Wyrok z 11 lipca 2024, sygn. V ACa 925/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lipca 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodnicząca Sędzia SA Barbara Konińska

Protokolant: Katarzyna Macoch

po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2024 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa A. P., M. P., S. P.

przeciwko Spółce (...) Spółce Akcyjnej w B.

o zapłatę

na skutek apelacji powodów

od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku

z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I Cgg 18/20

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2) w ten sposób że, dodatkowo ponad odsetki zasądzone w punkcie 1):

a)  zasądza od pozwanej na rzecz powoda A. P. odsetki ustawowe od kwoty 14 196,88 złotych od dnia 12 sierpnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 16 czerwca 2020 r.

b)  zasądza od pozwanej na rzecz powoda M. P. odsetki ustawowe od kwoty 3549,22 złote od dnia 12 sierpnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 16 czerwca 2020 r.;

c)  zasądza od pozwanej na rzecz powoda S. P. odsetki ustawowe od kwoty 3549,22 złote od dnia 12 sierpnia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 16 czerwca 2020 r.

a w pozostałym zakresie powództwo o odsetki oddala;

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda A. P. kwotę 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia prawomocności orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty;

4.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda M. P. kwotę 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia prawomocności orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty;

5.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda S. P. kwotę 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia prawomocności orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty;

6.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego
w Katowicach kwotę 500 (pięćset) złotych z tytułu opłaty od apelacji, od uiszczenia której powodowie byli zwolnieni.

SSA Barbara Konińska

V ACa 925/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r., I Cgg 18/20 Sąd Okręgowy
w Rybniku zasądził od pozwanej Spółki (...) Spółki Akcyjnej w B. na rzecz powodów: A. P. 14 196,88 zł, M. P. 3549,22 zł, S. P. 3549,22 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 17 czerwca 2020 r. (punkt 1.); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 2.); zasądził od powodów na rzecz pozwanej tytułem zwrotu kosztów procesu: od A. P. 7762 zł, od M. P. 1940,50 zł, od S. P. 1940,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od prawomocności orzeczenia (punkt 3.); nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rybniku od pozwanej 3700,37 zł z tytułu części nieuiszczonych kosztów sądowych (punkt 4.).

Sąd Okręgowy ustalił między innymi, że powodowie A. P. oraz jego synowie powód M. P. i S. P. są właścicielami zabudowanej nieruchomości – A. P. w 4/6 a synowie po 1/6, położonej przy ul. (...) w M.. Ustalił nadto, że powód wystąpił w dniu 25 lutego 2014 r. z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, gdyż jego zdaniem budynek posadowiony na nieruchomości nie został w pełni zabezpieczony na przewidziane wpływy eksploatacji górniczej, a nadto podał, że eksploatacja dokonana w 2013 r. w rejonie jego budynku spowodowała poważne uszkodzenia w postaci jak sądzi „połamanych ław fundamentowych”. Pozwana pismem z 24 marca 2014 r. uznając występujące wpływy od eksploatacji dokonanej w 2013 r. o parametrach IV kategorii na dokonała oceny stanu zabezpieczenia budynku i stwierdziła stan zabezpieczeń wystarczający na występujące warunki górnicze i odmówiła wypłaty odszkodowania z tytułu obniżenia wartości rynkowej budynku przed wystąpieniem faktycznych szkód górniczych i po ich powstaniu. Sąd Okręgowy ustalił także, że w 2016 r. poza jednym pomiarem narożnika północno - zachodniego, pochylenie pozostałych narożników budynku powodów mieściło się w granicach do 10‰. W miesiącu kwietniu 2020 r. największe stwierdzone pochylenie wynosiło 8,75‰. Aktualne pochylenie budynku mieszkalnego jest w przedziale nieodczuwalnym przez użytkowników. Ze względu na uciążliwość korzystania nie występuje potrzeba wykonania prac związanych z usuwaniem skutków pochylenia budynku.

