Wyrok z 29 kwietnia 2025, sygn. II AKa 241/24

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 241/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

4

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 13.03.2024 r., sygn. akt III K 113/22 (osk. B. N. i 9 innych oskarżonych)

11.2. Podmiot wnoszący apelację

☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

11.3. Granice zaskarżenia

11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

12.1. Ustalenie faktów

12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1

E. D.

Oskarżona E. D., w okresie objętym zarzutem, została zgłoszona do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu:

- od 3.01.2018r. do 13.01.2018r,

- od 9.04.2018r. do 31.08.2019r. ( (...) Sp. z o.o. w B.).

Informacja ZUS,

Świadectwo pracy

2780,

2787-2788

2

M. M.

Oskarżony M. M., w okresie objętym zarzutem, nie został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu (był zgłoszony jedynie do 1.10.2018r.).

Informacja ZUS

2781

3

M. V.

Oskarżona M. V., w okresie objętym zarzutem, nie została zgłoszona do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu (była zgłoszona jedynie do 31.10.2018r.).

Informacja ZUS

2783

4

D. R.

Oskarżony D. R., w okresie objętym zarzutem, nie został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu (w 2017 roku był zgłoszony jako osoba prowadząca działalność gospodarczą).

Informacja ZUS

2810

5

Z. D.

Oskarżony Z. D., w okresie objętym zarzutem, został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu:

- od 1.06.2016r. do 27.12.2018r.

Informacja ZUS

2812

6

M. S.

Oskarżona M. S., w okresie objętym zarzutem, została zgłoszona do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu:

- od 1.01.2016r. do 29.02.2020r.

Informacja ZUS

2813

7

J. D.

Oskarżony J. D., w okresie objętym zarzutem, został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu:

- od 19.04.2013r. do 30.09.2017r. ( (...) sp. z o.o. w B.).

Informacja ZUS

2817

8

K. R.

Oskarżona K. R., w okresie objętym zarzutem, została zgłoszona do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu:

- od 1.06.2016r. do 31.08.2018r.

Informacja ZUS

2818

9

M. K.

Oskarżony M. K., w okresie objętym zarzutem, nie został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu (zgłoszenie od 10.10.2019r.)

Informacja ZUS

2820

10

B. N.

Oskarżony B. N. w 2017 roku osiągnął dochód (po odliczeniach) w wysokości 19.374,60 zł, zaś w 2018 roku w wysokości 18.709,24 zł.

PIT 37

2836, 2832

11

M. S.

Oskarżona M. S. w 2018 roku osiągnęła dochód (po odliczeniach) w wysokości 19.891,56 zł.

PIT 37

2841

12

M. K.

Oskarżony M. K. w 2018 roku wykonał liczne przelewy podatkowe – na łączną kwotę 62.802 zł, a jego prywatny rachunek bankowy został w tym roku zasilony łączną kwotą 270.273,47 zł, natomiast rachunek firmowy – łączną kwotą 615.663,07 zł. Posiadał pozytywną opinię w BIK.

Wykazy operacji,

Wydruki z BIK

2790-2794,

2795-2799

13

M. K.

Oskarżony M. K. w 2017 roku osiągnął roczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej (po odliczeniach) w wysokości 135.815,88 zł, zaś w 2018 roku w wysokości 67.138,20 zł oraz w wysokości 10.800 zł z tytułu najmu.

PIT-y 36L i 28

2800-2803, 2847, 2852-2854

14

J. D.

Oskarżony J. D. w 2017 roku osiągnął dochód (po odliczeniach) w wysokości 39.600,99 zł.

PIT 36

2855

15

Z. D.

Oskarżony Z. D. w 2017 roku osiągnął dochód (po odliczeniach) w wysokości 37.424,86 zł, zaś w 2018 roku w wysokości 42.760,72 zł.

PIT-y 37

2863, 2866

16

E. D.

Oskarżona E. D. w 2018 roku osiągnęła dochód (po odliczeniach) w wysokości 17.461,61 zł.

PIT 37

2879

17

M. M.

Oskarżony M. M. w 2018 roku osiągnął dochód (po odliczeniach) w wysokości 53.061,36 zł.

PIT 37

2880

18

K. R.

Oskarżona K. R. w 2017 roku osiągnęła dochód (po odliczeniach) w wysokości 24.159,12 zł, zaś w 2018 roku w wysokości 16.094,17 zł.

PIT-y 37

2882, 2883

19

D. R.

Oskarżony D. R. osiągnął w 2017 roku dochód (po odliczeniach) w wysokości 8.043,03 zł.

PIT 36L

2884

20

M. V.

Oskarżona M. V. w 2018 roku osiągnęła dochód (po odliczeniach) w wysokości 5.346,36 zł.

PIT 37

2885

21

B. N.

Oskarżony B. N. został zgłoszony do ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1.04. do 31.12.2017 roku (przez (...)). Następnie – od 9.06.2017 roku do 29.11.2017 roku – był zgłoszony wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego (opłacanego samodzielnie) jako wspólnik spółki (przez (...) sp. z o.o.). Ponownie – od 1.01.2018 roku do 31.05.2019 roku – został zgłoszony do ZUS jako pracownik (przez (...)).

Informacja ZUS

2815

12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

12.2. Ocena dowodów

12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1-9, 21

Informacje ZUS

Dowody są w pełni wiarygodne, gdyż zostały wystawione przez upoważnioną do tego instytucję publiczną, posiadającą dane dotyczące rejestracji osób fizycznych w celu objęcia ich ubezpieczeniami społecznymi oraz ubezpieczeniem zdrowotnym. Zarówno forma, jak i treść przesłanych informacji nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu Apelacyjnego. Dowody te nie były także kwestionowane w toku postępowania przez którąkolwiek ze stron.

Podobnie nie budzi zastrzeżeń wiarygodność świadectwa pracy wystawionego dla oskarżonej E. D. przez byłego pracodawcę.

10-11,13-20

Deklaracje PIT

Dowody są w pełni wiarygodne, gdyż zostały wystawione przez upoważnionych do tego przedstawicieli urzędów skarbowych, posiadających dane dotyczące rocznego dochodu osiąganego i deklarowanego przez podatnika. Zarówno forma, jak i treść przesłanych informacji nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu Apelacyjnego. Dowody te nie były także kwestionowane w toku postępowania przez którąkolwiek ze stron.

12

Wykazy operacji, wydruki z BIK

Dostarczone przez oskarżonego M. K. dokumenty są wiarygodne – potwierdzają zakres prowadzonej przez niego w tym czasie działalności gospodarczej. Wykazy operacji bankowych zostały pobrane z serwisu transakcyjnego (...) i nie budzą zastrzeżeń Sądu Apelacyjnego. Podobnie jak i wydruki z BIK, wskazujące na ówczesną kondycję finansową i ocenę możliwości kredytowych tego oskarżonego. Dane te korespondują z informacjami pozyskanymi przez Sąd odwoławczy z urzędu skarbowego i z ZUS, z których wynika, że M. K. w omawianym okresie prowadził z powodzeniem działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu określone dochody roczne.

12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

I.  Apelacja prokuratora

1.  Błąd w ustaleniach faktycznych (pkt 1-18 wyroku) – uznanie, że zachowania oskarżonych nie polegają na doprowadzeniu pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, poprzez wprowadzenie w błąd pracowników pokrzywdzonych instytucji i brak zakwalifikowania tych czynów również z art. 286 §1 kk, podczas, gdy prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że oskarżeni ci zmierzali także do wprowadzenia w błąd pokrzywdzonych banków i instytucji finansowych, poprzez brak zamiaru ze strony każdego z oskarżonych spłacenia udzielonych kredytów i pożyczek, a także przez ukrycie tego, że nie byli oni samodzielnymi beneficjentami przyjętych środków, nie zamierzają samodzielnie ich spłacać, a pokrycie swoich zobowiązań scedowali na B. N., który faktycznie nie był w stanie ich regulować, czym doprowadzono pokrzywdzonych do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez B. N., co wyczerpało również znamiona przestępstwa z art. 286 §1 kk.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

2.  Błąd w ustaleniach faktycznych – uznanie, że wobec dokonania oceny, że czyny przypisane 9 oskarżonym (z wyjątkiem B. N.) wyczerpują jedynie znamiona przestępstw z art. 297 §1 kk, wina i stopień społecznej szkodliwości tych czynów nie są znaczne, co skutkowało wydaniem wyroku warunkowo umarzającego postępowanie wobec tych oskarżonych, , podczas, gdy prawidłowa analiza całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zachowania opisane w pkt 1-18 wyroku powinny być uznane za społecznie szkodliwe i zawinione w stopniu znacznym, co wyklucza warunkowe umorzenie postępowania karnego w tych przypadkach.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

II.  Apelacja obrońcy osk. D. R.

1.  Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 kpk – dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającej m.in. na

bezpodstawnym uznaniu za całkowicie niewiarygodne wyjaśnień osk. D. R. w zakresie, w jakim twierdził, że nie miał świadomości, iż przy zawieraniu umowy kredytowej przedłożone zostało nierzetelne zaświadczenie o jego zatrudnieniu, podczas, gdy oskarżony osobiście nie przedkładał w instytucji kredytującej tych dokumentów.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

2.  Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 9 §2 kpk – nierozpoznanie wniosku dowodowego obrońcy (pismo z 3.11.2023r.), niewskazanie w uzasadnieniu motywów pominięcia tego wniosku, podczas, gdy przeprowadzenie zgłaszanych wniosków dowodowych było istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania i doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

3.  Błąd w ustaleniach faktycznych – przyjęcie, że oskarżony D. R. działał wspólnie i w porozumieniu, pomimo, że z jego wyjaśnień wprost wynika, że nie miał świadomości co do posłużenia się przez B. N. nierzetelnym zaświadczeniem o jego zatrudnieniu.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

