Wyrok z 12 czerwca 2025, sygn. II AKa 70/25

Przewodniczący

Halina Czaban (spr.)

Sędziowie

Grzegorz Skrodzki

Jerzy Szczurewski

Protokolant

Marek Bychowski

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 70/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 23 stycznia 2025 roku w sprawie sygn. akt II Ko 218/24

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

1.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy czyn, w związku z którym J. B. wraz z rodziną został umieszczony w łagrach ZSRR w okresie od dnia 1 kwietnia 1951 r. do dnia 23 lutego 1957 r., nie był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, podczas gdy z dokumentów załączonych do wniosku, jak i przesłuchania W. wynika, że J. B. był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych (Armii Andersa) i w związku z tym był rozpracowywany przez ówczesne władze państwowe,

2.  obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 552 § 1 k.p.k. w zw. z art. 558 k p.k. oraz art. 445 § 1 i 2 k.c. i art. 6 k.c. poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że wnioskodawczym nie należy się przedmiotowe zadośćuczynienie oraz odszkodowanie w związku z represjami jej ojca - J. B., co skutkowało błędnym oddaleniem wniosku, podczas gdy powyższe ustalenie Sądu przeczy zasadzie pełnej kompensacji szkody, zgodnie z którą zadośćuczynienie i odszkodowanie powinno odpowiadać kwocie stanowiącej pełne naprawienie doznanej szkody i krzywdy,

3.  obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k., polegającą na przekroczeniu zasad swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów w analizie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności naruszenia zasad logicznego wnioskowania i zasad wynikających z doświadczenia życiowego, co mogło mieć wpływ na treść wyroku poprzez błędne uznanie, że działalność J. B., nie stanowiła bezpośredniego powodu wywózki (całej rodziny) J. B. do łagrów ZRR, a tym samym uznania, iż nie zaistniała przesłanka niepodległościowa.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

W ocenie Sądu II instancji zasadny okazał się zarzut błędu w ustaleniach faktycznych dotyczący związku między działalnością J. B. jako żołnierza Polskich Sił Zbrojnych (Armii Andersa) a represjami polegającymi na wywózce jego rodziny do łagrów ZSRR. Sąd I instancji nie rozważył powyższego w szerokim kontekście historycznym, a wniosek oddalił twierdząc, że w aktach sprawy brak jest dokumentów, które wskazywałyby bezpośrednio, że działalność niepodległościowa J. B. była tego powodem (strona 8 uzasadnienia). Zasadnie skarżąca wskazuje, że takie wnioskowanie jest błędne, odwołując się m.in. do opinii biegłego dr. hab. prof. G. H., sporządzonej wprawdzie w innej sprawie - III Ko 481/23 Sądu Okręgowego w Szczecinie, ale przedstawiającej podstawy decyzji władz sowieckich o deportacji byłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie wraz z rodzinami, przeprowadzonych w latach 1951–1952. Sąd winien rozważyć czy represja, która dotknęła J. B. i jego rodzinę, w kontekście historycznym, mimo braku zindywidualizowanych dokumentów dotyczących ww nie miała charakteru systemowej represji z powodu związanego z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a to w związku z tym, że J. B. był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych.

Zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego oraz błędnej oceny materiału dowodowego również znajduje uzasadnienie. Sąd I instancji nie dokonał wszechstronnej i logicznej oceny zgromadzonych dowodów, co doprowadziło do niepełnej i niewłaściwej oceny okoliczności sprawy, a tym samym do oddalenia roszczeń o zadośćuczynienie i odszkodowanie. Sąd I instancji dopuścił się tym samym naruszenia art. 7 k.p.k., przekraczając granice swobodnej oceny dowodów. Ocena dokonana przez ten sąd nie uwzględniała zarówno specyfiki historycznego kontekstu sprawy, jak i danych wynikających z powszechnie dostępnych i naukowo opracowanych źródeł historycznych.

Wniosek

1.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądań wnioskodawczyni poprzez zasądzenie na jej rzecz wnioskowanej kwoty zadośćuczynienia oraz odszkodowania wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie,

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

2.  zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję według norm przepisanych,

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

ewentualnie:

3.  uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Z uwagi na stwierdzone uchybienia, Sąd II instancji uznał, że wniosek apelacji o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zasługuje na uwzględnienie.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania było konieczne, gdyż zachodzi potrzeba przeprowadzenia przewodu sądowego w całości. Uchybienia sądu I instancji, zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak i wykładni prawa materialnego, nie mogą zostać usunięte w postępowaniu odwoławczym. Wymaga to ponownego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy oraz przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia co do podstawy i zakresu zasadności przedmiotu roszczenia.

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd I instancji powinien zbadać, czy represje, które dotknęły J. B., były następstwem jego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, przy uwzględnieniu oceny historycznej kontekstu masowych deportacji „Andersowców” w 1951 r. i ewentualnie uzupełnić postepowanie dowodowe o dowody istotne dla oceny zasadności wniosku w zakresie kwoty roszczenia.

Sąd I instancji powinien też uwzględnić wykładnię przepisów ustawy z 23 lutego 1991 r. w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania, w tym art. 8 ust. 2a i 2b, zgodnie z którą nie jest wymagane, aby działalność niepodległościowa była prowadzona na obecnym terytorium Polski. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego, w szczególności z wyroku z dnia 5 lipca 2006 r. (IV KK 117/06) oraz uchwały z dnia 28 października 2009 r. (I KZP 20/09), wynika jednoznacznie, że miejsce prowadzenia działalności niepodległościowej nie stanowi kryterium wyłączającego uprawnienie do zadośćuczynienia lub/i odszkodowania.

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

7.  PODPIS