Sąd Okręgowy stwierdził, iż pochylenie to jest szkodą górniczą związaną z ruchem zakładu górniczego. Jedynym sposobem naprawy tej szkody jest wypłata odszkodowania za obniżenie wartości rynkowej nieruchomości zabudowanej. Wskazał, iż wielkość obniżenia wartości rynkowej nieruchomości powodów wskutek pochylenia budynku mieszkalnego spowodowanego negatywnymi wpływami eksploatacji górniczej wynosi 21 295,32 zł. Szkody wynikłe z oddziaływania wpływów eksploatacji w postaci pęknięć elementów konstrukcyjnych i zarysowania wypraw tynków są fizycznie do naprawienia. Po ich naprawieniu, pomijając pochylenie, wartość rynkowa nieruchomości powodów nie ulegnie zmianie w stosunku do stanu poprzedniego. Ceny jednostkowe nieruchomości niezabudowanych przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne (trend na poziomie 0,15% rocznie) i nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi (trend na poziomie 4,66 % rocznie) w M. w okresie od 2010 r. do sierpnia 2019 r. praktycznie się nie zmieniały, a nawet minimalnie rosły. Zatem wyłącznie zmiana kategorii szkód górniczych w tym terenie nie wpływa ujemnie na ceny, a co za tym idzie na wartość nieruchomości lub zmniejszenie wartości nieruchomości.

Jak wskazał Sąd Okręgowy w piśmie procesowym z 25 stycznia 2018 r. powodowie domagali się ustalenia tzw. „szkody handlowej” odpowiadającej utracie wartości wynikającej z różnicy w wartości nieruchomości przed zmianą planu ruchu zakładu górniczego obejmującą ówczesne czynniki geologiczno-górnicze oraz ustalenia szkody wynikającej z utraty wartości, tj. obniżenia wartości nieruchomości w wyniku oddziaływania szkód górniczych przy uwzględnieniu aktualnego stanu nieruchomości zakładając, że szkody zostaną naprawione. Nadto wnieśli o ustalenie utarty wartości nieruchomości wskutek wychylenia się budynku. Końcowo powodowie wskazali (pismo procesowe z 8 listopada 2022 r.), że jeżeli ustalenie wartości szkód nie jest możliwe lub znacznie utrudnione, to wnoszą o zastosowanie art. 322 k.p.c.

Sąd Okręgowy wywiódł, iż poza sporem był fakt podlegania nieruchomości powodów wpływom górniczym oraz powstanie w związku z nimi szkód, w tym pochylenia się budynku mieszkalnego. Sporna była zasadność roszczenia powodów o odszkodowanie za tzw. szkodę handlową odpowiadającą utracie wartości nieruchomości wynikającej z różnicy w wartości nieruchomości spowodowanej zmianą planu ruchu zakładu górniczego obejmującą ówczesne czynniki geologiczno-górnicze (zmiana z II na IV kategorię) oraz roszczenia o odszkodowanie za szkodę wynikającą z utraty wartości nieruchomości wskutek wychylenia się budynku.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż dochodzone przez powodów roszczenie wynikało z faktu wystąpienia szkody na ich nieruchomości spowodowanej ruchem zakładu górniczego pozwanej, a ponieważ ruch ten prowadzony był zgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze, to do naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody zastosowanie miały przepisy regulujące tę szczególną materię. Ponadto zgodnie art. 435 § 1 k.c. przedsiębiorca górniczy, jako prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.), odpowiada za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Sąd Okręgowy stwierdził, iż w sprawie zgodnie z art. 222 w zw. z art. 227 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze zastosowanie ma nowa ustawa i podstawę dla ustalenia odpowiedzialności za powstałą szkodę w nieruchomości powodów stanowi art. 144 tej ustawy oraz przepisy Kodeksu cywilnego, w tym art. 363 k.c.