III.  Apelacja obrońcy osk. J. D.

1.  Obraza przepisów postępowania, tj. art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk – dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a mianowicie:

a)  odmówienie wiary wyjaśnieniom osk. J. D. w tej części, w której wskazał, że dokumenty przedłożone w trakcie procedury kredytowej mogą poświadczać nieprawdę w sytuacji, gdy wedle jego ówczesnej wiedzy nadal pozostawał zatrudniony w spółce (...) Sp. z o.o., albowiem nigdy nie otrzymał wypowiedzenia umowy o pracę, bądź świadectwa pracy i nadal wykonywał pracę na rzecz i na polecenie B. N., stąd brak było podstaw, by w tej części jego wyjaśnieniom odmówić wiary, a świadkowie – pracownicy B. N. potwierdzili, że nie znali się w większości nawzajem lub niektóre tylko osoby (św. R. D., Z. W.), więc informacja o nowym właścicielu nie musiała dotrzeć do oskarżonego, skoro nie bywał w siedzibie firmy, a działał „na telefon” N.;

b)  danie wiary wyjaśnieniom osk. B. N. co do okoliczności związanych z rzekoma wiedzą oskarżonego co do tego, że nie był zatrudniony w spółce (...) w czasie, kiedy podpisywane były umowy kredytowe, i że umowa o pracę została wypowiedziana ustnie, w sytuacji, gdy oczywistym wydaje się, że skoro inni pracownicy otrzymali wypowiedzenia umów o pracę na piśmie i ich pracodawcą stawał się G. C., to oskarżony również taki dokument otrzymałby, gdyby oskarżony N. kończył z nim współpracę, natomiast z uwagi na brak obecności w biurze i pracę na telefon od B. N., oskarżony nie miał wiedzy, że doszło do zmiany właściciela firmy i nadal wykonywał polecenia B. N. i dostawał za to wynagrodzenie, a ta informacja nie została oskarżonemu przez B. N. przekazana, a zlecenie dalszych usług utwierdzało go wręcz w przekonaniu, że w kwestii zatrudnienia nic się nie zmieniło, w szczególności, że niewiarygodność wyjaśnień B. N. wynika chociażby z tego, że wskazywał on, że J. D. dostał „prowizję” za zaciągnięcie zobowiązań, w sytuacji, gdy na umowie pożyczki zawartej pomiędzy oskarżonym a N. potwierdził on odbiór gotówki w pełnej kwocie.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

2.  Obraza przepisów postępowania, tj. art. 170 §1 pkt 3 kpk w zw. z art. 6 kpk – przez oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego o zwrócenie się do bazy CEPIK o dane właścicieli pojazdów, którymi poruszał się oskarżony, w sytuacji, gdy dowód ten miał na celu wykazanie, że oskarżony w tym czasie wykonywał faktyczne usługi kierowcy na zlecenie osk. B. N. (odczyt karty kierowcy potwierdza wykonywanie pracy kierowcy w tym czasie), a zatem, że miał prawo zakładać w konsekwencji, że zaświadczenie o zatrudnieniu, jakie zostało przedłożone w procedurze kredytowej jest rzetelne i odzwierciedla faktyczny stan rzeczy, a sama informacja ZUS o okresach zatrudnienia oskarżonego nie jest przydatna w tym sensie, że to pracodawca zgłasza pracownika do ZUS i zaniechanie tego po stronie B. N. nie świadczy o tym, że oskarżony nie pracował dla B. N. w czasie podpisywania umów kredytowych, a także, że oskarżony miał świadomość, że jego zatrudnienie w (...) Sp. z o.o. ustało, co w konsekwencji naruszyło prawo oskarżonego do obrony.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

3.  Błąd w ustaleniach faktycznych – dowolne uznanie, że:

- oskarżony w czasie podpisywania umowy kredytowej miał wiedzę i świadomość nierzetelności dokumentów poświadczających jego zatrudnienie w (...) Sp. z o.o., wiedział, że tam nie pracuje;

- oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z B. N. w celu uzyskania kredytu od (...) Bank SA oraz (...) SA;

- wszyscy pracownicy (...) Sp. z o.o. otrzymali wypowiedzenia umów o pracę i zawarli nowe umowy z G. C., który przejął wszystkich pracowników;

- wiedza o zmianach pracodawcy była powszechna i nie mogło być sytuacji, że ktoś o tym nie wiedział;

- w tym czasie B. N. prowadził działalność transportową wyłącznie pod firmą (...) (z zeznań świadków wynikało, że nadal prowadził działalność w zakresie transportu, choć na mniejszą skalę, zatem działalności nie zaprzestał);

- oskarżony działał z zamiarem umyślnym popełnienia przestępstw, a w konsekwencji błędne ustalenie, że dopuścił się przestępstw z art. 297 §1 kk.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

IV.  Apelacja obrońcy oskarżonych M. M. i M. K.

Błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie oceny rzekomo świadomego posłużenia się przez oskarżonych M. i K. zaświadczeniami o ich rzekomym zatrudnieniu w firmie (...) – nadanie zbyt znacznej wagi temu, że dokumenty te zostały przez wymienionych, w trakcie podpisywania innych dokumentów w (...) Bank, opatrzone nie parafą lecz podpisem, z pełnym imieniem i nazwiskiem, przy braku jednoczesnego dostrzeżenia i nie wzięciu pod uwagę wyjaśnień obu oskarżonych o ich przeświadczeniu w zakresie tak ze strony M. M. o przekazaniu N. rzetelnego zaświadczenia z miejsca pracy tegoż pierwszego, jak i w zakresie M. K. przyjęciu za wiarygodne zapewnień N. o braku z uwagi na scoring obrotów na jego rachunku takowego zaświadczenia bank nie wymaga, przy pominięciu zachowania pracownicy banku, wskazującej wyłącznie miejsca i formę podpisów na dokumentach, co nie pozwala na przyjęcie, że oskarżeni ci istotnie mieli świadomość złożenia w banku nieprawdziwych zaświadczeń o zatrudnieniu i zarobkach.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

V.  Na podstawie art. 423 §1a kpk odstąpiono od sporządzania pisemnego uzasadnienia wyroku w części dotyczącej oskarżonego B. N. , albowiem w tym zakresie uzasadnienie sporządzane jest na wniosek strony, zaś wniosek taki nie został dotąd złożony.

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Ad. I.1

Zarzut prokuratora zasadniczo zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd Okręgowy w sposób nieprawidłowy zinterpretował znamiona typu czynu zabronionego z art. 286 §1 kk (błąd w wykładni), aczkolwiek uzasadnienie tego zarzutu winno skupić się na nieco innych argumentach, niż uczynił to skarżący.

Niewątpliwie błędne jest zapatrywanie prawne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które sprowadza się w istocie do prostego stwierdzenia, że jeżeli po stronie oskarżonych nie było zamiaru niespłacenia kredytu (niezależnie od tego, kto miałby to w przyszłości uczynić), to ich działanie nie może być kwalifikowane z art. 286 §1 kk, a jedynie z art. 297 §1 kk. Jest to wykładnia zbyt wąska, pomijająca wypracowane od lat w orzecznictwie i akceptowane powszechnie w doktrynie rozumienie pojęcia „niekorzystnego rozporządzenia mieniem” przez osobę pokrzywdzoną przestępstwem oszustwa (art. 286 §1 kk). Jest to znamię wielowymiarowe i wieloaspektowe, gdyż różne mogą być w praktyce powody uznania, że pokrzywdzony – na skutek bezprawnych działań oskarżonego, w szczególności wprowadzenia w błąd – rozporządził mieniem w taki sposób, który musi być uznany za szkodzący jego interesom majątkowym, a zatem niekorzystny.

Sąd Apelacyjny w pełni podziela zatem pogląd wyrażony w jednym z wielu podobnych orzeczeń Sądu Najwyższego, zgodnie z którym niekorzystnym rozporządzeniem mieniem przy zawarciu umowy kredytowej nie musi być powstanie rzeczywistej straty w sensie materialnym, lecz np. już sam fakt przyznania takiego kredytu bez odpowiedniego zabezpieczenia, z ryzykiem utraty wypłaconych środków i nieuzyskania odsetek ( wyrok SN z 5.01.2006r., sygn. akt III KK 198/05, OSNKW 2006/4/40, LEX nr 178475). Jeszcze bardziej dosadnie kwestia ta została wyłożona w jednym z nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego, w którym trafnie przyjęto, że za "niekorzystne rozporządzenie mieniem", o którym mowa w art. 286 § 1 k.k., może być uznane takie rozporządzenie, które jest niekorzystne z punktu widzenia osoby pokrzywdzonej, a powstanie szkody w mieniu nie stanowi koniecznego warunku do przyjęcia, że znamię to zostało spełnione. Uznaniu, że doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem nie sprzeciwia się nawet fakt, że świadczenie wzajemne zostało w całości zaspokojone przez sprawcę. O niekorzystnym rozporządzeniu mieniem można mówić także wtedy, gdy pokrzywdzony otrzymuje świadczenie ekonomicznie ekwiwalentne, ale inne niż by sobie życzył ( postanowienie SN z 29.04.2022r., sygn. akt IV KK 111/22, OSNK 2022/10/35, LEX nr 3358351).

