 2008 r. przez Gminne Centrum Kultury i Sportu w N. W
budynku znajduje się lokal mieszkalny o pow. 80 m2
, będący przedmiotem najmu
przez powódkę. W umowie najmu jest postanowienie, że lokal ten nie będzie
podlegać zbyciu na rzecz najemcy, chyba ze właściciel inaczej postanowi. Lokal
mieszkalny nie stanowił odrębnej własności i został przeznaczony wraz z całą
nieruchomością do sprzedaży w trybie przetargu nieograniczonego ustnego, do
którego mogła przystąpić także powódka. Jej wniosek o sprzedaż nieruchomości w
ramach pierwszeństwa nabycia na podstawie art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21
sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami został dwukrotnie załatwiony
odmownie ze względu na niestosowanie tego przepisu w sprawie sprzedaży
przedmiotowej nieruchomości. W kolejnych pięciu terminach przetargu lokal nie
został sprzedany, dopiero w szóstym terminie sprzedaż doszła do skutku. Powódka
nie stawała do żadnego z przetargów.
Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy uznał, że w okolicznościach
sprawy nie zostały spełnione przesłanki pierwszeństwa, o których mowa
w art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż sprzedawany
był lokal użytkowy, a nie mieszkalny, w którym mieszkanie powódki, które nie było
wyodrębnioną własnością, stanowiło tylko niewielką część całej nieruchomości.
Na poparcie swojego stanowiska Sąd wskazał, że powoływany wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 629/09 (Palestra 2010, nr 7-8, s. 261)
odnosił się do innego problemu i innej sytuacji niż ustalona w niniejszej sprawie.
Z tych względów powództwo zostało oddalone.
3
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego
pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi naruszenie prawa materialnego,
tj. art. 47 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie oraz art. 34 ustawy o gospodarce
nieruchomościami w związku z art. 5 k.c. w sytuacji nieprzyznania powódce prawa
pierwszeństwa i nadużycia przez pozwaną prawa podmiotowego. Naruszenie
prawa procesowego dotyczy art. 217 § 1 i art. 232 w związku z art. 233 k.p.c.
Skarżąca wniosła o uznanie zaskarżonego wyroku za niezgodny ze wskazanymi
przepisami i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi pozwana wniosła o odrzucenie skargi, ewentualnie o odmowę
jej przyjęcia do rozpoznania lub oddalenie skargi z zasądzeniem kosztów
postępowania wywołanego skargą.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, zgodnie z art. 4241
§ 1 k.p.c.
dotyczy prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji. Motywem takiego
rozwiązania jest dopuszczenie do nadzwyczajnego środka ochronnego jakim jest
ta skarga tylko wtedy, gdy orzeczenie sądu pierwszej instancji podlegało weryfikacji,
realizując w ten sposób zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego,
gwarantowaną konstytucyjnie. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku sądowego jest ponadto sama w sobie wyjątkowym
środkiem zaskarżenia, gdyż przenosi odpowiedzialność za określone zdarzenie,
z którego wynikła szkoda dla jednej ze stron postępowania z drugiej strony tego
postępowania - jako z istoty swojej odpowiedzialnej - na Skarb Państwa.
Jej przyjęcie do rozpoznania musi więc wynikać z naruszenia prawa o charakterze
kwalifikowanym, które nastąpiło mimo poddania wyroku sądowego kontroli
instancyjnej. Z założenia więc skarga od orzeczenia sądu pierwszej instancji
powinna zostać odrzucona. To wynika również z art. 4248
§ 1 k.p.c.
Możliwość przyjęcia skargi, o jakiej jest mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c. ma
charakter szczególnego wyjątku. W przepisie tym znajduje odbicie troska o to, żeby
strona uważająca się za pokrzywdzoną wydanym wyrokiem miała możliwość
w wyjątkowych wypadkach wnieść skutecznie skargę, w ściśle wskazanych
warunkach prawnych, mimo że chodzi o prawomocny wyrok sądu pierwszej
4
instancji i strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Jeżeli
zatem pełnomocnik strony wnosi skargę z powołaniem się na wskazany wyjątkowy
przepis, to w uzasadnieniu winien tą wyjątkowość wykazać. Nie może to polegać
na stwierdzeniu jakby mimochodem, że zaskarżony wyrok spełnia przesłanki
dopuszczalności skargi na podstawie art. 4241
§ 2 k.p.c., gdyż „w wyniku błędnych
czynności procesowych wykonywanych przez Sąd Apelacyjny (...) doszło do
naruszenia podstawowych praw człowieka i obywatela wymienionych w Konstytucji
RP poprzez uniemożliwienie odwołania się od niekorzystnego orzeczenia
sądowego". Z analizy sprawy wynika, że uniemożliwienie to zostało wywołane
głównie przez wadliwe opłacenie apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji -
będącego teraz przedmiotem skargi - i to na tamtym etapie sprawy należało
kwestionować zapadłe rozstrzygnięcia w taki sposób, aby prawnie było
to prawidłowe i skuteczne.
Jeżeli ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej wystąpiły nadzwyczajne
okoliczności, które miałyby wypełniać przesłanki wyjątkowego wypadku, o którym
jest mowa w art. 4241
§ 2 k.p.c., to należało wykazać wystąpienie naruszenia przez
Sąd określonych podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych
wolności albo praw człowieka i obywatela, a nie tylko odwołać się do tych ogólnych
stwierdzeń w świetle nieskutecznego wniesienia odwołania od orzeczenia
pierwszo- instancyjnego, dlatego że wystąpiły nieporozumienia co do wysokości
należnej opłaty sądowej. Wystąpienie wyjątkowych okoliczności, uzasadniających
dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
wyroku sądu pierwszej instancji w razie nie skorzystania z przysługujących środków
odwoławczych (art. 4241
§ 2 k.p.c.) powinno zostać szczegółowo i przekonująco
wykazane.
Wobec niespełnienia przesłanek określonych w art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c.
należało na podstawie art. 4248
§ 1 i 2 k.p.c. odrzucić skargę, uznając jednocześnie,
że występuje przypadek szczególnie uzasadniony do nieobciążania skarżącej
kosztami postępowania wywołanego skargą na podstawie art. 102 w związku z art.
391 § 1, art. 39821
i art. 42412
k.p.c.
5
eb