Sąd I instancji wskazał dalej, że opinie biegłych nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że występująca na nieruchomości powodów szkoda w postaci wychylenia budynku pozostaje w związku przyczynowym z działalnością pozwanej. Posiłkując się opinią biegłego Sąd Okręgowy przyjął szkodę w kwocie 21 295,32 zł, która została ostatecznie zasądzona przez ten Sąd na rzecz powodów. Ocenił, że przyjęta przez biegłego metodologia w wystarczającym stopniu uwzględniała specyfikę szkody polegającej na wychyleniu budynku, której niekorzystne skutki w użytkowaniu zostały zniwelowane, jednakże samo pochylenie nie zostało zlikwidowane. Z racji tego, że powodowie są właścicielami nieruchomości w częściach ułamkowych – A. P. w 4/6, a synowie po 1/6, Sąd Okręgowy kwotę 21 295,32 zł wyliczoną przez biegłego w takim stosunku rozdzielił na poszczególnych powodów.

O odsetkach Sąd I Instancji orzekł na podstawie art. 481 k.c. Ocenił, że pozwana pozostaje w zwłoce z zapłatą na rzecz powodów od dnia następnego po doręczeniu opinii biegłego R. S., w której ustalono wysokość odszkodowania należnego powodom, co nastąpiło 16 czerwca 2020 r. W pozostałej części Sąd Okręgowy oddalił roszczenie odsetkowe jako niezasadne.

W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku powodowie zaskarżyli go w części, tj. w zakresie daty od której liczone są odsetki.

Powyższemu wyrokowi zarzucili naruszenie art. 455 k.c. oraz art. 481 § 1 i 2 k.c. przez błędne przyjęcie, że datą wymagalności roszczenia o odsetki od należności jest dzień doręczenia opinii biegłego R. S., podczas gdy odsetki powinny być zasądzone od dnia 14 czerwca 2014 r., tj. od daty zgłoszenia roszczenia, które co do zasady było kwestionowane przez pozwaną.

W oparciu o te zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanej na ich rzecz odsetek od 14 czerwca 2014 r. i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od powodów na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja powodów skutkować musiała zmianą zaskarżonego wyroku.

Na wstępie należy wskazać, iż Sąd Apelacyjny w całości przyjął za własne ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy, które nie zostały ostatecznie zresztą zakwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Czyni to zbędnym konieczność ich ponownego przytaczania zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt. 1 k.p.c.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1066) w przeciwieństwie do wcześniejszego stanu prawnego nie narzuca poszkodowanemu sposobu naprawienia szkody. Może on domagać się zapłaty stosownego odszkodowania niezależnie od tego, czy naprawa jest bądź nie jest możliwa, czy ekonomicznie uzasadniona. Jeżeli zatem poszkodowany wybierze odszkodowanie pieniężne i wezwie zobowiązanego do jego zapłaty, to od źródła zobowiązania będzie zależeć, od kiedy zobowiązanie takie jest wymagalne. W przypadku szkód, które są wyrządzone czynem niedozwolonym odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje z chwilą samego zdarzenia wyrządzającego szkodę.

Roszczenie zaś przewidziane art. 150 w zw. z art. 148 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze obejmuje świadczenie bezterminowe w rozumieniu art. 455 k.c. Oznacza to, że winno być ono spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

W niniejszej zaś sprawie jak wynikało z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji powód już w dniu 25 lutego 2014 r. zwrócił się do poprzedniczki prawnej pozwanej
z wnioskiem o wypłatę odszkodowania. Wskazał przy tym, że domaga się różnicy pomiędzy wartością rynkową jego nowego budynku przed wystąpieniem szkód górniczych i po ich powstaniu. W piśmie tym wszakże nie określono kwoty odszkodowania, ani terminu,
w jakim miałoby ono być uiszczone.