Także w doktrynie – oceniając stany faktyczne analogiczne, jak w niniejszej sprawie - słusznie przyjmuje się, że realizacja znamion art. 286 §1 k.k. następuje nie tylko wówczas, gdy oskarżony od początku miał zamiar niespłacenia kredytu, ale także wtedy, gdy wprowadził dysponenta mieniem w błąd co do warunków jego udzielenia; niekorzystne rozporządzenie mieniem to nie tylko takie, w przypadku którego zachodzi prawdopodobieństwo jego niezwrócenia, ale także takie, które zostało dokonane na warunkach, na których nie zostałoby dokonane, gdyby nie wprowadzenie dysponenta w błąd. W istocie zatem za nietrafny należy uznać pogląd, który ogranicza zakres kryminalizacji art. 286 §1 k.k. tylko do sytuacji, w ramach których sprawca miał z góry powzięty zamiar niespłacenia kredytu (por. Piotr Zakrzewski, [w:] Majewski Jarosław (red.), Kodeks karny. Komentarz do art. 286 kk, LEX-elektr., stan prawny na 14.03.2024r., tezy 16-19). Trafnie tenże autor przywołuje nadto pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, zgodnie z którym znamię oszustwa stanowiącego skutek przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. zostaje wypełnione także wtedy, gdy sprawca, działając w sposób opisany w tym przepisie, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z punktu widzenia instytucji kredytowej, np. dlatego, że wskutek wprowadzenia w błąd dochodzi do udzielenia kredytu o wyższym stopniu ryzyka niż ten, który istnieje w przekonaniu pokrzywdzonego. Konieczność windykacji kredytu drogą licytacji jest niewątpliwie wyższym stopniem ryzyka niż spłata kredytu w gotówce ( wyrok SA w Lublinie z 18.06.2002 r., II AKa 343/01, LEX nr 75405). Podobnie interpretację omawianego znamienia przedstawiają również

Małgorzata Dąbrowska-Kardas i Piotr Kardas, ze szczególnym naciskiem na analizę zwiększonego ryzyka po stronie banku, w przypadku wydatkowania własnych środków pod wpływem braku prawidłowego rozeznania sytuacji, w której udzielany jest kredyt ( por. Dąbrowska-Kardas Małgorzata, Kardas Piotr [w:] Wróbel Włodzimierz (red.), Zoll Andrzej (red.), Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 286 k.k., LEX-elektr., stan prawny na 1.09.2021r., tezy 66-71).

Na gruncie niniejszej sprawy Sąd Okręgowy opisanych wyżej przesłanek w ogóle nie badał, gdyż za wystarczające uznał ustalenie, że oskarżeni – ufając w zapewnienia oskarżonego B. N., ocenianego przez nich jako człowieka majętnego – byli przekonani, że zaciągane przez nich kredyty będą systematycznie spłacane przez tego oskarżonego, któremu uprzednio przekazali całość środków uzyskanych w ramach kredytu lub pożyczki. Jak już wyżej wskazano – jest to podejście zdecydowanie zbyt wąskie, nie znajdujące adekwatnego zakotwiczenia w prawidłowej wykładni znamion czynu opisanego w art. 286 §1 kk, a zwłaszcza znamienia „niekorzystnego rozporządzenia mieniem”.

Sąd Apelacyjny zgadza się w konsekwencji ze skarżącym prokuratorem, że materiał dowodowy niniejszej sprawy wskazuje na wyczerpanie przez oskarżonych: K. R., Z. D., D. R., J. D., E. D., M. S., M. M. i M. V. także znamion typu czynu zabronionego z art. 286 §1 kk, poza znamionami z art. 297 §1 kk. Przypadek oskarżonego M. K. zostanie odrębnie omówiony w dalszej części uzasadnienia.

Argumentacja autora apelacji wprawdzie nieco omija opisane wyżej, kluczowe wszak aspekty omawianego zagadnienia – skupiając się bardziej na ocenie zamiaru spłacenia zobowiązania i kwestii faktycznego beneficjenta pozyskanych od pokrzywdzonych środków – jednakże ostatecznie prowadzi do trafnej konkluzji, że działanie oskarżonych doprowadziło do błędnego przekonania pokrzywdzonych instytucji finansowych, że kredyty i pożyczki będą spłacane przez te właśnie osoby, nie zaś B. N., którego kondycja finansowa i zdolność kredytowa nie mogła być przecież przez pokrzywdzonych badana, gdyż nie był on stroną żadnej z analizowanych tu umów kredytowych, co w konsekwencji pozwala na uznanie, że rozporządzenia te miały charakter niekorzystny – w rozumieniu znamion z art. 286 §1 kk.

Zdaniem Sądu odwoławczego, bardziej klarowne wydaje się jednak podejście do omawianego tematu z nieco innej strony i trochę szerszej perspektywy.

Oczywistym jest, że kredyt (pożyczka) przyznawany jest konkretnej osobie, której zdolność kredytowa jest badana w toku wstępnej procedury bankowej, co ma znaczenie nie tylko dla samej decyzji o przyznaniu kredytu, ale także np. w zakresie żądanych od kredytobiorcy zabezpieczeń, czy dokonywanej przez bank kalkulacji ryzyka. Ostateczna decyzja kredytowa oparta jest więc o poczynione wcześniej ustalenia, które powinny być zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, gdyż w przeciwnym razie aktualizuje się natychmiast pytanie – czy gdyby pokrzywdzony znał prawdziwe okoliczności sprawy, zdecydowałby się na dokonanie rozporządzenia mieniem i to na takich samych warunkach.

Przechodząc ponownie na grunt rozpoznawanej obecnie sprawy należy wskazać, że oskarżeni przedstawili się pokrzywdzonym instytucjom jako osoby posiadające stałe zatrudnienie oraz stałe, miesięczne dochody – w wysokości wynikającej z przedłożonych przez nich (nieprawdziwych) zaświadczeń o zatrudnieniu i zarobkach. Jeżeli zatem okoliczności te nie były prawdziwe, to pokrzywdzony zawarł każdorazowo umowę o znacznie wyższym ryzyku (w tym windykacyjnym), niż się tego spodziewał i jakie dopuszczał. Niejednokrotnie udzielił wręcz kredytu osobie nie posiadającej żadnego zatrudnienia lub uzyskującej jedynie śladowe dochody roczne (w praktyce wyłączone spod egzekucji). W przypadku konieczności prowadzenia egzekucji komorniczej nie miałby więc możliwości zajęcia wynagrodzenia za pracę kredytobiorcy, zaś ewentualny majątek posiadany przez B. N. (mającego zobowiązania te faktycznie spłacać) byłby dla pokrzywdzonych niedostępny, gdyż nie był on stroną zawartych umów kredytowych (pożyczkowych).

Mając na uwadze takie właśnie rozumienie znamion czynu z art. 286 §1 kk, Sąd Apelacyjny istotnie uzupełnił materiał dowodowy rozpoznawanej sprawy, pozyskując dowody, które miały wykazać, czy wskazani w apelacji prokuratora oskarżeni posiadali (w czasie czynu) stałe zatrudnienie i jakie ewentualnie osiągali z tego tytułu wynagrodzenie miesięczne (roczne). Racjonalne wydaje się bowiem założenie, że nawet w ustalonych w sprawie stanie faktycznym, przy wprowadzeniu pokrzywdzonych w błąd co do przedstawionego przez oskarżonych zatrudnienia i osiąganych zarobków, możliwa byłaby sytuacja, w której dany oskarżony posiada jednak stałe zatrudnienie, u innego pracodawcy, z podobnymi lub wyższymi dochodami, co sprawia, że pokrzywdzony miałby jednak zbliżone perspektywy zaspokojenia swoich ewentualnych roszczeń. Wówczas możliwe byłoby uznanie, że rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego nie miało jednak charakteru niekorzystnego, gdyż posiada on do dyspozycji analogiczny, równoległy sposób zaspokojenia swoich roszczeń; klient jest osobą o zbliżonej zdolności kredytowej.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny pozyskał odpowiednie zaświadczenia o rejestracji oskarżonych w ZUS, a także informacje z urzędów skarbowych o wysokości ich rocznych dochodów w okresie, którego dotyczyły stawiane im zarzuty, po czym porównał te dane z przedkładanymi każdorazowo przez oskarżonych w bankach informacjami, tj. w czasie zawierania umów kredytowych (dane z zaświadczeń o zatrudnieniu, dane o dochodach wpisane w treści umów kredytowych). Analiza ta doprowadziła do następujących wniosków (wynagrodzenie miesięczne):

1.  Osk. D. R.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 4.781 zł (k. 23),

- kwoty z PIT: 670 zł (2017r. – k. 2884),

- ZUS – brak rejestracji (k. 2810).

2.  Osk. K. R.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 3.480 zł (k. 154, 259), 5.000 zł (k.213, 272v), 3.480 (k. 406),

- kwoty z PIT: 2.013 zł (2017r. – k. 2882), 1.341 zł. (2018r. – k. 2883),

- ZUS – potwierdzono rejestrację (k. 2818).

3.  Osk. M. S.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 8.668 zł (k. 321), 4.098 zł (k. 332), 3.300 zł (k. 1638), 3.321 zł (k. 1725),

- kwoty z PIT: 1.657 zł (2018r. – k. 2841),

- ZUS – potwierdzono rejestrację (k. 2813).

4.  Osk. M. V.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 6.432 zł (k. 348), 6.432 (k. 360),

- kwoty z PIT: 445 zł (2018r. – k. 2885),

- ZUS – brak rejestracji (k. 2783).

5.  Osk. E. D.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 5.124 zł (k. 392, 393),

- kwoty z PIT: 1.455 zł (2018r. – k. 2879),

- ZUS – potwierdzono rejestrację (k. 2780).

6.  Osk. Z. D.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 9.125 zł (k. 431), 12.326 zł (k. 433), 3.201 zł (k. 432), 4.595 zł (k. 440), 13.720 zł (k. 441),

- kwoty z PIT: 3.118 zł (2017r. – k. 2863), 3.563 zł (2018r. – k. 2865),

- ZUS – potwierdzono rejestrację (k. 2812).

7.  Osk. M. K.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 5.944 zł (k. 451), 5.944 zł (k. 453), 5.974 zł (k. 459), 5.974 zł (k. 460),

- kwoty z PIT: 11.317 zł (2017r. – k. 2800), 7.336 zł (2018r. – k. 2846, 2852),

- ZUS – brak rejestracji (k. 2820).

8.  Osk. M. M.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 5.432 zł (k. 451), 5.432 zł (k. 480),

- kwoty z PIT: 4.421 zł (2018r. – k. 2880),

- ZUS – brak rejestracji (k. 2781).

9.  Osk. J. D.

- kwoty deklarowane pokrzywdzonym: 7.560 zł (k. 1187v), 7.560 zł (k. 1194v), 7.113 zł (k. 1324),

- kwoty z PIT: 3.300 zł (2017r. – k. 2855),

- ZUS – potwierdzono rejestrację (k. 2817).

Z poczynionych ustaleń wynika, że jedynie oskarżony M. K. w inkryminowanym czasie osiągał dochody wyższe, niż wynikało to z przedłożonej przez niego dokumentacji kredytowej, a zatem w tym przypadku ryzyko banku nie różniło się w sposób znaczący od założonego podczas zawierania obu umów kredytowych z tym oskarżonym. Pozostali oskarżeni posiadali dochody niższe, niż deklarowali, czym wprowadzili w błąd pokrzywdzonych w zakresie własnej kondycji finansowej i posiadanej zdolności kredytowej. Również podczas postępowania karnego oskarżeni ci podawali swoje dochody w kwotach odbiegających od deklarowanych przy zaciąganiu zobowiązań kredytowych. Zatem jedynie w przypadku oskarżonego M. K. można ewentualnie podzielić ocenę Sądu I instancji, że przypisany mu czyn wyczerpuje znamiona wyłącznie z art. 297 §1 kk.

Nie uwzględniono jednocześnie twierdzeń skarżącego oskarżyciela publicznego, że także czyny oskarżonego M. K. należy kwalifikować w kontekście znamion z art. 286 §1 kk, gdyż – jak wyżej wspomniano – przyjęte przez apelującego kryteria nie do końca znalazły aprobatę Sądu Apelacyjnego. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że oskarżony M. K. rzeczywiście ustalił z oskarżonym B. N., że przekaże mu środki pozyskane z kredytów, jednakże miał do tego prawo, gdyż zawarte umowy nie ograniczały go w dysponowaniu tymi środkami. Obaj też ustalili, że B. N. będzie przekazywał oskarżonemu K. odpowiednie kwoty z tytułu rat kredytowych, a zatem oskarżony M. K. z takim też przeświadczeniem podszedł do zawieranych umów, zakładając, że będą one na bieżąco obsługiwane. W momencie, gdy okazało się to niemożliwe – z uwagi na zachowanie B. N., który zaprzestał płatności i niespodziewanie wyjechał z Polski – niezwłocznie przejął na siebie obowiązki wynikające z terminowego regulowania rat obu kredytów, spłacając je w całości.

Skarżący błędnie polemizuje zatem z ustaleniami Sądu Okręgowego co do istnienia zamiaru spłaty kredytów przez poszczególnych oskarżonych (ten bowiem istniał, choć pośrednio – w formie ustalonej z B. N. i z wykorzystaniem jego środków), nie dostrzegając, że w nieco innym miejscu należy doszukiwać się realizacji przez tychże oskarżonych (z wyłączeniem M. K.) znamion typu czynu zabronionego z art. 286 §1 kk. Ostatecznie jednak omawiany zarzut apelacyjny okazał się trafny, gdyż wskazani w nim oskarżeni (poza M. K.) w ocenie Sądu odwoławczego rzeczywiście, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzili pokrzywdzonych w błąd co do własnej sytuacji finansowej, posiadanych dochodów, co skutkowało podjęciem przez instytucje finansowe decyzji, które były obiektywnie niekorzystne z punktu widzenia ich interesów majątkowych, tj. decyzji, których pokrzywdzeni by nie podjęli, gdyby znali prawdziwy stan sprawy.

Ad. I.2

Zarzut zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy, uzasadniając swoją decyzję o zastosowaniu instytucji warunkowego umorzenia postępowania wobec wskazanych w zarzucie oskarżonych, skupił się wyłącznie na sylwetkach tychże osób, ich charakterystyce i cechach osobowych. Argumentację tę – z życiowego punktu widzenia - można byłoby nawet co do zasady podzielić, gdyby nie fakt, że zgodnie z brzmieniem stosownego przepisu kodeksowego (art. 66 §1 kk) Sąd ten winien oceniać także (w tym samym stopniu) czyn każdego oskarżonego i stopień jego społecznej szkodliwości, która nie może być wszak znaczna. Ten ostatni element został całkowicie pominięty w części motywacyjnej zaskarżonego wyroku.

Tymczasem Sąd Apelacyjny, podzielając w pełni twierdzenia apelującego, stoi na stanowisku, że czyny przypisane oskarżonym przez Sąd I instancji z pewnością nie mogą być kwalifikowane w sposób przewidziany w art. 66 §1 kk, na co wskazuje choćby sama wysokość kwot stanowiących przedmiot niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonych. Nie chodzi tu bowiem o zakup ratalny telewizora, pralki, czy telefonu komórkowego, lecz o bardzo wysokie kwoty pieniężne, wynoszące od kilkudziesięciu do nawet kilkuset tysięcy złotych; dodatkowo liczone według siły nabywczej pieniądza z lat 2017-2018, nie zaś w czasie orzekania, kiedy to siła ta jest znacząco niższa, głównie w wyniku wysokiej inflacji w okresie występowania pandemii Covid-2019 (nawet do 20 % rocznie). Przypomnieć zatem należy owe kwoty, przypisane przez Sąd I instancji poszczególnym oskarżonym:

- K. R., 5 umów, łącznie 320.791 zł,

- Z. D., 2 umowy, łącznie 175.179 zł,

- D. R., 1 umowa, 178.231 zł,

- J. D., 2 umowy, łącznie 321.961 zł,

- M. K., 2 umowy, łącznie 216.426 zł,

- E. D., 1 umowa, 49.892 zł,

- M. S., 1 umowa, 32.926 zł,

- M. M., 1 umowa, 165.700 zł,

- M. V., 1 umowa, 107.200 zł.

W tej sytuacji Sąd odwoławczy stanowczo nie zgadza się z oceną zaprezentowaną w omawianym zakresie przez Sąd Okręgowy i nie widzi możliwości warunkowego umorzenia postępowania co do czynów, których społeczna szkodliwość jest stosunkowo wysoka.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ad. II.1

Zarzut jest bezzasadny.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności wyjaśnienia oskarżonego D. R., uznając je – w przeważającej mierze – za niewiarygodne i ukierunkowane na uniknięcie odpowiedzialności karnej za zarzucone mu przestępstwo (str. 29-30 uzasadnienia wyroku). Nie ulega wszak wątpliwości, że oskarżony ten pozostawał w bardzo bliskich relacjach – zarówno rodzinnych, jak i gospodarczych – z oskarżonym B. N., współdziałał z nim w otwieraniu i prowadzeniu restauracji w B., znał i rozumiał potrzeby finansowe związane z tego rodzaju działalnością, a zatem motyw jego działania jest tu oczywisty. Pomimo formalnej rejestracji tej działalności na D. R., faktycznym zarządcą tego projektu był B. N., który organizował też finansowanie restauracji. Z uwagi na tego rodzaju relację, w pełni logiczny jest fakt, że oskarżony D. R., za namową B. N., zdecydował się pomóc w finansowaniu wspólnego przedsięwzięcia i zgodził się na formalne zaciągnięcie omawianego kredytu, z przekazaniem uzyskanych środków B. N. do dalszego zagospodarowania. Taki też obraz wyłania się z konsekwentnych w tym zakresie wyjaśnień oskarżonego B. N..

Nie ma zatem racji obrońca twierdząc, że oskarżony D. R. nie miał świadomości, że podczas zawierania umowy kredytowej zostało przedłożone nierzetelne zaświadczenie o jego zatrudnieniu. Wszak własnoręcznie podpisał zarówno samą umowę kredytową (w której mowa była o zatrudnieniu), jak i nieprawdziwe zaświadczenie o zatrudnieniu – na prośbę B. N.; okoliczność tę potwierdził wprost w swych wyjaśnieniach B. N. (k. 1265). Nie ma przy tym istotnego znaczenia podnoszona w apelacji okoliczność, jakoby oskarżony D. R. osobiście nie przedkładał w instytucji kredytowej wymienionych wyżej dokumentów. Niewątpliwie wiedział przecież, co podpisuje, w jakim celu to robi i jaki będzie dalszy los owych dokumentów, gdyż wcześniej uzgodnił to z B. N.. Nawet jeżeli technicznie zostały one dostarczone do banku przez inną osobę, to kwestia ta nie wpływa na zakres odpowiedzialności karnej oskarżonego D. R., który działał intencjonalnie, w porozumieniu z B. N..

Słusznie Sąd Okręgowy nie dał wiary naiwnym twierdzeniom oskarżonego D. R., że nie bardzo zdawał sobie sprawę z tego co podpisuje, że dokumenty podpisywał mechanicznie, w zaufaniu do szwagra. Nawet jeżeli przyjąć, że oskarżony D. R. faktycznie darzył B. N. znacznym zaufaniem, to nie sposób przyjąć, że tak liczne i tak ważne dokumenty kredytowe podpisywał bez ich czytania i bez świadomości ich prawnego znaczenia. Jest to wiedza podstawowa, oczywista dla każdego dorosłego człowieka, a tym bardziej zajmującego się prowadzeniem działalności gospodarczej. Przeciwne twierdzenia skarżącego stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami i ocenami poczynionymi w tym zakresie przez Sąd I instancji. Są także sprzeczne z jasnymi i konsekwentnymi twierdzeniami oskarżonego B. N., które zostały uznane w tej części za wiarygodne.