Pozwem wniesionym w dniu 14 lipca 2014 r. powodowie domagali się zasądzenia na ich rzecz od pozwanej kwoty 230 000 zł za szkody wynikłe z eksploatacji górniczej, w tym 49 000 zł za szkody materialne w budynku i 181 000 zł jako szkody handlowej, przywołali przy tym rynkowy ubytek wartości mienia na skutek zdarzeń opisanych w pozwie a związanych
z działalnością górniczą pozwanej. Dodali, że niezależnie od uszkodzeń budynku sama różnica wartości nieruchomości stanowi szkodę powodów. Tym samym już w pozwie powodowie domagali się odszkodowania za utratę wartości handlowej budynku na skutek działalności górniczej pozwanej i wynikłych z niej uszkodzeń budynku.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2017 r., V ACa 738/17 wydanego w niniejszej sprawie powodowie twierdzili, że ich nieruchomość zabudowana budynkiem mieszkalnym utraciła na swej wartości na rynku nieruchomości ze względu na wychylenie budynku, zmianę kategorii wpływów górniczych na danym terenie i konieczność wykonania napraw szkód górniczych. Sąd Apelacyjny wskazał, też wówczas że gdy w wyniku postępowania okazało się, że naprawienie szkody w postaci wychylenia budynku nie może nastąpić poprzez przywrócenie do stanu poprzedniego na koszt pozwanej, to rozważyć należało, czy szkoda taka nie wpłynęła na wartość handlową nieruchomości. Szkoda górnicza może być bowiem naprawiona w części przez przywrócenie do stanu poprzedniego (naprawę uszkodzeń), w pozostałej zaś części przez zapłatę odszkodowania pieniężnego odpowiadającego zmniejszeniu wartości handlowej przechylonego obiektu niezależnie od naprawy powodującej częściową restytucję.

W konsekwencji przywołania w treści pozwu przez powodów, że domagają się naprawienia szkody handlowej funkcję wezwania do zapłaty w tym zakresie wypełniło doręczenie pozwanej odpisu pozwu, co miało miejsce w dniu 11 sierpnia 2014 r. /k. 48 akt/. Przepis zaś art. 481 § 1 k.c. przyznaje wierzycielowi prawo do odsetek w przypadku samego opóźnienia, niezależnego zatem od winy dłużnika.

Żądanie odszkodowania w kwotach zasądzonych w zaskarżonym wyroku było przy tym w ocenie Sądu Apelacyjnego zasadne już w chwili doręczenia pozwanej odpisu pozwu. Pozwana zatem pozostawała w opóźnieniu w zapłacie liczonym od dnia następnego po doręczeniu jej tego pisma. Jak ustalił bowiem Sąd Okręgowy na podstawie opinii biegłej T. K., czego żadna ze stron nie kwestionowała, ceny jednostkowe nieruchomości niezabudowanych przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne (trend na poziomie 0,15% rocznie) i nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi (trend na poziomie 4,66 % rocznie) w M. w okresie od 2010 r. do sierpnia 2019 r. praktycznie się nie zmieniały, a nawet minimalnie rosły. W tej sytuacji przyjąć należało, że obniżenie wartości rynkowej nieruchomości obliczone przez biegłego R. S. a wynikające z braku naprawy pochylenia budynku mieszkalnego w obliczonych przezeń sumach było adekwatne w chwili wniesienia pozwu. Sąd Apelacyjny podziela trafność poglądu, zgodnie z którym jeżeli zobowiązany nie płaci odszkodowania w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie z art. 455 in fine k.c., uprawniony nie ma możliwości czerpania korzyści ze świadczenia, jakie mu się należy już w tym terminie.

Z powyższych względów na podstawie art. 386 § 1 i 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji zmieniając częściowo zaskarżony wyrok.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw.
z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) obciążając nimi w całości pozwaną wobec tego, iż powodowie ulegli jedynie co do nieznacznej części swego żądania.

SSA Barbara Konińska