Ad. II.2

Zarzut jest bezzasadny.

Sąd I instancji rozpoznał i oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadka dyrektora oddziału (...) Banku SA, złożony przez innego obrońcę, na rozprawie w dniu 20.10.2023r. (k. 2467). W tej sytuacji – zgodnie z dyspozycją art. 368 §2 kpk – nie miał już obowiązku ponownego rozpoznania tego samego wniosku, opartego na tych samych podstawach faktycznych, złożonego tym razem przez obrońcę oskarżonego D. R., w piśmie z 3.11.2023 roku (k. 2498). Sąd Okręgowy powinien – co prawda - fakt ten odnotować w treści protokołu rozprawy, zgodnie z dyspozycją przywołanego wyżej przepisu, jednakże brak takiej adnotacji pozostaje bez wpływu na merytoryczną ocenę trafności zaskarżonego wyroku.

Jedynie na marginesie należy wskazać, że – wbrew sugestiom skarżącego – oddalenie omawianego wniosku dowodowego było prawidłowe, gdyż okoliczności wskazane w tezie dowodowej pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej oskarżonego D. R. (jak i pozostałych oskarżonych).

Ad. II.3

Zarzut ten jest chybiony, podobnie jak zarzut zawarty w punkcie 1.

W istocie stanowi on zdublowanie podniesionego wyżej zarzutu obrazy przepisów postępowania.

Powtórzyć zatem należy, że - na podstawie zebranych i prawidłowo ocenionych dowodów – Sąd Okręgowy słusznie ustalił, że oskarżeni D. R. i B. N., powiązani więzami rodzinnymi i gospodarczymi, działali wspólnie i w porozumieniu, w celu uzyskania przez D. R. kredytu opartego na nieprawdziwych danych dotyczących jego zatrudnienia i osiąganych dochodów. Środki z tego kredytu miały zostać przekazane B. N., zaś D. R. miał jedynie występować wobec banku jako strona umowy kredytowej, uzyskawszy uprzednio od B. N. nieprawdziwe zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach.

Skoro nietrafny okazał się podniesiony uprzednio przez obrońcę zarzut dotyczący wadliwej oceny zebranych w sprawie dowodów (głównie wyjaśnień oskarżonego D. R.), to Sąd odwoławczy nie przychylił się do – stanowiącego jego konsekwencję – zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, który ponownie wywodzony jest przez skarżącego z wadliwej oceny dowodów przez Sąd I instancji. W konsekwencji uznano, że trafne jest ustalenie zawarte w zaskarżonym wyroku, że oskarżony D. R. miał świadomość tego, że B. N. – wykorzystując dokumenty podpisane uprzednio przez D. R. (w tym nieprawdziwe zaświadczenie o zatrudnieniu w firmie (...) sp. z o.o.) – wystąpi do (...) Banku SA o kredyt i pozyska z tego tytułu środki, którymi będzie swobodnie dysponował.

Ad. III.1

Zarzut jest niezasadny.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił zebrane w sprawie dowody dotyczące zarzutów stawianych oskarżonemu J. D., a w szczególności wyjaśnienia tego oskarżonego, jak i wyjaśnienia oskarżonego B. N..

Podkreślić należy, że wersja wydarzeń forsowana przez oskarżonego J. D., podtrzymywana w apelacji autorstwa jego obrońcy, stoi w wyraźnej sprzeczności z pozostałymi dowodami pozyskanymi w tej części w toku postępowania, a zatem zarówno z wyjaśnieniami B. N., zeznaniami świadków zatrudnionych w firmie (...) (kierowcy, dyspozytorzy), zeznaniami nabywcy tej firmy (G. C.), jak i dokumentami uzyskanymi z ZUS.

Z dowodów tych jednoznacznie wynika, że po zmianie właściciela firmy (z dniem 1.06.2016r.) oskarżony J. D. nie był już pracownikiem owej firmy, z czego zdawał sobie sprawę, a zatem podpisane przez niego zaświadczenie o zatrudnieniu nie jest prawdziwe.

Skarżący konsekwentnie eksponuje fakt, że brak jest pisemnego potwierdzenia otrzymania przez oskarżonego J. D. wypowiedzenia stosunku pracy, pomijając zupełnie inne, przedstawione przez Sąd Okręgowy dowody, z których wynika, że – pomimo owego niedopatrzenia – oskarżony J. D. miał świadomość zakończenia zatrudnienia w firmie B. N. już w 2016 roku (str. 27-29 uzasadnienia wyroku).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że sam oskarżony B. N. wprost przyznał, że J. D. był przez niego informowany o ustaniu zatrudnienia w firmie (...) (k. 1262). Wyjaśnienia te nie budzą wątpliwości Sądu Apelacyjnego, gdyż oskarżony N. w toku procesu dość konsekwentnie i jednoznacznie przedstawiał okoliczności zawierania poszczególnych umów kredytowych, zaś okoliczności te znalazły potwierdzenie w innych dowodach. Brak jest powodów, by zakładać, że jedynie w sprawie J. D. miałby podawać nieprawdziwe informacje związane z procedurą kredytową.

Dodatkowo Sąd I instancji słusznie oparł się na licznych zeznaniach świadków zatrudnionych w firmie (...), czy to jako kierowcy, czy też jako dyspozytorzy, z których wynika, że po 2016 roku J. D. nie jeździł jako kierowca w tej firmie, nie był znany tym osobom, nie wystawiano na jego dane żadnych dokumentów, w tym zleceń przewozowych. Przykładowo świadek K. W. zeznała, że gdy pracowała jako spedytor w firmie (...), to oskarżony J. D. tam już nie był zatrudniony i znała go z opowieści, jako ojca Z. D. (k. 2399); podobnie zeznał świadek K. D. (k. 2400).

Kolejne dokumenty pochodzą z ZUS i wynika z nich, że w okresie objętym zarzutem J. D. nie był zgłoszony jako pracownik (...) (ani w żadnej innej firmie B. N.), a nadto w 2017 roku zainicjował procedury zmierzające do uzyskania uprawnień emerytalnych. Dodatkowo w oświadczeniu z 2022 roku oskarżony J. D. podał, że od 2017 roku utrzymuje się wyłącznie z emerytury (k. 2112). W swych wyjaśnieniach składanych przed Sądem Okręgowym wskazał: „Ja w momencie podpisywania tych umów pracowałem, ale w ograniczonym zakresie i byłem do dyspozycji na telefon” (k. 2191v-2192). Trudno przyjąć, że taka forma okazjonalnej w istocie aktywności mogła być traktowana przez oskarżonego jako stałe zatrudnienie w ramach stosunku pracy.

Sąd odwoławczy za trafne uznaje też uwagi zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, oparte na treści zeznań świadka G. C., że praca kierowców (zwłaszcza w transporcie międzynarodowym) jest dość mocno sformalizowana i muszą oni na co dzień dysponować dokumentacją dotyczącą ich zatrudnienia w konkretnym podmiocie (np. karta kierowcy, karta paliwowa) i jest wręcz nieprawdopodobne, by kierowca nie wiedział, u jakiego pracodawcy jest aktualnie zatrudniony.

Trudno też uznać, że oskarżony J. D. był rzekomo przekonany o dalszym zatrudnieniu w firmie (...) sp. z o.o. w B. należącej do B. N., wiele miesięcy po jej przejęciu przez nowego pracodawcę, pomimo nie uzyskiwania typowych w takich przypadkach świadczeń i dokumentów od pracodawcy, jak np. comiesięczne wynagrodzenie za pracę (przelewem lub za pokwitowaniem), bezpłatne świadczenia zdrowotne w ramach NFZ, czy też roczna deklaracja PIT za cały 2016 rok, która musi być wydana do końca lutego roku kolejnego.

W tej sytuacji opieranie zarzutu odwoławczego wyłącznie na twierdzeniach oskarżonego J. D., słusznie uznanych przez Sąd I instancji za niewiarygodne, nie mogło przynieść efektu zamierzonego przez skarżącego. Sąd Apelacyjny podziela argumenty przedstawione w tej części przez Sąd Okręgowy, w tym w pełni zgadza się z dokonaną tam oceną dowodów, w tym wyjaśnień oskarżonego B. N., znajdujących oparcie w innych dowodach, jak i J. D., stanowiących de facto element przyjętej przez niego linii obrony, zmierzającej do uniknięcia odpowiedzialności karnej.

Nawet jeżeli przyjąć, że po dniu 1.06.2016 roku J. D. wykonywał pewne transporty na ustne polecenie B. N., to fakt ten nie oznacza, że nie miał on świadomości zakończenia jego stosunku pracy z firmą (...) sp. z o.o. w B., sprzedaną na rzecz G. C., który umowy tej z J. D. nie kontynuował. Z ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy wynika, że B. N. współdziałał z D. R. nie tylko w zakresie prowadzenia restauracji, ale także odnośnie prowadzenia przez tego ostatniego działalności transportowej (pod nazwą (...)). Niemniej oskarżony J. D., jako kierowca zawodowy z wieloletnim doświadczeniem, musiał znać różnicę pomiędzy pozostawaniem w stosunku pracy z firmą transportową, a wykonywaniem okazjonalnych przewozów „na telefon” (zleceń), które z takim stałym zatrudnieniem nie mają nic wspólnego. Sam obrońca mówi tu wielokrotnie o „usługach”, a nie realizacji typowych obowiązków pracowniczych. Podnoszone zatem przez autora apelacji argumenty nie zasługują w tej części na uwzględnienie i nie dowodzą, by Sąd Okręgowy w sposób błędny ocenił wyjaśnienia oskarżonego J. D..

Nietrafne są sugestie skarżącego, jakoby niewiarygodność wyjaśnień B. N. wynikała także z tego, że wspominał on o prowizji otrzymanej przez J. D. za wzięcie kredytu na rzecz N., przy jednoczesnym zapisie na umowie zawartej pomiędzy wymienionymi oskarżonymi, że B. N. kwituje odbiór kredytu w pełnej kwocie (zarzut 1 b – str. 2 apelacji). Nic nie stoi przecież na przeszkodzie, by owa prowizja została wypłacona J. D. w dalszej kolejności, tzn. po zawarciu wskazanej umowy lub nawet z innych jeszcze środków własnych B. N.. Brak tu logicznego związku przyczynowo – skutkowego.

Nie zasługuje na uwzględnienie kolejny argument skarżącego (str. 6 apelacji), jakoby nie wszyscy pracownicy firmy (...) (później (...)) się znali i nie jest wykluczone, że nie wiedzieli o tym, że J. D. jest jednak zatrudniony w tej firmie. O ile można zgodzić się z tą argumentacją co do kierowców, o tyle nie jest prawdopodobne, by takiej wiedzy nie posiadali dyspozytorzy, pozostający wszak w bieżącym, roboczym kontakcie osobistym z poszczególnymi kierowcami, którym przekazywali zlecenia transportowe i inne wskazówki dotyczące zleconych przewozów.

Podnoszoną przez obrońcę okoliczność, że J. D. jako jedyny z firmy nie otrzymał pisemnego wypowiedzenia umowy o pracę (str. 6 apelacji), należy tłumaczyć w ten sposób, że został on zatrudniony stosunkowo niedawno (1.03.2016r.), nie został jeszcze zgłoszony do ZUS, a nadto praktycznie w ogóle nie przebywał w siedzibie spółki. W tych okolicznościach oskarżony B. N. – jak wyjaśniał w toku postępowania – poprzestał na ustnym ogłoszeniu J. D., że jego stosunek pracy został zakończony. Koresponduje to z faktem, że oskarżony J. D. nie był znany innym pracownikom spółki (...) i nie pojawiał się z dokumentacji przewozowej tej firmy – po dniu 1.06.2016 roku.

Ad. III.2

Zarzut ten jest bezzasadny, co wynika częściowo z argumentów przedstawionych już wyżej.

Okazjonalne wykonywanie ewentualnych zleceń przewozowych („na telefon”) przez J. D., w tym na polecenie B. N., nie dowodzi bynajmniej tego, że był on przekonany o dalszym pozostawaniu w stosunku pracy z firmą (...) Sp. z o.o., zarządzaną przez B. N.. Tak samo nieistotne byłoby czynienie ustaleń co do własności samochodów, którymi miał w owym czasie poruszać się oskarżony J. D., gdyż samochód ciężarowy wykorzystywany do działalności transportowej wcale nie musi być zarejestrowany na firmę, która ów samochód faktycznie wykorzystuje – może być on np. przedmiotem użyczenia, najmu, leasingu itp.

Wbrew treści zarzutu, Sąd Okręgowy trafnie oddalił zatem wniosek dowodowy obrońcy zmierzający do ustalania właścicieli pojazdów w bazie CEPiK, co znajdowało oparcie w dyspozycji art. 170 §1 pkt 3 kpk. Zarzut obrazy tego przepisu nie jest zatem zasadny.

Ad. III.3

Zarzut ten jest bezzasadny, gdyż opiera się zasadniczo na ujętym w punkcie 1 zarzucie błędnej oceny zebranych w sprawie dowodów, służących następnie do czynienia ustaleń faktycznych w sprawie, uznanym przez Sąd odwoławczy za chybiony.

Trafnie są zatem – jak wyżej wskazano – ustalenia Sądu I instancji, że oskarżony J. D. miał świadomość tego, że podpisywane przez niego zaświadczenie o zatrudnieniu jest nieprawdziwe, gdyż w tym czasie nie był on zatrudniony w firmie (...) sp. z o.o.. Fakty te Sąd ustalił na podstawie analizy opisanych wyżej dowodów, podważających wersję forsowaną przez oskarżonego J. D. i jego obrońcę. Wiedział także, że oskarżony N. ma zamiar przejąć środki z kredytu, gdyż takie były ustalenia pomiędzy tymi oskarżonymi, co wynika z wiarygodnych w tej części wyjaśnień oskarżonego B. N.. Tym samym nie ulega też wątpliwości, że wymienieni oskarżeni działali wspólnie i w porozumieniu, co nie stoi w sprzeczności z oczywistą w sprawie okolicznością, że to B. N. był pomysłodawcą i głównym wykonawcą przestępczego procederu, a J. D. uległ jego namowom; nie wyłącza to jednak jego odpowiedzialności karnej.

Nie ma racji skarżący twierdząc, że Sąd Okręgowy ustalił, że G. C. przejął wszystkich pracowników firmy (...). W przypadku oskarżonego J. D. ustalono wszak, że nie przeszedł on do nowej firmy (po 1.06.2016r.), nie otrzymał nowej dokumentacji pracowniczej, zaś o zakończeniu pracy (wypowiedzeniu) informował go osobiście oskarżony B. N..

Całkowicie trafne jest także – wbrew treści zarzutu – ustalenie Sądu I instancji, że w firmie (...) sp. z o.o. wiedza o zmianie właściciela była powszechna, gdyż wniosek taki wprost wypływa z zeznań osób zatrudnionych w tej firmie, a także osoby przejmującej – świadka G. C.. Są ona także logiczne, zważywszy na opisane wcześniej, znaczne sformalizowanie działalności transportowej na rynku międzynarodowym.

Nie popełnił także błędu w ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy przyjmując, że oskarżony B. N. prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych wyłącznie w ramach spółki (...) – do czasu jej faktycznego przekazania na rzecz G. C.. Późniejsza jego współpraca z D. R. miała już zupełnie inny charakter, gdyż nie stanowiła prowadzenia działalności na własny rachunek przez B. N., a jedynie współdziałanie z D. R., który posiadał zarejestrowaną na siebie działalność gospodarczą, obejmującą też świadczenie usług transportowych ( (...)). Formalnie oskarżony N. nie występował już wówczas samodzielnie w dokumentacji pracowniczej lub przewozowej, a zatem nie mógł także podpisywać dokumentów o zatrudnieniu pracowników we własnej firmie, w tym zaświadczenia przedłożonego podczas zawierania umowy kredytowej przez oskarżonego J. D. w firmie (...), która wówczas miała już inną nazwę ( (...) sp. z o.o.) i należała do G. C.. Nie ujawniono w toku postępowania, aby w tym czasie oskarżony B. N. prowadził działalność transportową w innej jeszcze formie organizacyjnej.

Zebrane dowody dały też Sądowi Okręgowemu wystarczająco mocne podstawy do przyjęcia ustalenia o umyślności działania oskarżonego J. D. w zakresie zarzuconych mu czynów. Oskarżony ten podpisał umowy kredytowe oraz zaświadczenia o zatrudnieniu, wiedząc o tym, że ponad rok wcześniej zakończył pracę w spółce należącej do B. N.. Świadomie wprowadził więc w błąd bank, co do okoliczności istotnych dla przyznania każdego z kredytów.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ad. IV

Zarzut podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonych M. K. i M. M. jest bezzasadny; ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w części dotyczącej okoliczności popełnienia przez obu oskarżonych zarzuconych im czynów, tzn. przebiegu czynności przez nich podejmowanych, są prawidłowe, gdyż wynikają z zebranych w sprawie dowodów, ocenionych zgodnie z zasadami z art. 7 kpk, w tym z wykorzystaniem zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego.

Obaj oskarżeni osobiście podpisali zarówno dotyczące ich umowy kredytowe, jak i niezbędne w tego rodzaju przypadkach zaświadczenia o zatrudnieniu i posiadanych zarobkach. Faktów tych obrońca bynajmniej nie kwestionuje.

Słusznie Sąd Okręgowy przyjął – wbrew odmiennemu stanowisku apelującego – że działania oskarżonych miały charakter świadomy, niczego nie robili przez pomyłkę, mechanicznie, odruchowo, czy przypadkowo, co wynika z charakteru ocenianych czynności bankowych, liczby i cech podpisywanych przez nich dokumentów, a także z doświadczenia życiowego i zawodowego obu oskarżonych (w szczególności M. K., zajmującego się zawodowo windykacją należności).

Przypomnieć należy, że Sąd I instancji opisał formę złożenia podpisu pod zaświadczeniami o zatrudnieniu (pełen podpis, a nie tylko parafa), omówił szatę graficzną tych dokumentów, sekwencję wykonywanych czynności; argumentacja ta zasługuje na uwzględnienie i z pewnością nie stanowi przejawu – jak ujął to obrońca – nadania przez Sąd nadmiernej wagi tymże okolicznościom. Są to bowiem czynniki ważne i pozwalające na prawidłowe wnioskowanie w zakresie strony podmiotowej czynu przypisanego oskarżonym.

Prawidłowym ustaleniom poczynionym w omawianym zakresie przez Sąd Okręgowy autor apelacji ponownie przeciwstawia wyjaśnienia obu oskarżonych, uznane przez Sąd meriti za niewiarygodne, mające uchronić ich przed odpowiedzialnością karną w niniejszej sprawie.

Jeżeli faktycznie – jak twierdzi oskarżony M. M. – przekazałby on B. N. inne, prawdziwe zaświadczenie o zatrudnieniu z miejsca swojej pracy, to nie podpisywałby nieprawdziwego zaświadczenia dostarczonego mu przez B. N. o zatrudnieniu w spółce (...) (złożonego później w banku), gdyż byłoby to zbędne w procedurze kredytowej, której celem jest ustalenie zdolności kredytowej klienta banku. Byłby też w stanie pozyskać potwierdzenie wystawienia takiego zaświadczenia przez pracodawcę (zaświadczenia wydawane są na wniosek pracownika). Rzecz jednak w tym, że pozyskanie takiego zaświadczenia nie było w przypadku oskarżonego M. M. możliwe, gdyż – jak wynika z zaświadczenia z ZUS – w czasie zaciągania przedmiotowego kredytu (listopad 2018 roku) – nie był on zarejestrowany jako pracownik wykonujący pracę na podstawie stosunku pracy (k. 2781); pracował tylko do 1.10.2018 roku.

Równie nieprawdziwe, a wręcz naiwne są twierdzenia oskarżonego M. K., jakoby opierał się on na zapewnieniach oskarżonego B. N., że sam scoring obrotów na rachunku bankowym będzie wystarczający do uzyskania kredytu, bez potrzeby przedkładania zaświadczenia o zatrudnieniu. Ocena ta opiera się na następujących, istotnych argumentach:

- oskarżony B. N. w swych wyjaśnieniach nie potwierdził tych okoliczności;

- oskarżony M. K. posiada wysokie kompetencje zawodowe w zakresie procedur bankowych i windykacji, a zatem musiał zdawać sobie sprawę z tego, że przy tak znacznej kwocie kredytu (ponad 200.000 złotych) konieczne jest wykazanie swojej zdolności kredytowej za pomocą zaświadczenia o osiąganych dochodach;

- gdyby oskarżony faktycznie posiadał takie przeświadczenie, nie byłoby powodu, dla którego miałby podpisać zaświadczenie przedłożone mu przez oskarżonego B. N. i dodatkowo okoliczności te potwierdzać w treści zawartej z bankiem umowy kredytowej.

Nie sposób także uznać za zasadne twierdzeń obrońcy, że oskarżeni w banku jedynie podpisali dokumenty bankowe w miejscach wskazanych im przez pracownika banku, bez wnikania w ich treść, bez czytania. Mając na uwadze doświadczenie życiowe i zawodowe obu oskarżonych, znaczną wysokość zaciąganych kredytów, a także fakt, że pieniądze te miały być przez nich powierzone do wykorzystania w całości innej osobie, nie będącej bynajmniej ich najbliższym przyjacielem, tezy te są całkowicie nieuprawnione, a wręcz naiwne.

Na zakres odpowiedzialności karnej oskarżonych w niniejszej sprawie – wbrew sugestiom skarżącego ujętym już na wstępie uzasadnienia apelacji – nie wpływa zachowanie pracowników pokrzywdzonych banków, w tym ewentualne naruszenie przez nich obowiązków pracowniczych, czy wewnętrznych przepisów korporacyjnych. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej nie pozwala na tego rodzaju dywagacje, zwłaszcza w sytuacji, gdy są to jedynie podejrzenia i przypuszczenia obrońcy. Osoby te mogą ponieść ewentualnie własną odpowiedzialność za swoje zachowania; nie działały one bynajmniej z oskarżonymi M. K. i M. M. w ramach współsprawstwa.

Oczywistym wydaje się także i to, że oskarżeni ci nie byli w żaden sposób zniewoleni przez pracowników banku i nie musieli – jak ujmuje to obrońca – podpisywać w ciemno kolejnych dokumentów „podsuwanych” im przez tychże pracowników; zwłaszcza przy kredytach na tak wysokie kwoty. Podobnie nie byli przymuszeni do przestępczych działań przez B. N., lecz ulegli jego sprytnym namowom, co może mieć znaczenie głównie przy ewentualnym wymiarze kary.

Wniosek

I.  Apelacja prokuratora

- o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez:

1.  przyjęcie, że oskarżeni (9) dopuścili się popełnienia wszystkich zarzuconych im czynów, opisanych i zakwalifikowanych prawnie jak w akcie oskarżenia;

2.  orzeczenie wobec tych oskarżonych następujących kar:

a)  K. R. (czyny 1-5), na podstawie art. 286 §1 kk, przy zastosowaniu art. 91 §1 kk – rok pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 150 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

b)  Z. D. (czyny 1-2), na podstawie art. 286 §1 kk, przy zastosowaniu art. 91 §1 kk – 11 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 90 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

c)  D. R., na podstawie art. 286 §1 kk – 10 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 90 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

d)  J. D. (czyny 1-2), czyn 1 - na podstawie art. 286 §1 kk w zw. z art. 294 §1 kk – rok pozbawienia wolności, kara grzywny 100 stawek po 30 zł każda, czyn 2 – na podstawie art. 286 §1 kk – 8 miesięcy pozbawienia wolności, kara grzywny 70 stawek po 30 zł każda, kara łączna – rok i 3 miesiące pozbawienia wolności, grzywna 130 stawek po 30 zł każda;

e)  M. K. (czyny 1-2), na podstawie art. 286 §1 kk, przy zastosowaniu art. 91 §1 kk – rok pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 110 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

f)  E. D., na podstawie art. 286 §1 kk – 6 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 50 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

g)  M. S., na podstawie art. 286 §1 kk – 8 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 70 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

h)  M. M., na podstawie art. 286 §1 kk – 10 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 80 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby;

i)  M. V., na podstawie art. 286 §1 kk – 8 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat, kara grzywny 80 stawek po 30 zł każda, zobowiązanie do informowania sądu na piśmie (co 6 miesięcy) o przebiegu okresu próby.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

II.  Apelacja obrońcy osk. D. R.

- o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego,

ewentualnie

- o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

III.  Apelacja obrońcy osk. J. D.

- o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego,

ewentualnie

- o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

IV.  Apelacja obrońcy oskarżonych M. M. i M. K.

- o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obu oskarżonych od popełnienia zarzuconych im czynów

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Ad. I (prokurator)

Wniosek prokuratora o skazanie oskarżonych przez Sąd II instancji, w sytuacji, gdy w I instancji warunkowo umorzono wobec nich postępowanie karne - choć literalnie zgodny z dyspozycją znowelizowanego w 2019 roku przepisu art. 454 §1 kpk – nie mógł zostać w niniejszej sprawie uwzględniony, gdyż sprzeciwiają się temu ważne argumenty natury gwarancyjnej, w tym wynikające z ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych, prowadzące do takiej interpretacji zaistniałego w stanie stanu prawnego, który wyklucza przyjęcie koncepcji forsowanej w apelacji oskarżyciela publicznego.

Sąd Apelacyjny orzekający w tym składzie ma świadomość tego, że poruszony temat pozostaje dość sporny zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, jakkolwiek – z przyczyn niżej przedstawionych – opowiada się za takim właśnie rozumieniem omawianych tu regulacji ustawowych.

Od dnia 5.10.2019 r. art. 454 §1 kpk posiada następujące brzmienie: „Sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono postępowanie”. W stosunku do poprzedniej wersji usunięto zatem kolejną alternatywę, a zatem przypadek, gdy wobec oskarżonego warunkowo umorzono postępowanie karne.

Już podczas procedowania tej zmiany pojawiły się uwagi krytyczne płynące z Rady Legislacyjnej ( por. opinia z 11 stycznia 2019 r. o projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw [RL-033-6/18],

opublikowano: Prz.Leg. 2021/1/88-120, LEX-elektr.), w których wskazano, że owa zmiana stanowiłaby wyraz naruszenia przysługującego oskarżonemu prawa do obrony materialnej, wyrażającej się w możliwości skorzystania z zasady dwuinstancyjności postępowania – art. 176 ust. 1 Konstytucji RP.

Także Sąd Najwyższy w kilku już orzeczeniach zaprezentował podobną tezę, przyjmując wprost, że skazanie w postępowaniu przed sądem II instancji oskarżonego, wobec którego sąd I instancji warunkowo umorzył postępowanie doprowadziłoby do utraty przez oskarżonego prawa do postępowania dwuinstancyjnego ( por. np. postanowienie SN z 14.06.2021r., I KS 6/21, LEX nr 3327332, postanowienie SN z 8.02.2023r., V KS 36/22, LEX nr 3526757).

Nieco szersze uzasadnienie tej tezy znalazło się w wypowiedziach przedstawicieli doktryny, w których – poza kwestiami konstytucyjnymi – słusznie zwrócono uwagę na zapisy umów międzynarodowych, ratyfikowanych przez Polskę, które zyskują pierwszeństwo przed sprzecznymi z nimi zapisami ustaw krajowych, w tym Kodeksu postępowania karnego.

Należy podzielić przeważające - jak się wydaje – stanowisko, zgodnie z którym istotne gwarancje kontroli instancyjnej zawarte zostały w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych; artykuł 14 ust. 5 MPPOiP stanowi bowiem, że każda osoba skazana za przestępstwo ma prawo do odwołania się do sądu wyższej instancji w celu ponownego rozpatrzenia orzeczenia o winie i karze zgodnie z ustawą. Przepis ten powinien być interpretowany więc w ten sposób, że uprawnienie do zaskarżenia wyroku skazującego dotyczy nie tylko orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, lecz także wyroku sądu drugiej instancji, który po raz pierwszy skazał oskarżonego. W świetle tego uregulowania od wyroku skazującego wydanego dopiero w drugiej instancji powinno przysługiwać oskarżonemu prawo do odwołania co do winy i kary. Wobec tego ewentualną rezygnację z zakazu wyrażonego w art. 454 § 1 k.p.k. należałoby rozpatrywać w kategorii naruszenia art. 14 ust. 5 MPPOiP. Nawet w przypadku uznania, że w świetle tej regulacji osoba, wobec której warunkowo umorzono postępowanie, może zostać uznana za osobę skazaną w pierwszej instancji (autonomiczne rozumienie pojęcia konwencyjnego), to zgodnie z tym przepisem wymagany jest jeszcze dostęp do sądu wyższej instancji w celu ponownego rozpatrzenia orzeczenia o winie i karze zgodnie z ustawą. W zakresie kary, orzeczonej dopiero w drugiej instancji, nie jest zatem zachowany standard określony w art. 14 ust. 5 MPPOiP, gdyż od tego rozstrzygnięcia nie przysługuje środek odwoławczy do sądu wyższej instancji. Wydaje się, że wynikające z art. 67 § 3 k.k. obowiązki nakładane w okresie próby, nie mogą zostać uznane za odpowiadające „orzeczeniu o karze” w rozumieniu art. 14 ust. 5 MPPOiP. ( por. Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany do art. 454 kpk, LEX-elektr. 2025, teza 5).

Należy zaakceptować także podnoszoną w piśmiennictwie argumentację, zgodnie z którą rażąca obraza przepisów wyrażających zasadę prawa do obrony (art. 6 k.p.k.) i zasadę dwuinstancyjności (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP i art. 14 ust. 5 MPPOiP w zw. z art. 91 Konstytucji RP) w drodze wyroku, którego treścią jest skazanie po raz pierwszy w instancji odwoławczej i wymierzenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności, stanowić powinna podstawę skutecznego zarzutu kasacyjnego, gdyż wyrok taki ostać się nie może w obowiązujących realiach prawnych, przy założeniu oczywistego – dla myślenia kategoriami demokratycznego państwa prawa – respektowania składającego się na te realia porządku konstytucyjnego i zobowiązań wynikających z wiążących Rzeczpospolitą Polskę umów międzynarodowych ( por. Zagrodnik Jarosław (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 454 kpk, LEX-elektr., 2024, teza 4).

Na naruszenie w takim przypadku przepisów Konstytucji RP oraz art. 14 MPPOiP zwraca uwagę także Stanisław Zabłocki, który zauważa, że formalnie orzeczenie warunkowo umarzające postępowanie nie jest skazaniem, a zatem wyjęcie tego rodzaju orzeczeń spod ochrony objętej regułą ne peius z art. 454 § 1 kpk prowadzi do możliwości skazania osoby „po raz pierwszy” w instancji odwoławczej, czyli dokładnie do sytuacji, której zapobiegać ma gwarancja zapisana w tym przepisie. Skoro zaś w takim zakresie nowelizacja z 2019 r. dopuściła do skazania „po raz pierwszy” w instancji odwoławczej, narusza ona standard wyznaczony w art. 14 ust. 5 MPPOiP. Autor ten dostrzega także, że nowelizacja ta umożliwia w praktyce skazanie osoby, wobec której sąd pierwszej instancji warunkowo umorzył postępowanie, także na karę pozbawienia wolności bezpośrednio w instancji odwoławczej. Przy dopuszczeniu tej perspektywy stoi ona zatem w sprzeczności ze standardem konstytucyjnym, wytyczonym przez TK w postanowieniu z 9.11.2009 r., S 7/09, OTK-A 2009/10, poz. 154 ( por. Stefański Ryszard A. (red.), Zabłocki Stanisław (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom IV. Komentarz do art. 454 kpk, Lex-elektr. 2021, teza 13).

Na tle zaprezentowanej powyżej argumentacji podkreślić wypada, że wniosek prokuratora w niniejszej sprawie zawiera nie tylko żądanie skazania oskarżonych w instancji odwoławczej, ale i wymierzenia im kar pozbawienia wolności.

Podsumowując należy wskazać, że Sąd Apelacyjny w pełni podziela powyższą interpretację aktualnego brzmienia przepisu art. 454 §1 kpk, który musi być oceniany i wykładany z zachowaniem gwarancji procesowych osób oskarżonych – wynikających zarówno z regulacji krajowych, jak i międzynarodowych, wiążących Polskę – co powoduje, że pomimo jego literalnego brzmienia i czytelnego zamysłu ustawodawcy zmierzającego do usprawnienia (przyspieszenia) prowadzonych postępowań karnych, nie może być on podstawą uwzględnienia wniosku apelacyjnego prokuratora – pomimo przekonania Sądu odwoławczego, że oskarżeni w istocie dopuścili się popełnienia czynów zabronionych.

Ad. II

Wobec nieuwzględnienia w jakimkolwiek zakresie zarzutów apelacyjnych formułowanych we wniesionej przez obrońcę oskarżonego D. R. apelacji - brak było podstaw do zmiany wyroku w kierunku i zakresie wnioskowanym przez skarżącego.

Wniosek alternatywny - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji – znalazł wprawdzie odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, jednakże miało to miejsce z powodów odmiennych, niż wskazywane przez autora apelacji.

Ad. III

Wobec nieuwzględnienia w jakimkolwiek zakresie zarzutów apelacyjnych formułowanych we wniesionej przez obrońcę oskarżonego J. D. apelacji - brak było podstaw do zmiany wyroku w kierunku i zakresie wnioskowanym przez skarżącego.

Wniosek alternatywny - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji – znalazł wprawdzie odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, jednakże miało to miejsce z powodów odmiennych, niż wskazywane przez autora apelacji.

Ad. IV

Wobec nieuwzględnienia w jakimkolwiek zakresie zarzutu apelacyjnego formułowanego we wniesionej przez obrońcę oskarżonych M. K. i M. M. apelacji - brak było podstaw do zmiany wyroku w kierunku i zakresie wnioskowanym przez skarżącego.

Wniosek alternatywny - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji – znalazł wprawdzie odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu Sądu Apelacyjnego, jednakże miało to miejsce z powodów odmiennych, niż wskazywane przez autora apelacji.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

11.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.11.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

Reguła ne peius (dot. 9 oskarżonych)

☒ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Jak wynika z przedstawionych wyżej rozważań, Sąd Apelacyjny podzielił zasadniczo ustalenia Sądu I instancji w zakresie opisu czynów, których mieli dopuścić się oskarżeni K. R., Z. D., D. R., J. D., M. K., E. D., M. S., M. M. i M. V.. Nie do końca podzielił natomiast ocenę prawną tych czynów, przejawiającą się w przyjętej przez Sąd Okręgowy ich kwalifikacji prawnej (zwłaszcza w zakresie wyczerpania przez większość z wymienionych oskarżonych znamion typu czynu zabronionego z art. 286 §1 kk).

Niezależnie od powyższego, jako błędną uznano decyzję Sądu Okręgowego co do warunkowego umorzenia postępowania wobec ww. osób oskarżonych, a to z uwagi na odmienną, niż uczynił to Sąd meriti, ocenę stopnia społecznej szkodliwości omawianych czynów. Rozważania te zostały szerzej zaprezentowane we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że nie jest w tej sytuacji możliwe zastosowanie instytucji warunkowego umorzenia postępowania, gdyż nie zostały spełnione warunki opisane w art. 66 §1 kk.

Już tylko na marginesie wypada zauważyć, że rozstrzygnięcie takie stoi dodatkowo w istotnej sprzeczności z zasadą tzw. wewnętrznej sprawiedliwości wyroku, gdyż część spośród osób pierwotnie oskarżonych w tej sprawie, znajdujących się w analogicznej sytuacji prawnej i posiadających zbliżone zarzuty opisane w treści aktu oskarżenia, skorzystało z instytucji dobrowolnego poddania się karze, co stanowi wyraz daleko idącej chęci współpracy z organami wymiaru sprawiedliwości, co wszak doprowadziło finalnie do ich skazania i wymierzenia im kar za popełnione przestępstwa.

Z uwagi natomiast na opisaną wyżej interpretację dyspozycji art. 454 §1 kpk, uniemożliwiającą skazanie w II instancji osób ujętych we wniosku apelacyjnym oskarżyciela publicznego – konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części (z wyjątkiem sprawy osk. B. N.) i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny orzekł o tym w punkcie I wydanego w sprawie wyroku.

15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę co do zarzutów postawionych oskarżonym K. R., Z. D., D. R., J. D., M. K., E. D., M. S., M. M. i M. V. Sąd Okręgowy winien przeprowadzić postępowanie dowodowe z maksymalnym wykorzystaniem możliwości przewidzianych w dyspozycji art. 442 §2 kpk, albowiem stan faktyczny sprawy w przypadku niektórych oskarżonych nie jest przedmiotem istotnych kontrowersji procesowych.

W dalszej kolejności konieczne będzie dokonanie wnikliwej oceny prawnej działań podjętych przez poszczególnych oskarżonych, pod kątem ewentualnego wyczerpania przez nich znamion określonych typów czynów zabronionych, w szczególności wskazanych w treści oskarżenia, po czym określenie ich prawnych (karnych) konsekwencji – w zależności od ustaleń. Dokonując wykładni treści art. 286 §1 kk i dekodując zawarte tam znamiona należy uwzględnić opisane wyżej zapatrywania prawne sformułowane w uzasadnieniu Sądu odwoławczego.

15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

7.  PODPIS

11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok SO w Bydgoszczy w sprawie III K 113/22 (co do wszystkich oskarżonych z wyjątkiem osk. B. N.)

11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

11.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

2

Podmiot wnoszący apelację

obrońca osk. D. R.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok SO w Bydgoszczy w sprawie III K 113/22

11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

3

Podmiot wnoszący apelację

obrońca osk. J. D.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok SO w Bydgoszczy w sprawie III K 113/22

11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

11.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

11.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

4

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonych M. M. i M. K.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok SO w Bydgoszczy w sprawie III K 113/22

11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

11.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana